Hayat Bilgisi Öğretimi Tutum Ölçeği

Özet

Hayat Bilgisi Öğretimi Tutum Ölçeği (HBÖTÖ), Sarıkaya, Özgöl ve Yılar (2017) tarafından, özellikle sınıf öğretmeni adaylarının ve mevcut sınıf öğretmenlerinin Hayat Bilgisi dersinin öğretimine yönelik tutumlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Geliştirme sürecinde kapsamlı literatür taraması ve uzman görüşleri kullanılarak oluşturulan madde havuzu, daha sonra açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizlerine tabi tutulmuştur. Ölçek, toplam 24 maddeden ve “Sevme”, “Değer Verme” ve “Önemseme” olmak üzere üç alt boyuttan oluşmaktadır. Yüksek iç tutarlılık katsayıları ve güçlü yapısal geçerlik bulguları, HBÖTÖ’nün Hayat Bilgisi öğretimine yönelik tutumları güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçebildiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Hayat Bilgisi, Tutum Ölçeği, Öğretim Tutumu, Sınıf Öğretmenliği, İlköğretim, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

İsmail Sarıkaya, Mustafa Özgöl, Ramazan Yılar

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, sınıf öğretmenlerinin ve sınıf öğretmeni adaylarının, ilköğretim düzeyindeki Hayat Bilgisi dersinin öğretimine yönelik sahip oldukları duygusal, bilişsel ve davranışsal eğilimleri yani tutumları belirlemektir. Hayat Bilgisi dersi, öğrencilerin sosyal, kültürel ve kişisel gelişimleri açısından kritik öneme sahip olduğundan, bu dersi verecek olan eğitimcilerin derse yönelik pozitif tutum geliştirmeleri beklenmektedir.

Ölçek, eğitim araştırmacılarına ve politika yapıcılara, öğretmen yetiştirme programlarının etkililiğini değerlendirme ve öğretmen adaylarının mesleki yeterliliklerini ölçme konusunda standart bir araç sunmaktadır. Ölçek sayesinde, öğretmenlerin Hayat Bilgisi dersini ne kadar ciddiye aldıkları, ne kadar keyif alarak öğrettikleri ve ne kadar değerli buldukları nicel verilerle ortaya konulabilmektedir.

Yapı

Hayat Bilgisi Öğretimi Tutum Ölçeği, bireyin Hayat Bilgisi öğretimine yönelik genel tutumunu ölçen üç temel alt boyuttan oluşan çok boyutlu bir yapıyı temsil etmektedir. Bu alt boyutlar, tutumun farklı veçhelerini ele alır ve birbiriyle ilişkilidir:

• Sevme (12 Madde): Öğretim sürecine yönelik duyulan pozitif duygusal tepkileri ve dersten alınan hazzı ifade eder.
• Değer Verme (8 Madde): Hayat Bilgisi dersinin akademik, sosyal ve kişisel gelişim açısından taşıdığı öneme inanmayı ve bu dersin öğretimini planlamaya istekli olmayı içerir.
• Önemseme (4 Madde): Dersin gerekliliğine ve bu ders için harcanan zamanın verimli olduğuna dair güçlü inancı temsil eder (Bu boyutta ters maddeler bulunmaktadır).

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, hem içerik geçerliği hem de yapı geçerliği açısından titizlikle yürütülmüştür. İçerik geçerliğini sağlamak amacıyla öncelikle kapsamlı bir literatür taraması yapılmış ve madde havuzu oluşturulmuştur. Bu maddeler, uzman görüşlerine sunularak ölçeğin forma son hali verilmiştir.

Yapı geçerliği ise iki aşamalı faktör analiziyle test edilmiştir. İlk aşamada, 434 öğretmen adayından oluşan bir örneklem üzerinde Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmış ve ölçeğin 24 madde ve 3 faktörlü (sevme, değer verme, önemseme) yapısı belirlenmiştir. İkinci aşamada ise, 250 sınıf öğretmeninden oluşan farklı bir örneklem ile elde edilen bu yapının doğruluğu Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile teyit edilmiştir. Bu süreçler, ölçeğin teorik yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayıları ve iki yarı güvenirlik katsayıları kullanılarak değerlendirilmiştir. Elde edilen değerler, ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu kanıtlamaktadır:

• Genel İç Tutarlılık: Ölçeğin geneline ait Cronbach Alpha katsayısı oldukça yüksek olup, .93 olarak hesaplanmıştır.
• İki Yarı Test Güvenirliği: Spearman Brown iki yarı test güvenirlik katsayısı .81 olarak bulunmuştur.
• Alt Boyut Güvenirliği: Ölçeğin alt boyutlarına ait güvenirlik katsayılarının tamamı .70’in üzerinde değerler göstermiştir.

Bu istatistiksel bulgular, HBÖTÖ’nün ölçüm sonuçlarının zaman içinde tutarlı olduğunu ve maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda yüksek bir uyum sergilediğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

HBÖTÖ’nün geliştirilmesi sürecinde kullanılan faktör analizleri, ölçeğin çok boyutlu yapısını ortaya koymuştur.

Öncelikle, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) 434 öğretmen adayı üzerinde gerçekleştirilmiştir. AFA sonuçları, ölçeğin 24 madde ile üç temel faktörde toplandığını göstermiştir: Sevme, Değer Verme ve Önemseme. Bu üç faktörün toplam varyansa katkısı, ölçeğin yapısal açıklayıcılığının yeterli düzeyde olduğunu kanıtlamıştır.

AFA ile belirlenen bu üç faktörlü yapının model uyumu, 250 sınıf öğretmeninden oluşan bağımsız bir örneklem üzerinde Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiştir. DFA sonuçları, modelin teorik olarak öngörülen üç boyutlu yapıyı desteklediğini ve kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olduğunu ortaya koymuştur.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Tutum Ölçeği)

Format: Yazılı öz bildirim formu (Self-Report)

Dil Mevcut: Türkçe

Popülasyon Grubu: Eğitimciler (Öğretmen Adayları ve Sınıf Öğretmenleri)

Yaş Grubu: Yetişkinler (Üniversite öğrencileri ve çalışan profesyoneller)

Popülasyon Detayları: Geçerlik çalışması için 434 öğretmen adayı ve 250 sınıf öğretmeni kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme (1= Kesinlikle Katılmıyorum, 5= Tamamen Katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

Öğretmen Tutumu, Hayat Bilgisi Dersi, Psikometrik Özellikler, Cronbach Alpha, Faktör Yapısı, Eğitim Bilimleri.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Sorumlu Yazar: İsmail Sarıkaya

Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

Test Yılı: 2017

İzinler ve Ücret: Ölçek akademik araştırmalar için kullanılabilir olup, ticari olmayan kullanımlar için yazarlar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

Sarıkaya, İ., Özgöl, M. ve Yılar, R. (2017). Hayat Bilgisi Öğretimi Tutum Ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. İlköğretim Online, 16(3), 992-1006. DOI: 10.17051/ilkonline.2017.330237

Makalenin orijinal tam metnine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: ilkogretim-online.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı buradan indirilebilir: hayat-bilgisi-ogretimi-tutum-olcegi-toad.pdf

Hayat Bilgisi Öğretimi Tutum Ölçeği Maddeleri

Ölçek, toplam 24 maddeden oluşmakta olup, her bir alt boyut için örnek maddeler aşağıda sunulmuştur:

• Sevme (12 madde): Hayat bilgisi öğretimini çok önemli buluyorum.
• Değer Verme (8 madde): Hayat bilgisi öğretimini planlamaktan zevk alırım/alacağım.
• Önemseme (4 madde): Hayat bilgisi öğretimi için harcanan zamana acıyorum (ters madde).