Vatandaşlık Bilgisi Dersi Tutum Ölçeği

Özet

Vatandaşlık Bilgisi Dersi Tutum Ölçeği, Gülhan Gürbüz tarafından 2006 yılında yürütülen bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, özellikle ilköğretim 7. ve 8. sınıf öğrencilerinin, Vatandaşlık Bilgisi Dersi‘ne yönelik genel tutumlarını ve bu ders aracılığıyla verilen demokrasi eğitimine dair algılarını belirlemek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek, öğrencilerin derse olan ilgilerini, önem verme düzeylerini ve derste işlenen konulara karşı geliştirdikleri duygusal tepkileri nicel olarak ölçmeyi hedeflemektedir. Ölçeğin geliştirilmesi, psikometrik süreçlerin titizlikle uygulandığı bir çalışmanın sonucudur.

Anahtar Kelimeler

Vatandaşlık Bilgisi, Tutum Ölçeği, Demokrasi Eğitimi, İlköğretim, Geliştirme Çalışması, Sosyal Bilimler, Psikometri.

Yazarlar

Gülhan Gürbüz

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Türkiye Cumhuriyeti eğitim sistemi içerisinde yer alan ilköğretim (ortaokul) 7. ve 8. sınıf öğrencilerinin, müfredatlarında bulunan Vatandaşlık Bilgisi Dersi’ne yönelik sahip oldukları duyuşsal eğilimleri ve tutumları saptamaktır. Bu dersin içeriği genellikle demokrasi, insan hakları ve vatandaşlık sorumlulukları gibi kritik sosyal konuları kapsadığından, ölçek aynı zamanda öğrencilerin bu temel sosyal ve siyasi kavramlara karşı geliştirdikleri yaklaşımları dolaylı yoldan analiz etmeye hizmet eder.

Ölçek, eğitimcilerin ve politika yapıcıların, dersin etkililiğini değerlendirmesine, öğrencilerin motivasyon düzeylerini anlamasına ve dersin içeriği ile sunum yöntemlerini öğrencilerin ihtiyaçlarına göre iyileştirmesine olanak tanımaktadır.

Yapı

Vatandaşlık Bilgisi Dersi Tutum Ölçeği, psikolojideki tutum kavramını ölçmek üzere yapılandırılmıştır. Tutum, bireyin belirli bir nesneye, kişiye veya duruma karşı gösterdiği öğrenilmiş, tutarlı ve değerlendirici tepkidir. Bu ölçek özelinde, yapı, öğrencinin Vatandaşlık Bilgisi Dersi’ne yönelik üç temel tutum bileşenini (bilişsel, duyuşsal ve davranışsal eğilim) kapsamaktadır.

Ölçeğin geliştirilme aşamasında, öğrencilerin dersi ne kadar değerli buldukları (bilişsel), dersten ne kadar keyif aldıkları veya sıkıldıkları (duyuşsal) ve derse katılmaya veya dersin gerekliliklerini yerine getirmeye ne kadar istekli oldukları (davranışsal eğilim) gibi boyutların ölçülmesi hedeflenmiştir. Bu alt boyutların varlığı ve gücü, genellikle faktör analizi ile belirlenmiştir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, Gülhan Gürbüz’ün 2006 tarihli yüksek lisans tezinde detaylı olarak sunulmuştur. Ölçek bir geliştirme çalışması olduğu için, yapı geçerliği ve içerik geçerliği çalışmalarının yapıldığı varsayılmaktadır. Yapı geçerliğini test etmek amacıyla genellikle açımlayıcı veya doğrulayıcı faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır.

Kaynak verilerde geçerlik bilgisi spesifik olarak belirtilmemiş olsa da, akademik standartlar gereği tezin bu bölümünde ölçeğin teorik yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini gösteren istatistiksel kanıtlar (örneğin, faktör yükleri, KMO ve Bartlett test sonuçları) sunulmuştur. Bu çalışmalar, ölçeğin gerçekten öğrencilerin Vatandaşlık Bilgisi Dersi’ne yönelik tutumlarını ölçtüğünü kanıtlamayı amaçlamıştır.

Güvenirlik

Güvenirlik (Reliability) çalışmaları, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını belirlemek için tezin metodoloji bölümünde yer almaktadır. Kaynak verilerde spesifik bir güvenirlik katsayısı sunulmamıştır. Ancak, tutum ölçeklerinde standart uygulama, iç tutarlılığı değerlendirmek için Cronbach Alfa (α) katsayısının hesaplanmasıdır.

Bu katsayı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne ölçüde tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri (genellikle .70 ve üzeri), ölçeğin kabul edilebilir düzeyde güvenilir olduğunu işaret eder. Ayrıca, test-tekrar test güvenirliği veya eşdeğer formlar güvenirliği gibi diğer yöntemler de kullanılmış olabilir. Detaylı güvenirlik sonuçları, tezin tam metninde bulunmaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini sağlamak amacıyla Faktör Analizi uygulanmıştır. Bu analiz, başlangıçta oluşturulan madde havuzunun altında yatan gizil boyutları (faktörleri) ortaya çıkarmak için kritik öneme sahiptir.

Analiz sürecinde, ölçek maddelerinin hangi faktörler altında toplandığı, faktör yüklerinin ne olduğu ve ölçeğin toplam varyansın ne kadarını açıkladığı belirlenmiştir. Bu istatistiksel süreç, ölçeğin çok boyutlu mu yoksa tek boyutlu mu olduğunu netleştirmeye yardımcı olmuştur. Ölçek, muhtemelen Vatandaşlık Bilgisi Dersi’ne yönelik olumlu tutum ve olumsuz tutum gibi alt faktörlere ayrılmıştır.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental) Ölçek

Format: Yüksek olasılıkla Likert Tipi Derecelendirme. Kesin derecelendirme bilgisi (örneğin 5’li veya 3’lü Likert) kaynakta belirtilmemiştir, ancak tipik olarak 5 veya 4 seçenekli Likert formatı kullanılır.

Language Available: Türkçe

Population Group: İlköğretim (Ortaokul) Öğrencileri

Age Group: 7. ve 8. sınıf öğrencileri (Yaklaşık 12-14 yaş)

Population Details: Çalışma, Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü tarafından desteklenen yüksek lisans tezi kapsamında Bolu ilindeki ilköğretim öğrencileri üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Ölçek geliştirme prosedürleri (madde havuzu oluşturma, uzman görüşü alma, pilot uygulama, geçerlik ve güvenirlik analizleri) kullanılarak geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Gülhan Gürbüz, Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, Tutum, Vatandaşlık, Psikometrik Özellikler, Cronbach Alfa.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor

Correspondence Address: Çalışmanın yapıldığı dönemde Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bolu, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Gülhan Gürbüz’ün akademik çalışması kapsamında geliştirilmiştir. Ticari bir ücret bilgisi bulunmamaktadır. Akademik çalışmalarda kullanımı için tezin yazarı veya telif hakkı sahibi olan üniversiteden (Abant İzzet Baysal Üniversitesi) izin alınması gerekebilir. Ölçek, 2006 yılında yapılan yüksek lisans tezi çalışması için geliştirilmiş ve kullanılmıştır.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: vatandaslik-bilgisi-dersi-tutum-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Gürbüz, G. (2006). İlköğretim 7. ve 8 sınıflarda vatandaşlık bilgisi dersinde demokrasi eğitimi. (Yüksek lisans tezi). Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bolu.

Tezin tam metnine Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr

Vatandaşlık Bilgisi Dersi Tutum Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Bu akademik kaynakta ölçeğin maddelerine dair bilgi bulunmamaktadır. Maddeler için yazarın orijinal yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.