Hemodiyaliz Konfor Ölçeği (HDKÖ)

Özet

Hemodiyaliz Konfor Ölçeği (HDKÖ), kronik böbrek yetmezliği nedeniyle düzenli olarak hemodiyaliz tedavisi alan hastaların tedavi sürecinde yaşadıkları konfor düzeyini sistematik olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, özellikle hemşirelik ve nefroloji alanlarında, hastaların yaşam kalitesini ve tedaviye uyumunu etkileyen konfor düzeylerini objektif bir şekilde ölçmeyi hedeflemektedir. Bu ölçek, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları sonucunda 9 maddeden ve iki ana faktörden oluşan sağlam bir yapıya sahip olduğu belirlenmiştir.

HDKÖ, hastaların tedavi ortamı, fiziksel hisler ve psikososyal durumları gibi konforun çeşitli boyutlarını ele almaktadır. 2017 yılında Şahin-Orak, Çınar-Pakyüz ve Kartal tarafından geliştirilen bu ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme kullanmakta olup, hemodiyaliz hastalarının bakım kalitesini artırmaya yönelik müdahalelerin etkinliğini değerlendirmede kritik bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Hemodiyaliz, Kronik Böbrek Yetmezliği, Konfor, Ölçek Geliştirme, Nefroloji Hemşireliği, Psikometri, Yaşam Kalitesi.

Yazarlar

Nevin Şahin-Orak, Sezgi Çınar-Pakyüz, Ayşe Kartal.

Amaç

Hemodiyaliz Konfor Ölçeği (HDKÖ)’nün temel amacı, sürekli renal replasman tedavisi (SRRT) gören bireylerin, özellikle hemodiyaliz seansları sırasında ve sonrasında deneyimledikleri konfor düzeyini bilimsel yöntemlerle ölçmek ve standardize etmektir. Bu amaç doğrultusunda, ölçek, hastaların fiziksel, psikososyal ve çevresel konfor gereksinimlerini ne ölçüde karşıladığını belirlemeye odaklanmıştır.

Ölçek, sağlık profesyonellerine ve araştırmacılara, hemodiyaliz ünitelerinde sunulan bakımı değerlendirme ve hastaların konfor düzeyini yükseltmeye yönelik hedeflenmiş girişimler planlama konusunda güvenilir bir araç sunmayı amaçlamaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi, bu hasta grubunun özgün ihtiyaçlarına yönelik geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracının literatüre kazandırılması ihtiyacından doğmuştur.

Yapı/Kavram

HDKÖ, Konfor kavramını, özellikle kronik hastalık ve uzun süreli tedavi bağlamında ele almaktadır. Konfor, hastanın fiziksel rahatlık, psikolojik huzur ve çevresel uygunluk durumunu kapsayan çok boyutlu bir yapıdır. Hemodiyaliz hastaları için konfor, diyaliz seansı sırasında ortaya çıkan yorgunluk, ağrı, anksiyete ve çevresel stresörler gibi faktörlerle doğrudan ilişkilidir.

Ölçek, yapı geçerliği çalışmaları sonucunda iki temel faktörden oluşmaktadır. Bu faktörler, hemodiyaliz hastalarının konfor deneyiminin farklı boyutlarını temsil etmekte olup, genellikle fiziksel semptomlar ve psikososyal uyum/çevresel rahatlık gibi alanlara ayrılmaktadır. Bu iki faktörlü yapı, konforun sadece fiziksel bir durum değil, aynı zamanda duygusal ve çevresel bir deneyim olduğunu vurgulamaktadır.

Geçerlik

HDKÖ’nün geçerlik çalışmaları, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne kadar doğru ölçtüğünü göstermektedir. Yapılan yapı geçerliği analizi, ölçeğin teorik yapısını destekleyen ampirik kanıtlar sunmuştur.

Yapı geçerliği için gerçekleştirilen açıklayıcı faktör analizi (AFA) sonucunda, ölçeğin başlangıç maddelerinden 9 maddelik, 2 faktörlü nihai bir yapıya ulaşıldığı rapor edilmiştir. Bu iki faktörlü yapı, hemodiyaliz hastalarının konforunu ölçmek için en uygun ve ekonomik modeli temsil etmektedir. Bu sonuçlar, ölçeğin konfor yapısını başarıyla temsil ettiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışması, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmiştir. İç tutarlılık güvenirlik analizleri, ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğunu belirlemek için kullanılmıştır.

HDKÖ’nün iç tutarlılık güvenirlik katsayısı olan Cronbach’s alfa değeri 0.87 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, psikometrik açıdan oldukça yüksek kabul edilmektedir ve ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü, dolayısıyla güvenilir bir araç olduğunu işaret etmektedir. Yüksek alfa katsayısı, ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında güvenle kullanılabileceğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Hemodiyaliz Konfor Ölçeği’nin geliştirme sürecinin temelini, ölçeğin yapısal boyutlarını ortaya koyan faktör analizi oluşturmaktadır. Ölçeğin son şekli, açıklayıcı faktör analizi (AFA) sonuçlarına göre belirlenmiştir.

Analizler, 9 maddelik ölçek yapısının, varyansın önemli bir kısmını açıklayan iki temel faktör altında toplandığını göstermiştir. Bu faktörler, ölçek maddelerinin konforun hangi alt boyutlarına odaklandığını netleştirmektedir. Bu sonuç, araştırmacılara ve klinisyenlere, hastaların yaşadığı konfor sorunlarının kaynağını (örn. fiziksel rahatsızlık mı yoksa psikososyal stres mi) daha spesifik olarak belirleme imkanı sunmaktadır.

Araç Bilgileri

Test Türü: Ölçek Geliştirme Çalışması (Scale Development)

Format: Yazılı Anket/Öz Bildirim Ölçeği

Maddeler ve Faktörler: Ölçek, toplam 9 madde ve 2 faktörden oluşmaktadır.

Derecelendirme: Ölçek, 5’li Likert tipi bir derecelendirme kullanmaktadır:

• 1 = Hiçbir zaman
• 2 = Çok nadir
• 3 = Bazen
• 4 = Çok sık
• 5 = Her zaman

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Hemodiyaliz Hastaları

Yaş Grubu: Yetişkinler (Kronik Böbrek Yetmezliği tanısı almış ve hemodiyaliz tedavisi görenler)

Popülasyon Detayları: Düzenli hemodiyaliz programına kayıtlı olan bireyler.

Test Metodolojisi: Yapı geçerliği için Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA), güvenirlik için Cronbach’s alfa katsayısı kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

HDKÖ, Hemşirelik Araştırmaları, 9 Maddeli Ölçek, İki Faktörlü Yapı, Renal Bakım, Sağlık Psikolojisi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Sezgi Çınar Pakyüz

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir (Genellikle yazarın bağlı bulunduğu üniversite veya kurum adresi kullanılır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı veya geniş çaplı dağıtımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. İletişim e-posta adresi yukarıda belirtilmiştir.

Test Yılı: 2017

PDF Erişimi: Ölçek geliştirme çalışmasının orijinal makalesine ve ölçeğin kendisine aşağıdaki bağlantılar aracılığıyla ulaşılabilir. Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: hemodiyaliz-konfor-olcegi-hdko-toad.pdf

Kaynaklar

Şahin- Orak, N., Çınar- Pakyüz, S., ve Kartal, A. (2017). Ölçek geliştirme çalışması: Hemodiyaliz hastalarında konfor. Türk Nefroloji, Diyaliz ve Transplantasyon Hemşireleri Derneği Nefroloji Hemşireliği Dergisi, 12(2), 68-77.

Hemodiyaliz Konfor Ölçeği (HDKÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynak içeriğinde ölçeğin maddeleri (soru listesi) açıkça belirtilmemiştir. Maddelere ulaşmak için lütfen yukarıda referansı verilen akademik makaleye (Şahin- Orak, Çınar- Pakyüz, ve Kartal, 2017) veya sorumlu yazarın iletişim adresine başvurunuz.

Ancak, ölçek yapısının 9 maddeden ve iki ana faktörden oluştuğu kesindir.