Akıcı Konuşma Bozukluklarında Kaçınma ve Mücadele Davranışlarını Belirleme Ölçeği

Özet

Akıcı Konuşma Bozukluklarında Kaçınma ve Mücadele Davranışlarını Belirleme Ölçeği (AKB-KMÖ), akıcı konuşma bozuklukları yaşayan bireylerin konuşma sırasında veya konuşma beklentisi içinde geliştirdikleri ikincil davranışları ve tepkileri sistematik olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle kekemelik gibi durumlarda ortaya çıkan, konuşmanın akıcılığını artırma veya konuşma güçlüklerini gizleme çabasıyla kullanılan kaçınma davranışları ve fiziksel mücadele davranışları (çabalama davranışları) üzerine odaklanmaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi, bu davranışların klinik değerlendirmedeki önemini vurgulamakta ve konuşma terapisi süreçlerinin planlanması için nesnel veriler sağlamayı hedeflemektedir.

AKB-KMÖ, Hançer ve Yılmaz (2020) tarafından bir pilot çalışma kapsamında geliştirilmiştir. Ölçek çeşidi Geliştirme olup, temel amacı akıcılık bozukluğu olan bireylerin yaşadığı öznel deneyimleri ve gözlemlenebilir ikincil semptomları standartlaştırmaktır.

Anahtar Kelimeler

Akıcı Konuşma Bozuklukları, Kekemelik, Kaçınma Davranışları, Mücadele Davranışları, Psikometrik Ölçek, Konuşma Terapisi, İkincil Davranışlar.

Yazarlar

Hale Hançer, Sercan Yılmaz

Amaç

AKB-KMÖ’nün temel amacı, akıcı konuşma bozuklukları, özellikle de kekemeliği olan bireylerin konuşma güçlüklerine tepki olarak geliştirdikleri ve genellikle konuşma bozukluğunun şiddetini artıran ikincil davranışları (kaçınma ve mücadele) belirlemektir. Bu davranışlar, kişinin sosyal iletişimini ve yaşam kalitesini olumsuz etkileyen önemli bileşenlerdir.

Ölçek, klinik ortamda konuşma ve dil patologlarına, bireylerin konuşma güçlüklerine dair subjektif algılarını ve kullandıkları telafi mekanizmalarını hızlı ve güvenilir bir şekilde değerlendirme imkanı sunarak, bireyselleştirilmiş terapi hedeflerinin belirlenmesine yardımcı olmayı amaçlamaktadır.

Yapı

Ölçek, akıcı konuşma bozukluklarının psikolojik ve davranışsal boyutlarını ölçen iki ana yapıya odaklanmıştır: Kaçınma Davranışları ve Mücadele (Çabalama) Davranışları.

• Kaçınma Davranışları: Konuşma güçlüğünün ortaya çıkmasından duyulan kaygı nedeniyle belirli seslerden, kelimelerden, konuşma durumlarından veya belirli kişilerden kaçınmayı içerir. Bu davranışlar, kelime değiştirmeyi, dolaylı anlatımı veya sosyal geri çekilmeyi kapsayabilir.
• Mücadele Davranışları: Konuşma akıcılığını zorlayarak sağlamaya yönelik fiziksel veya vokal çabaları ifade eder. Bunlar arasında yüz gerilmesi, göz kırpma, kafa hareketleri, anormal nefes alma paternleri veya ses tonu değişiklikleri gibi eşlik eden hareketler yer alır. Bu davranışlar genellikle konuşma engeli sırasında gerilimi azaltma veya engeli aşma girişimi olarak ortaya çıkar.

Geçerlik

Hançer ve Yılmaz tarafından yürütülen 2020 pilot çalışması, ölçeğin yapısal geçerliğine dair ilk bulguları sağlamıştır. Ancak, orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayılarına dair detaylı bilgi sunulmamıştır. Tipik bir psikometrik geliştirme sürecinde, yapı geçerliği (faktör analizi yoluyla) ve içerik geçerliği (uzman görüşleri ile) ilk aşamalarda incelenir.

Ölçeğin klinik uygulamada kullanılabilmesi için, ilerleyen çalışmalarda eşzamanlı geçerlik (benzer konseptleri ölçen diğer ölçeklerle korelasyon) ve ayırt edici geçerlik çalışmalarının yürütülmesi gerekmektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik bilgisi orijinal kaynakta detaylı olarak belirtilmemiştir. Bir pilot çalışma bağlamında, ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek amacıyla genellikle Cronbach Alfa katsayısı hesaplanır. Bu değer, ölçeği oluşturan maddelerin aynı yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü gösterir.

Gelecekteki araştırmalar için, test-tekrar test güvenirliği (ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verip vermediği) ve uygulayıcılar arası güvenirlik (eğer ölçek gözlem gerektiriyorsa) gibi ek güvenirlik analizlerinin yapılması önerilmektedir.

Faktör Analizi

AKB-KMÖ’nün geliştirilme aşamasında, ölçeğin iki temel yapıyı (Kaçınma ve Mücadele) ölçüp ölçmediğini belirlemek için büyük olasılıkla Keşfedici Faktör Analizi (KFA) kullanılmıştır. KFA, maddelerin hangi faktörler altında toplandığını ve yapısal bütünlüğünü ortaya koyar.

Pilot çalışmanın sonuçları, bu iki faktörün (kaçınma ve mücadele) birbirinden ayrılabilir ve anlamlı yapılar olduğunu desteklemelidir. Ölçeğin nihai formunun oluşturulmasının ardından, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile iki faktörlü yapının daha geniş örneklemlerde teyit edilmesi beklenir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental) ve Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Format: Derecelendirme formatı (Orijinal kaynakta derecelendirme detayları belirtilmemiştir, ancak tipik olarak Likert tipi bir ölçek kullanıldığı varsayılır.)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Akıcı Konuşma Bozuklukları Tanısı Konmuş Bireyler

Age Group: Genç Yetişkinler ve Yetişkinler (Pilot çalışmanın hedef kitlesine göre belirlenmiştir.)

Population Details: Konuşma ve Dil Patolojisi alanında değerlendirilmiş, akıcı konuşma bozukluğu şikayeti olan bireyler.

Test Methodology: Bireyin kendisinin doldurduğu veya klinik görüşme sırasında uygulayıcı tarafından kullanılan, davranışsal ve duygusal tepkileri ölçen standartlaştırılmış maddelerden oluşur.

Anahtar Kelimeler

AKB-KMÖ, Konuşma Akıcılığı, Kaçınma Davranışları, Mücadele Davranışları, Pilot Çalışma, Konuşma ve Dil Patolojisi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Hale Hançer

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: İlgili akademik kurum adresi.

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020 (Pilot Çalışma yayın yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımına veya ücretsiz dağıtımına dair spesifik bilgi bulunmamaktadır. Akademik kullanım için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Ölçeğin orijinal makalesi ve pilot çalışması, açık erişim yoluyla yayımlanmıştır. Orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: akici-konusma-bozukluklarinda-kacinma-ve-mucadele-davranislarini-belirleme-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Hançer, H., ve Yılmaz, S. (2020). Akıcı Konuşma Bozukluklarında Kaçınma ve Mücadale Davranışlarını Belirleme Ölçeği (AKB-KMÖ): Pilot çalışma. Ankara Sağlık Bilimleri Dergisi, 9(1), 53-62. https://www.doi.org/10.46971/ausbid.641492

Akıcı Konuşma Bozukluklarında Kaçınma ve Mücadele Davranışlarını Belirleme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçeğin maddeleri, sağlanan orijinal kaynak metinde yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için Hançer ve Yılmaz (2020) tarafından yayımlanan hakemli makaleye başvurulması gerekmektedir.