Hemodiyaliz Hastalarının Aile Bakım Verenler için Bakım Yükü Ölçeği

Özet

Hemodiyaliz Hastalarının Aile Bakım Verenler için Bakım Yükü Ölçeği, kronik böbrek yetmezliği nedeniyle hemodiyaliz tedavisi gören hastaların aile üyelerinin deneyimlediği bakım yükü düzeyini objektif olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle Türkiye popülasyonunda kültürel ve dilsel geçerlik ve güvenirlik çalışmalarının yapıldığı bir geliştirme çalışması ürünüdür. Ölçek, bakım verme sürecinin duygusal, sosyal ve fiziksel boyutlarını kapsayan çok boyutlu bir yapıyı değerlendirmeyi amaçlar.

Ölçeğin temel amacı, hemodiyaliz hastalarına bakım veren bireylerin yaşadığı stresi, zorlukları ve yaşam kalitesindeki düşüşü belirleyerek, bu kişilere yönelik destekleyici müdahale programlarının planlanmasına bilimsel zemin hazırlamaktır. Ölçeğin geliştirilmesi, Ayşe Cil Akıncı ve Rukiye Pınar tarafından 2014 yılında yayımlanan kapsamlı bir çalışma ile gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Bakım yükü, hemodiyaliz, aile bakım vereni, kronik hastalık, psikometrik araç, güvenirlik, geçerlik.

Yazarlar

Cil Akinci, A., Pinar, R.

Amaç

Bu ölçeğin birincil amacı, kronik böbrek yetmezliği tanısı almış ve düzenli hemodiyaliz tedavisi alan bireylere bakım sağlayan aile üyelerinin karşılaştığı yükün derecesini belirlemektir. Bakım yükü, hastanın durumunun gerektirdiği fiziksel, duygusal, sosyal ve ekonomik taleplerin bir sonucu olarak ortaya çıkan stres ve zorlanma durumudur.

Ölçek, klinik uygulamalarda ve araştırmalarda kullanılarak, yüksek bakım yükü altında olan riskli grupların erken teşhis edilmesini ve bu bireylere yönelik hemşirelik ve psikososyal destek hizmetlerinin optimize edilmesini sağlamayı hedefler.

Yapı (Ölçülen Yapı)

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, “Bakım Yükü”dür (Caregiver Burden). Bu yapı, genellikle tek boyutlu olmaktan ziyade, bakım verenin yaşamının farklı alanlarını etkileyen çok boyutlu bir kavramdır. Hemodiyaliz hastalarına bakım verenler özelinde, yapı aşağıdaki bileşenleri içerebilir (detaylar faktör analizine bağlıdır):

• Fiziksel Yük: Bakım aktivitelerinin neden olduğu yorgunluk, uyku bozuklukları ve sağlık sorunları.
• Duygusal Yük: Kaygı, depresyon, suçluluk duygusu ve sosyal izolasyon gibi psikolojik stres faktörleri.
• Sosyal ve Finansal Yük: İş veya sosyal yaşamdan feragat etme, tedavi masrafları ve ekonomik zorluklar.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, Cil Akıncı ve Pınar’ın 2014 tarihli makalesinde detaylandırılmıştır. Bu çalışmalar, ölçeğin gerçekten de hemodiyaliz hastalarının aile bakım verenlerindeki bakım yükünü ölçtüğünü göstermek üzere tasarlanmıştır.

Geçerlik analizleri tipik olarak kapsam geçerliği (uzman görüşleri ile), yapı geçerliği (faktör analizi ile) ve ölçüt bağımlı geçerliği (ilgili diğer ölçeklerle korelasyon) içermiştir. Çalışmanın sonuçları, ölçeğin Türk kültürüne özgü bu popülasyon grubunda yüksek düzeyde yapısal geçerliğe sahip olduğunu ortaya koymuştur.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri de 2014 referans çalışmasında raporlanmıştır. Güvenirlik, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder.

Genellikle iç tutarlılık güvenirlik katsayısı (Cronbach Alfa) kullanılarak hesaplanmıştır. Geliştirme çalışmasında elde edilen Cronbach Alfa değerlerinin, ölçeğin genel olarak yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve dolayısıyla güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu gösterdiği varsayılmaktadır. Ayrıca, test-tekrar test güvenilirliği gibi kararlılık ölçümleri de bu süreçte değerlendirilmiş olabilir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini tespit etmek amacıyla faktör analizleri (genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi) uygulanmıştır. Bu analizler, bakım yükü yapısının hangi alt boyutlardan oluştuğunu ortaya çıkarmayı amaçlamıştır.

Faktör analizi sonuçları, Bakım Yükü Ölçeği’nin teorik olarak beklenen alt boyutlarla uyumlu bir faktör yapısına sahip olduğunu doğrulamıştır. Bu alt boyutlar, bakım verenin stresini daha spesifik alanlarda değerlendirme imkanı sunarak, klinik müdahalelerin hedeflenmesine yardımcı olur.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Validity and reliability study for Turkish population)

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme (Ölçek maddeleri, katılımcıların bakım yükü deneyimlerinin yoğunluğunu belirli bir aralıkta derecelendirmesini ister).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Kronik hemodiyaliz hastalarının aile bakım verenleri.

Yaş Grubu: Yetişkin (Bakım veren rolünü üstlenen 18 yaş ve üstü bireyler).

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki hemodiyaliz merkezlerinde tedavi gören hastaların birinci derece aile yakınları veya temel bakım sorumluluğunu üstlenenler.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Bakım verenin yaşam kalitesi, kronik böbrek yetmezliği, psikometri, hemşirelik araştırmaları, aile sağlığı, stres, bakım yükü.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanmamıştır.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Makalenin yayınlandığı tarihte sorumlu yazarın kurumsal adresi.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışmasının yayımlanma yılı 2014’tür.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik veya klinik amaçlarla kullanımı için sorumlu yazar Ayse Cil Akinci ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilir. Ticari kullanım için ek izinler ve ücretler gerekebilir.

Referanslar

Cil Akinci, A., & Pinar, R. (2014). Validity and reliability of Turkish Caregiver Burden Scale among family caregivers of haemodialysis patients. Journal of clinical nursing, 23(3-4), 352-360.

Makalenin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir:
caregiver-burden-scale-among-family-caregivers-of-haemodialysis-patients-toad.pdf

Makalenin çevrimiçi kütüphane bağlantısı:
0210mefpu-y-https-onlinelibrary-wiley-com.proxy2.marmara-elibrary.com

Hemodiyaliz Hastalarının Aile Bakım Verenler için Bakım Yükü Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelere erişim için ilgili referans makaleye (Cil Akinci & Pinar, 2014) başvurulmalıdır.