Hastalığı Değerlendirme Ölçeği

Özet

Hastalığı Değerlendirme Ölçeği, kronik hastalıkları olan bireylerin bu durumlarına yönelik tutumlarını, adaptasyon düzeylerini, hastalık algılarını ve öz-bakım yönelimlerini değerlendirmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış bir psikolojik araçtır. Bu ölçeğin uyarlaması, M. Adaylar tarafından 1995 yılında gerçekleştirilen doktora tezi kapsamında yapılmıştır. Ölçek, özellikle kronik sağlık sorunları ile başa çıkma süreçlerini nicel olarak incelemeyi amaçlamaktadır.

Uyarlama çalışması, özgün bir ölçeğin Türkiye popülasyonunda kullanılabilirliğini test etme amacını taşımaktadır. Ölçek, kronik hastalığın bireyin psikososyal yaşamı üzerindeki etkilerini anlamak ve hemşirelik veya psikoloji alanlarında uygulanan müdahalelerin etkinliğini ölçmek için temel bir araç olarak tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Hastalığı Değerlendirme Ölçeği, Kronik hastalık, adaptasyon, öz-bakım, hastalık algısı, psikometri, tutum.

Yazarlar

Adaylar, M. (Uyarlayan).

Amaç

Ölçeğin temel amacı, kronik hastalık tanısı almış bireylerin psikososyal ve davranışsal tepkilerini sistematik bir şekilde ölçmektir. Bu bağlamda, bireylerin hastalığa karşı geliştirdikleri tutumlar, günlük yaşamdaki adaptasyon mekanizmaları ve hastalığın yönetimine yönelik öz-bakım davranışları incelenmektedir.

Uyarlama çalışması, Türkiye’deki sağlık bilimleri alanında, kronik hastalığın birey üzerindeki kapsamlı etkilerini değerlendirecek geçerli ve güvenilir bir aracı literatüre kazandırmayı hedeflemiştir. Ölçek, klinisyenlere ve araştırmacılara bu hassas popülasyonun ihtiyaçlarını belirlemede yardımcı olmayı amaçlamaktadır.

Yapı

Hastalığı Değerlendirme Ölçeği, çok boyutlu bir psikolojik yapıyı ölçmektedir. Uyarlama çalışmasının başlığına göre, ölçülen temel psikolojik yapılar ve kavramlar şunlardır:

• Hastalığa Yönelik Tutumlar: Bireyin hastalığına karşı geliştirdiği duygusal ve bilişsel tepkileri.
• Hastalığa Adaptasyon Düzeyi: Bireyin hastalığın getirdiği kısıtlamalara ve değişikliklere uyum sağlama yeteneği.
• Hastalık Algısı: Hastalığın ciddiyeti ve yaşam üzerindeki etkisi hakkındaki öznel değerlendirmeler.
• Öz-Bakım Yönelimleri: Bireyin hastalığını yönetmek için gösterdiği aktif davranışlar ve tedaviye bağlılık.

Bu yapılar, kronik hastalıklarla yaşayan bireylerin yaşam kalitelerini ve hastalık yönetimindeki etkinliklerini değerlendirmek için temel bileşenler olarak kabul edilmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin kaynak içeriğinde Geçerlik bilgisi mevcut değildir. Geçerlik, bir ölçüm aracının ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü gösteren en önemli psikometrik özelliktir. Uyarlama çalışmasında, orijinal ölçeğin kavramsal yapısının Türk kültürüne ve popülasyonuna uygunluğunu test etmek amacıyla çeşitli geçerlik analizleri yapılmış olması beklenmektedir.

Ancak, bu uyarlama çalışmasına dair özet kaynakta, yapı geçerliği (faktör analizi) veya ölçüt bağımlı geçerlik gibi spesifik geçerlik kanıtlarına dair herhangi bir istatistiksel değer raporlanmamıştır. Detaylı geçerlik sonuçları için 1995 tarihli doktora tezine başvurulması gerekmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin kaynak içeriğinde Güvenirlik bilgisi mevcut değildir. Güvenirlik, ölçüm aracının tutarlılığını ifade eder ve aynı bireylerden farklı zamanlarda veya farklı madde setleriyle yapılan ölçümlerde benzer sonuçlar elde edilip edilmediğini gösterir. En yaygın güvenirlik ölçümü iç tutarlılık katsayısı (Cronbach alfa) olup, bununla ilgili bir raporlama yapılmamıştır.

Uyarlama çalışmasının güvenirlik verileri, ölçeğin maddelerinin ne kadar homojen olduğunu ve ölçülen yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir. Bu veriler, tez çalışmasının metot ve bulgular bölümlerinde yer almaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin Faktör Analizi sonuçları kaynak içerikte belirtilmemiştir. Hastalığı Değerlendirme Ölçeği’nin tutum, adaptasyon, algı ve öz-bakım gibi farklı alt boyutları ölçtüğü varsayıldığından, faktör analizi, bu boyutların birbirinden bağımsızlığını veya iç içe geçmişliğini ortaya koymak için kritik öneme sahiptir.

Uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde korunup korunmadığını incelemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmış olabilir. Bu analizlerin sonuçları, ölçeğin yapısal geçerliğinin temelini oluşturur.

Araç Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Kaynakta derecelendirme bilgisi mevcut değildir. Ölçek, muhtemelen maddelerin yanıtlanma şiddetini belirten Likert tipi bir derecelendirme formatına sahiptir.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama dili)

Popülasyon Grubu: Kronik hastalığı olan bireyler.

Yaş Grubu: Kaynakta kesin yaş aralığı belirtilmemiştir. Çalışma, yetişkin kronik hasta popülasyonu üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Popülasyon Detayları: Kronik bir hastalığa sahip, tez çalışmasına katılan bireylerden oluşan örneklem grubu.

Test Metodolojisi: Öz-bildirim ölçeği (Self-report scale).

Anahtar Kelimeler

Psikoloji, Hemşirelik, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, ölçek uyarlama, psikometrik özellikler, doktora tezi, adaptasyon.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin uyarlama çalışması 1995 yılında M. Adaylar tarafından tamamlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve telif hakları ile ilgili izinler için İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü veya tez yazarı ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım ücreti bilgisi kaynakta yer almamaktadır.

Kaynaklar

Ölçeğin uyarlama çalışmasına ait temel referans aşağıda sunulmuştur:

• Adaylar, M. (1995). Kronik hastalığı olan bireylerin hastalıktaki tutum, adaptasyon, algı ve öz – bakım yönelimleri (Doktora tezi). İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

Doktora tezine YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: hastaligi-degerlendirme-olcegi-toad.pdf

Hastalığı Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin orijinal dilinde korunması gerekliliği nedeniyle, bu bölüm boş bırakılmıştır. Ölçek maddelerine ulaşmak için yukarıda belirtilen doktora tezine başvurulması gerekmektedir.