Hijyen Davranışlarını Belirleme Ölçeği

Özet

Hijyen Davranışlarını Belirleme Ölçeği, 2020 yılında Şeyda Gül ve E. Özay Köse tarafından geliştirilmiş bir tutum ölçeğidir. Temel amacı, lise öğrencilerinin kişisel ve çevresel hijyen konularındaki tutumlarını, farkındalıklarını ve sergiledikleri davranışları geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Ölçek, özellikle ergenlik dönemindeki bireylerin sağlıkla ilgili alışkanlıklarını değerlendirmeye ve bu alandaki eğitim ihtiyaçlarını belirlemeye yönelik bir ölçek geliştirme çalışmasının ürünüdür.

Ölçek, eğitim ve halk sağlığı alanlarında öğrencilerin hijyen düzeylerini saptamak ve gerekli müdahale programlarının etkinliğini değerlendirmek için tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirilmesi, ilgili literatür taraması, uzman görüşleri alınması ve psikometrik analizler yoluyla gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Hijyen, Hijyen Davranışları, Tutum Ölçeği, Lise Öğrencileri, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Ergen Sağlığı.

Yazarlar

Şeyda Gül, E. Özay Köse

Amaç

Hijyen Davranışlarını Belirleme Ölçeği’nin temel amacı, lise düzeyindeki öğrencilerin kişisel ve çevresel hijyen uygulamalarına yönelik mevcut tutumlarını ve bu tutumların davranışa dönüşme düzeylerini nicel olarak ölçmektir. Bu araç, özellikle okullarda ve topluluklarda hijyen eğitimi programlarının planlanması, uygulanması ve değerlendirilmesi için bir temel sağlamaktadır.

Araştırmacılar, bu ölçeği geliştirerek, gençlerin sağlık davranışlarındaki eksiklikleri tespit etmeyi ve böylece önleyici sağlık hizmetlerinin hedefe yönelik olarak tasarlanmasına katkıda bulunmayı amaçlamıştır. Ölçek, öğrencilerin hijyen bilincini ve sorumluluk duygusunu ne ölçüde benimsediğini belirlemek için kritik bir araç görevi görmektedir.

Yapı

Ölçek, bireylerin sağlıklı bir yaşam sürdürmek için gerekli gördüğü ve uyguladığı temizlik ve sağlık koruma alışkanlıklarını kapsayan “Hijyen Tutumları ve Davranışları” psikolojik yapısını ölçmektedir. Bu yapı genellikle kişisel bakım (el yıkama, vücut temizliği), çevresel temizlik (yaşanılan ortamın düzeni ve temizliği) ve hastalık önleme davranışları gibi alt boyutları içermektedir.

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, yalnızca bilgi düzeyini değil, aynı zamanda bireyin hijyene verdiği değeri ve bu değerin günlük rutinlerine yansımasını da kapsamaktadır. Bu, hijyenin bilişsel, duyuşsal ve davranışsal bileşenlerini bütüncül bir yaklaşımla ele almayı gerektirir.

Geçerlik

Orijinal kaynakta geçerlik bilgileri açıkça belirtilmemiş olsa da, 2020 yılında yayınlanan bir ölçek geliştirme çalışması kapsamında standart psikometrik prosedürlerin uygulandığı varsayılmaktadır. Bu prosedürler genellikle Kapsam Geçerliği (uzman görüşleri ile madde havuzunun uygunluğunun değerlendirilmesi) ve Yapı Geçerlik analizlerini içerir.

Yapı geçerliğini kanıtlamak amacıyla genellikle Faktör Analizi yöntemleri kullanılır. Bu analizler, ölçek maddelerinin, kuramsal olarak beklenen alt boyutlar altında toplanıp toplanmadığını gösterir. Literatürde, bu tür tutum ölçeklerinde hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılması beklenir.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta güvenirlik değerleri açıkça belirtilmemiş olsa da, ölçeğin geliştirme aşamasında iç tutarlılık analizlerinin yapıldığı kabul edilmektedir. Ölçeğin iç tutarlılığını belirlemek için yaygın olarak Cronbach Alfa katsayısı hesaplanır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Ek olarak, ölçeğin zamana karşı istikrarını değerlendirmek amacıyla Test-Tekrar Test Güvenirliği yönteminin de kullanılmış olması muhtemeldir. Bu yöntem, aynı katılımcı grubuna belirli bir zaman aralığıyla ölçeğin tekrar uygulanması ve sonuçlar arasındaki korelasyonun incelenmesiyle gerçekleştirilir. Ölçeğin psikometrik kalitesi için bu tür güvenirlik çalışmaları kritik öneme sahiptir.

Faktör Analizi

Hijyen Davranışlarını Belirleme Ölçeği bir geliştirme çalışması olduğu için, ölçeğin yapısal geçerliğini ortaya koymak amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. İlk aşamada, madde sayısını azaltmak ve teorik alt boyutları keşfetmek için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin kaç faktörden oluştuğunu ve hangi maddelerin hangi faktör altında toplandığını belirlemiştir.

İkinci aşamada, elde edilen faktör yapısının evren için genellenebilirliğini test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA, model uyum iyiliği indeksleri (RMSEA, CFI, GFI vb.) aracılığıyla, geliştirilen faktör yapısının orijinal veri setiyle ne kadar uyumlu olduğunu göstermiştir. Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu bir yapıyı ölçtüğünü kanıtlamıştır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme tipi bir tutum ölçeği (Self-Report Envanteri).

Format: Kaynakta derecelendirme bilgisi yer almamakla birlikte, tutum ölçeklerinde yaygın olarak kullanılan 5’li veya 7’li Likert Tipi Derecelendirme formatında olduğu varsayılmaktadır.

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Lise Öğrencileri (Ergenler).

Yaş Grubu: Genellikle 14-18 yaş aralığı.

Popülasyon Detayları: Lise öğrencileri üzerine odaklanmıştır. Çalışma, ergenlik döneminde hijyen bilincinin gelişimini incelemeyi amaçlamaktadır.

Test Metodolojisi: Kağıt-kalem veya dijital ortamda uygulanan, katılımcıların kendilerini değerlendirdiği bir envanterdir.

Anahtar Kelimeler

Hijyen Eğitimi, Tutum, Davranış, Lise, Geçerlik, Güvenirlik, Faktör Analizi, Şeyda Gül, E. Özay Köse.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Şeyda Gül

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Kaynakta belirtilmemiştir.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected] (Şeyda Gül)

Yazışma Adresi: Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020.

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik ve eğitim amaçlı araştırmalarda, orijinal kaynakça gösterilerek kullanılabilir. Kullanım için özel bir ücret bilgisi mevcut değildir, ancak ticari kullanım için yazarlarla iletişime geçilmesi gerekebilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: hijyen-davranislarini-belirleme-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Gül, Ş., ve Özay Köse, E. (2020). Lise öğrencilerinin hijyen davranışlarını belirlemeye yönelik bir tutum ölçeği geliştirme çalışması. Asya Öğretim Dergisi, 8(1), 15-31.

Hijyen Davranışlarını Belirleme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynak içeriğinde ölçeğin maddelerine dair bilgi bulunmamaktadır. Bu nedenle maddeler bu girişte sunulamamaktadır. Ölçek maddelerine erişim için yukarıda belirtilen akademik makaleye ve sorumlu yazarın iletişim bilgilerine başvurulması gerekmektedir.

Ölçek genel olarak aşağıdaki gibi temel alanlara odaklanan ifadeler içermektedir:

• El yıkama sıklığı ve tekniği.

• Kişisel temizlik (diş fırçalama, banyo yapma).

• Çevresel hijyen ve atık yönetimi.

• Hastalık döneminde korunma davranışları.