Hayat Bilgisi Dersi Tutum Ölçeği

Özet

Hayat Bilgisi Dersi Tutum Ölçeği, D. Oker ve B. Tay (2020) tarafından, ilkokul düzeyindeki öğrencilerin Hayat Bilgisi dersine yönelik geliştirdikleri tutumları güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmek amacıyla geliştirilmiş özgün bir araçtır. Geliştirme çalışması, öğrencilerin derse karşı ilgilerini, motivasyon düzeylerini ve genel algılarını nicel verilere dönüştürmeyi hedeflemiştir. Ölçek, 16 maddeden oluşmakta olup, öğrencilerin derse yönelik duyuşsal ve bilişsel tepkilerini 3’lü Likert tipi bir derecelendirme sistemiyle belirlemektedir.

Ölçeğin geliştirilmesi sürecinde, kapsam, yapı ve görünüş geçerliği analizleri detaylıca incelenmiş; güvenirlik çalışmaları ise gerekli tüm istatistiksel yöntemler kullanılarak titizlikle raporlanmıştır. Bu ölçek, eğitim araştırmalarına ve sınıf içi uygulamalara katkı sağlayarak, Hayat Bilgisi dersi müfredatının öğrenci ihtiyaçlarına göre şekillendirilmesine olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Hayat Bilgisi, Tutum Ölçeği, Eğitim Psikolojisi, İlkokul Öğrencileri, Tutum, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

Dilek Oker, Bayram Tay.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, Hayat Bilgisi dersini alan öğrencilerin bu zorunlu derse karşı geliştirdikleri duygusal, bilişsel ve davranışsal eğilimleri, yani tutumları belirlemektir. Ölçek, eğitim araştırmacılarına ve öğretmenlere, öğrencilerin derse yönelik olumlu veya olumsuz yaklaşımlarını anlamak için standart ve geçerli bir araç sunar.

Ölçek, öğrencilerin ders konularından ne kadar keyif aldığını, konuları ne derece önemli bulduğunu ve derse katılım süreçlerinde kendilerini nasıl hissettiklerini ortaya koyar. Elde edilen veriler, öğretim yöntemlerinin ve Hayat Bilgisi müfredatının öğrencilerin motivasyonunu artıracak şekilde iyileştirilmesi için önemli geri bildirimler sağlamaktadır.

Yapı

Hayat Bilgisi Dersi Tutum Ölçeği, psikolojideki temel kavramlardan biri olan tutum yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle üç temel bileşen (bilişsel, duyuşsal ve davranışsal) olarak ele alınır. Ölçek maddeleri, öğrencilerin ders içeriğine yönelik algılarını (bilişsel), dersten hoşlanma veya sıkılma düzeylerini (duyuşsal) ve derse katılım eğilimlerini (davranışsal) yansıtacak şekilde tasarlanmıştır.

Ölçek, öğrencilerin Hayat Bilgisi dersine genel yaklaşımlarını tek bir toplam puan üzerinden değerlendirirken, aynı zamanda derse yönelik ilgi, zorluk algısı ve sosyal fayda gibi farklı yönleri de dolaylı olarak ele almaktadır. Bu çok yönlü yaklaşım, öğrencilerin derse yönelik genel eğilimlerinin derinlemesine analiz edilmesini mümkün kılmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, Oker ve Tay (2020) tarafından akademik standartlara uygun olarak yürütülmüştür. Çalışmada, ölçeğin kapsam geçerliği, yapı geçerliği ve görünüş geçerliği boyutları incelenmiş ve ölçeğin geçerliği belirlenmiştir.

Kapsam geçerliği, maddelerin Hayat Bilgisi dersinin amaçlarını ve içeriğini temsil etme yeterliliğini sağlamak amacıyla uzman görüşleri alınarak doğrulanmıştır. Yapı geçerliği analizleri (genellikle faktör analizi kullanılarak), ölçeğin ölçmeyi amaçladığı teorik tutum yapısını istatistiksel olarak desteklediğini göstermiştir. Görünüş geçerliği ise maddelerin hedef kitle olan ilkokul öğrencileri tarafından kolayca anlaşılabilirliğini ve ölçeğin amaca uygunluğunu teyit etmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliğine ilişkin tüm istatistikler, geliştirme makalesinde ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Güvenirlik analizleri, ölçek maddelerinin iç tutarlılığını test etmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu analizler, ölçek sonuçlarının zaman içinde ve farklı durumlarda tutarlı ve kararlı ölçümler sağladığını göstermektedir.

Yüksek iç tutarlılık katsayıları (örneğin, Cronbach Alfa değeri) aracılığıyla, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda ne kadar uyumlu olduğu kanıtlanmıştır. Bu, ölçüm aracının hatalardan arınmışlık derecesinin yüksek olduğunu ve elde edilen puanların güvenilir bir şekilde yorumlanabileceğini belirtmektedir.

Faktör Analizi

Hayat Bilgisi Dersi Tutum Ölçeği’nin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, 16 maddelik ölçeğin altında yatan boyutsal yapıyı keşfetmeyi amaçlamıştır.

Faktör analizi sonuçları, öğrencilerin Hayat Bilgisi dersine yönelik tutumlarının tek bir genel faktör altında toplanıp toplanmadığını ya da alt boyutlara ayrılıp ayrılmadığını istatistiksel olarak belirlemiştir. Bu analiz, ölçeğin teorik temellerini destekleyerek, tutumun hangi bileşenlerinin (örneğin, ilgi, zorluk algısı, fayda) ölçüldüğünü netleştirmiştir.

Araç

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Development Scale)

Biçim: 3’lü Likert Tipi Derecelendirme

Derecelendirme: 1= katılmıyorum – 2= kısmen katılıyorum – 3= katılıyorum

Mevcut Dil: Türkçe (Turkish)

Popülasyon Grubu: İlkokul Öğrencileri

Yaş Grubu: Genellikle 6-10 yaş (İlkokul seviyesi)

Popülasyon Detayları: Türkiye Cumhuriyeti Milli Eğitim Bakanlığı müfredatında yer alan Hayat Bilgisi dersini alan ilkokul öğrencileri.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Anahtar Kelimeler

Tutum, Hayat Bilgisi Dersi, Eğitim Araştırmaları, Öğrenci Algısı, Likert Ölçeği, Güvenirlik.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Bayram Tay

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Makalede belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Makalede belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, D. Oker ve B. Tay tarafından 2020 yılında geliştirilmiş ve yayınlanmıştır. Ölçeğin akademik ve ticari olmayan amaçlarla kullanımı için sorumlu yazar Bayram Tay ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilmektedir. Ölçeğin kullanımına ilişkin herhangi bir ücret bilgisi mevcut değildir, ancak kullanım öncesinde izin alınması etik açıdan önemlidir.

Kaynaklar

Oker, D., & Tay, B. (2020). Hayat bilgisi dersi tutum ölçeğinin geliştirilmesi ve öğrencilerin hayat bilgisi dersine yönelik tutumları. Kalem Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 10(2), 731-756, doi: 10.23863/kalem.2020.173.

Makalenin orijinal PDF bağlantısı: kalemacademy.com.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: hayat-bilgisi-dersi-tutum-olcegi-toad.pdf.

Hayat Bilgisi Dersi Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

1. Hayat bilgisi dersinden zevk alıyorum.
2. Hayat bilgisi dersini sıkıcı buluyorum.
3. Hayat bilgisi dersi ile çevreye olan ilgim arttı.
4. Hayat bilgisi dersi konularını öğrenmekte zorlanıyorum.
5. Hayat bilgisi dersinden korkuyorum.
6. Hayat bilgisi dersi ödevlerini yapmakta zorlanıyorum.
7. Hayat bilgisi dersi sınavlarında zorlanıyorum.
8. Hayat bilgisi dersi vatandaşlık bilincimi geliştiriyor.
9. Hayat bilgisi dersi doğaya karşı olan görevlerimin farkına varmamı sağlıyor.
10. Hayat bilgisi dersinde yeni bilgiler öğrenmek beni mutlu ediyor.
11. Hayat bilgisi günlük hayatta birçok konu ile ilgileniyor.
12. Hayat bilgisi konuları ile ilgilenirken kendimi önemli hissederim.
13. Hayat bilgisi dersinde kendimi huzurlu hissediyorum.
14. Hayat bilgisi dersi değişik yaşantıları öğrenmeyi sağlıyor.
15. Hayat bilgisi dersinde öğrendiğim konuları ailemle paylaşmaktan mutlu olurum.
16. Hayat bilgisi dersinde öğretmenimin soru sorması beni rahatsız ediyor.