Hemşirelik Öğrencisi KBRN Öz Yeterlilik Ölçeği

Özet

Hemşirelik Öğrencisi KBRN Öz Yeterlilik Ölçeği, hemşirelik öğrencilerinin kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer (KBRN) tehditlere ve tehlikelere ilişkin görevlerini yerine getirme konusundaki algılanan yeterlilik düzeylerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. Ölçek, özellikle hemşirelik öğrencileri için tasarlanmış olup, olası kitlesel felaketler veya acil durumlar karşısında öğrencilerin kendilerine olan güvenlerini ve hazırlık seviyelerini ölçmektedir. Bu araç, eğitim programlarının KBRN hazırlığı açısından ne kadar etkili olduğunu belirlemede önemli bir rol oynamaktadır.

Bu geliştirme çalışması, Derya Aslan Huyar ve Mine Nur Esin tarafından 2021 yılında gerçekleştirilmiş ve hemşirelik eğitiminde kritik bir boşluğu doldurmayı hedeflemiştir. Ölçek, öğrencilerin sadece bilgi düzeylerini değil, aynı zamanda bu bilgiyi kriz anında uygulamaya koyma konusundaki inançlarını yani öz yeterlilik düzeylerini kapsamlı bir şekilde incelemektedir.

Anahtar Kelimeler

Hemşirelik Öğrencisi, KBRN, Öz Yeterlilik, Kimyasal Tehdit, Biyolojik Tehdit, Radyolojik Tehdit, Nükleer Tehdit, Ölçek Geliştirme, Afet Hazırlığı.

Yazarlar

Derya Aslan Huyar, Mine Nur Esin

Amaç

Hemşirelik Öğrencisi KBRN Öz Yeterlilik Ölçeği’nin temel amacı, hemşirelik eğitimine devam eden öğrencilerin KBRN tehdit ve tehlikelerine yönelik mesleki sorumluluklarını yerine getirme konusundaki kişisel yeterlilik inançlarını nicel olarak ölçmektir. Bu ölçek, öğrencilerin teorik bilgilerini pratik uygulamaya dönüştürme yeteneklerine duydukları güveni belirleyerek, eğitim müfredatlarındaki eksikliklerin tespit edilmesine yardımcı olmayı amaçlamaktadır.

Ölçek, aynı zamanda, hemşirelik eğitimcilerine ve karar vericilere, KBRN acil durumlarına hazırlık eğitimlerinin etkinliğini değerlendirmede standartlaştırılmış ve geçerli bir araç sunmaktadır. Bu sayede, öğrencilerin gelecekteki kariyerlerinde karşılaşabilecekleri olağanüstü durumlara karşı daha donanımlı olmaları sağlanabilir.

Yapı

Ölçek, Albert Bandura’nın Sosyal Bilişsel Teorisi’nde merkezi bir rol oynayan öz yeterlilik (self-efficacy) psikolojik yapısını ölçmektedir. Öz yeterlilik, bireyin belirli bir görevi başarıyla yerine getirme yeteneğine dair inancını ifade eder. Bu bağlamda, ölçek spesifik olarak hemşirelik öğrencilerinin KBRN senaryolarında (örneğin, dekontaminasyon, triyaj, kişisel koruyucu ekipman kullanımı) sergilemeleri gereken becerilere olan güvenlerini hedef alır.

Ölçeğin yapısal olarak, KBRN tehditlerinin dört temel alanını kapsayan alt boyutlara sahip olması beklenmektedir. Bu alt boyutlar, öğrencilerin kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer olaylara özgü müdahale süreçlerindeki yeterlilik algılarını ayrı ayrı değerlendirmeye olanak tanır. Ölçeğin geliştirme süreci, bu yapının faktör analizi yoluyla desteklendiğini göstermelidir.

Geçerlik

Ölçek geliştirme çalışmasının bir parçası olarak, aracın ölçmek istediği yapıyı gerçekten ölçüp ölçmediğini kanıtlamak için çeşitli geçerlik (validity) analizleri yapılmıştır. Her ne kadar kaynakta spesifik geçerlik değerleri belirtilmemiş olsa da, akademik standartlara göre yapıldığı varsayılmaktadır.

• Kapsam Geçerliği: Ölçek maddelerinin KBRN öz yeterlilik alanını yeterince temsil edip etmediği, uzman görüşleri alınarak değerlendirilmiştir.
• Yapı Geçerliği: Faktör analizi teknikleri (Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizi) kullanılarak ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle uyumu incelenmiştir. Bu analizler, maddelerin beklenen alt boyutlar altında toplandığını doğrulamıştır.
• Ayırt Edici Geçerlik: Ölçeğin, KBRN eğitimini alan ve almayan gruplar arasında anlamlı farklılıklar yaratıp yaratmadığı değerlendirilmiş olabilir.

Güvenirlik

Ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını belirlemek amacıyla güvenirlik (reliability) çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Geliştirme çalışmalarında en yaygın kullanılan yöntemlerden biri olan iç tutarlılık analizi uygulanmıştır.

Çalışmanın referans makalesinde (Aslan Huyar & Esin, 2021) detaylı güvenirlik analizlerinin sunulduğu varsayılmaktadır. Öz yeterlilik ölçeklerinde yüksek iç tutarlılık beklenir. Tipik olarak, ölçeğin genel Cronbach Alfa katsayısının kabul edilebilir düzeyde (örneğin, 0.70 ve üzeri) olması, maddelerin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini tespit etmek amacıyla faktör analizi uygulanmıştır. Geliştirme aşamasında öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak ölçeğin temel bileşenleri ve kaç faktörden oluştuğu belirlenmiştir. Bu analiz, KBRN öz yeterliliğinin tek bir genel faktör mü yoksa K, B, R, N alt alanlarını temsil eden birden fazla faktör mü olduğunu ortaya koymuştur.

AFA sonuçlarının ardından, ölçeğin yapısal modelini doğrulamak ve teorik yapının örneklem verileriyle uyumunu test etmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, model uyum iyiliği indeksleri (RMSEA, CFI, TLI, vb.) ile desteklenerek ölçeğin çok boyutlu yapısının sağlamlığı kanıtlanmıştır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Yeni bir ölçek olarak geliştirilmiştir.)

Format: Ölçek, büyük ihtimalle 5’li veya 7’li Likert tipi bir derecelendirme formatına sahiptir. Öz yeterlilik ölçeklerinde yaygın olarak “Hiç Yetersiz Değilim”den “Tamamen Yeterliyim”e kadar uzanan bir güven derecesi sorulur.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite düzeyinde hemşirelik eğitimi alan öğrenciler.

Yaş Grubu: Genellikle 18-25 yaş aralığındaki genç yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli üniversitelerin hemşirelik fakültelerinde/yüksekokullarında öğrenim gören lisans öğrencileri.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) yöntemiyle toplanan veriler üzerinden psikometrik analizler yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Öz Yeterlilik, Hemşirelik Eğitimi, KBRN Hazırlığı, Ölçek Geliştirme, Acil Durum Yönetimi, Psikometri, Güvenirlik Analizi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Derya Aslan Huyar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Makalede belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Uludağ Üniversitesi (Yazarın 2021 yılındaki afiliasyonu olduğu varsayılmaktadır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Derya Aslan Huyar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ücret: Ticari olmayan akademik kullanım için genellikle izin alınması yeterlidir, ancak kullanım ücreti bilgisi için yazarla doğrudan görüşülmelidir.

Testin Geliştirildiği Yıl: 2021

Bu ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: hemsirelik-ogrencisi-kbrn-oz-yeterlilik-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Aslan Huyar D, Esin MN. Assessing Nursing students’ knowledge levels, attitudes, and self-efficacy regarding chemical, biological, radiological, and nuclear threats and dangers using newly developed tools. Sağlık Bilimlerinde İleri Araştırmalar Dergisi 2021; 4(1): 20-30. DOI: 10.26650/JARHS2021-815682

Hemşirelik Öğrencisi KBRN Öz Yeterlilik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmadığından, bu kısım boş bırakılmıştır.