Geçiş Etkisi Ölçeği

Özet

Geçiş Etkisi Ölçeği (GEÖ), bireylerin hayatlarındaki önemli değişim ve geçiş dönemlerinde yaşadıkları olumsuz psikolojik ve duygusal etkileri ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçeğin Türkiye uyarlaması ve geçerlik/güvenirlik çalışmaları Tuğba Uzer tarafından 2020 yılında gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonlarda geçerli ve güvenilir bir ölçüm sağladığını kanıtlamayı amaçlamıştır. GEÖ, özellikle yoğun stres ve uyum zorluklarının değerlendirilmesinde kritik öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Geçiş Etkisi, Yaşam Olayları, Stres, Uyum Zorluğu, Psikolojik Değerlendirme, Psikometrik Özellikler, Uyarlama.

Yazarlar

Tuğba Uzer

Amaç

Geçiş Etkisi Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin yaşamlarında karşılaştıkları büyük geçiş süreçlerinin (örn. iş değişikliği, taşınma, ilişki durumu değişimi) neden olduğu psikolojik rahatsızlık, duygusal yük ve uyum sorunlarının derecesini standardize edilmiş bir biçimde tespit etmektir. Ölçek, özellikle bireyin bu tür değişimler karşısında ne kadar olumsuz etkilendiğini ve zorlandığını belirlemeye odaklanır.

Bu ölçek, klinik psikoloji ve danışmanlık alanlarında, bireylerin kriz veya değişim dönemlerindeki destek ihtiyaçlarını hızlı ve etkili bir şekilde belirlemek için kullanılabilir. 2020 yılında yayımlanan geçerlik ve güvenirlik çalışması, ölçeğin Türkçe kültürüne uygunluğunu kanıtlamayı hedeflemiştir.

Yapı

Geçiş Etkisi Ölçeği, genellikle “Geçiş Etkisi” adı verilen tek bir genel yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, bir yaşam değişikliğinin ardından ortaya çıkan bilişsel, duygusal ve davranışsal zorlukların toplamını ifade eder. Bu zorluklar, artan kaygı, depresif belirtiler, adaptasyon eksikliği ve genel yaşam memnuniyetinde düşüş şeklinde kendini gösterebilir.

Ölçek, bireyin geçiş sürecini bir tehdit olarak algılayıp algılamadığını ve bu algının neden olduğu psikolojik yükü nicelleştirir. Bu nedenle, ölçülen yapı, doğrudan psikolojik uyum ve stres tepkileriyle yakından ilişkilidir.

Geçerlik

Geçiş Etkisi Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, genellikle yapı geçerliği ve faktör yapısının incelenmesi üzerine yoğunlaşmıştır. Türkiye uyarlama çalışmasında, ölçeğin teorik yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini belirlemek amacıyla çeşitli istatistiksel analizler kullanılmıştır.

Geçerlik analizleri, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen tek bir yapıyı temsil ettiğini doğrulamak için yapılmıştır. Genellikle, bu tür bir ölçek için bilinen diğer uyum ve stres ölçekleriyle korelasyonlar incelenerek eş zamanlı ve yakınsak geçerlik kanıtları sunulmuştur.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçümlerin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmeyi amaçlamıştır. Bu kapsamda en yaygın olarak kullanılan yöntem, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa katsayısıdır.

Uzer’in çalışmasında, Geçiş Etkisi Ölçeği’nin iç tutarlılık katsayısının yüksek olduğu ve bu durumun ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterdiği varsayılmaktadır. Ayrıca, güvenirlik kanıtları, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar verip vermediğini gösteren test-tekrar test güvenilirliğini de içerebilir.

Faktör Analizi

Geçiş Etkisi Ölçeği’nin faktör yapısını incelemek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA, ölçeğin teorik olarak tek boyutlu olup olmadığını istatistiksel olarak test etmeyi sağlar.

Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin verilerle uyumlu tek faktörlü bir yapı sergilediği ve uyum indekslerinin (CFI, TLI, RMSEA gibi) kabul edilebilir düzeylerde olduğu belirlenmiştir. Bu durum, ölçeğin yapısal bütünlüğünün ve Geçiş Etkisi kavramını tutarlı bir şekilde ölçme yeteneğinin güçlü olduğunu göstermektedir.

Araç Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Genellikle 5 veya 7 noktalı Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanıldığı varsayılmaktadır (Kesinlikle Katılıyorum’dan Kesinlikle Katılmıyorum’a).

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama çalışması), Muhtemelen orijinal dil (İngilizce veya başka bir dil).

Popülasyon Grubu: Yetişkinler, Üniversite Öğrencileri veya geniş toplum örneklemi.

Yaş Grubu: 18 yaş ve üstü.

Popülasyon Detayları: Geçiş dönemlerinde bulunan veya yakın zamanda önemli yaşam değişiklikleri yaşamış bireyler.

Test Metodolojisi: Bireysel raporlama (Self-report) yöntemiyle uygulanan kağıt-kalem veya dijital anket formu.

Anahtar Kelimeler

Geçiş Etkisi Ölçeği, Yapı Geçerliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Cronbach Alfa, Psikolojik Değişim, Uyum.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri Kaynakta Belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Tuğba Uzer (TED Üniversitesi ile ilişkili olduğu varsayılmaktadır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Geçiş Etkisi Ölçeği’nin akademik amaçlarla kullanımı için sorumlu yazar Tuğba Uzer ile iletişime geçilmesi önerilir. Ölçeğin geliştirilmesi ve geçerlik/güvenirlik çalışmasının yayımlandığı yıl 2020‘dir. Ticari kullanım veya geniş ölçekli uygulamalar için yazarın yazılı izni gerekebilir.

Kaynaklar

Uzer, T. (2020). Validity and reliability testing of the Transitional Impact Scale. Stress and Health, 1–9. DOI: https://doi.org/10.1002/smi.2944UZER

Makalenin tam metnine Marmara Üniversitesi e-kütüphanesi üzerinden erişim sağlanabilir: 0210jr456-y-https-onlinelibrary-wiley-com.proxy2.marmara-elibrary.com

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada mevcuttur: gecis-etkisi-olcegi-toad.pdf

Geçiş Etkisi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Geçiş Etkisi Ölçeği’nin maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelere erişim için sorumlu yazar Tuğba Uzer ile iletişime geçilmesi veya belirtilen akademik kaynağa başvurulması gerekmektedir.