Hasta Sağlık Anketi-4

Özet

Hasta Sağlık Anketi-4 (HSA-4), bireylerdeki yaygın ruh sağlığı sorunlarını, özellikle de depresyon ve anksiyete belirtilerini hızlı ve etkili bir şekilde değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş kısa bir tarama ölçeğinin Türkçeye uyarlanmış versiyonudur. Ölçek, orijinal Patient Health Questionnaire-4 (PHQ-4) temel alınarak hazırlanmıştır ve dört maddeden oluşmaktadır.

Ölçeğin Türkçeye uyarlama çalışması İbrahim Demirci ve Hakan Ekşi tarafından 2018 yılında gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, ölçeğin uluslararası alanda kabul görmüş yapısını koruyarak Türk kültürüne ve diline uygunluğunu sağlamayı amaçlamış, elde edilen veriler ERPA Uluslararası Eğitim Kongresi’nde sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

HSA-4, Hasta Sağlık Anketi-4, depresyon, anksiyete, psikometrik özellikler, uyarlama, tarama ölçeği, ruh sağlığı.

Yazarlar

İbrahim Demirci, Hakan Ekşi.

Amaç

Hasta Sağlık Anketi-4’ün temel amacı, klinik olmayan veya birinci basamak sağlık hizmeti ortamlarındaki bireylerde majör depresif bozukluk ve yaygın anksiyete bozukluğu belirtilerini hızlıca taramaktır. Bu ölçek, araştırmacılara ve klinisyenlere zaman açısından verimli bir değerlendirme aracı sunarak, daha kapsamlı psikiyatrik değerlendirmelere ihtiyaç duyulabilecek vakaların belirlenmesine yardımcı olur.

Uyarlama çalışması, ölçeğin orijinal kısa ve pratik yapısını koruyarak Türk popülasyonunda güvenilir bir tarama aracı olarak kullanılabilmesini sağlamayı hedeflemiştir. Dört madde ile hem depresyon hem de anksiyete belirtilerinin aynı anda değerlendirilmesi, ölçeğin klinik uygulamadaki verimliliğini artırmaktadır.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

HSA-4, iki temel psikolojik yapıyı ölçmek üzere tasarlanmıştır: Depresif Belirtiler ve Anksiyete Belirtileri. Orijinal PHQ-4’te olduğu gibi, ilk iki madde depresyon bileşenini (örneğin, ilgi veya zevk kaybı, kendini kötü hissetme) ve son iki madde ise anksiyete bileşenini (örneğin, endişeyi durduramama, huzursuzluk) temsil eder.

Ölçek, bu iki yapının şiddetini dört madde üzerinden toplam bir skorla değerlendirerek, kişinin genel ruh sağlığı yükünü yansıtan kısa bir gösterge sunar. Bu yapının ölçümü, özellikle büyük popülasyonlarda ve hızlı tarama amaçlı çalışmalarda psikolojik risk altındaki bireyleri tespit etmek için kritiktir.

Geçerlik

Hasta Sağlık Anketi-4’ün uyarlama çalışmasına ait detaylı geçerlik analizleri, kaynak belgede açıkça belirtilmemiştir. Ancak, bu tür bir uyarlama çalışmasında genellikle yapı geçerliği (Doğrulayıcı Faktör Analizi kullanılarak) ve ölçüt geçerliği (eş zamanlı geçerliği bilinen diğer psikometrik araçlarla korelasyon) incelenir.

Ölçeğin dört maddelik yapısının, orijinal PHQ-4’ün varsayılan iki faktörlü modelini (Depresyon ve Anksiyete) Türk örnekleminde ne ölçüde desteklediği, yapı geçerliğinin temelini oluşturur. Bu analizlerin, ölçeğin Türkçede de aynı psikolojik yapıları ölçtüğünü göstermesi beklenir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik bilgileri kaynakçada detaylı olarak sunulmamıştır. Tipik olarak, psikometrik araçların güvenilirliği iç tutarlılık katsayısı (Cronbach’s Alpha) ile değerlendirilir. HSA-4’ün kısa formu göz önüne alındığında, depresyon ve anksiyete alt ölçekleri için ayrı ayrı hesaplanan kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılık katsayıları beklenmektedir.

Kısa tarama ölçeklerinde ayrıca, zaman içinde ölçüm sonuçlarının tutarlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenilirliği çalışmaları da yapılabilir. Bu, ölçeğin kısa süreli aralıklarla uygulandığında kararlı sonuçlar verdiğini göstermeyi amaçlar.

Faktör Analizi

Orijinal Hasta Sağlık Anketi-4 (PHQ-4) iki faktörlü bir yapıya sahiptir. Bu faktörler, Depresyon ve Anksiyete faktörleridir. Uyarlama çalışmasında genellikle bu iki faktörlü yapının Türk kültüründe de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmesi beklenir. DFA sonuçları, maddelerin beklenen faktörlere yüksek yükler verdiğini ve modelin genel uyumunun iyi olduğunu göstermelidir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Derecelendirme Ölçeği (Orijinal PHQ-4’e benzer şekilde, belirtilerin sıklığını ölçen Likert tipi yanıt formatı kullanılır.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel popülasyon, Birinci Basamak Sağlık Hizmetleri kullanıcıları ve klinik örneklemler.

Yaş Grubu: Yetişkinler ve ergenler.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışmasının yapıldığı örneklem detayları kaynakçada tam olarak belirtilmemiştir, ancak psikolojik tarama amaçlı geniş bir kitle için uygundur.

Test Metodolojisi: Bireysel veya grup uygulamasına uygun, öz bildirim temelli, hızlı tarama aracıdır.

Anahtar Kelimeler

Kısa tarama, PHQ-4, İbrahim Demirci, Hakan Ekşi, psikolojik ölçme, Likert ölçeği, klinik tarama.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: İbrahim Demirci

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Yazışma adresi kaynakçada belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Hasta Sağlık Anketi-4’ün uyarlama çalışması 2018 yılında gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin akademik veya klinik amaçlı kullanımı için gerekli izinler ve olası ücretlendirme bilgisi hakkında kesin bilgi mevcut değildir. Kullanım detayları için sorumlu yazar İbrahim Demirci ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Kaynakça

Demirci, İ., Ekşi., H. (2018). Don’t bother your pretty little head otherwise you can’t enjoy life. ERPA International Congresses on Education 2018, 28 June -1 July 2018, Istanbul / Turkey. Araştırma makalesine ResearchGate üzerinden erişilebilir.

Ölçeğin orijinal PDF versiyonu (application/pdf) aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: hasta-saglik-anketi-4-toad.pdf

Ayrıca, ölçeğin DOCX formatındaki dosyası da mevcuttur: hasta-saglik-anketi-4-toad.docx

Hasta Sağlık Anketi-4 Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Hasta Sağlık Anketi-4’ün orijinal ölçek maddeleri, kaynak belgelerde açıkça belirtilmemiştir. Ancak, ölçek dört maddeden oluşmakta olup, orijinal Hasta Sağlık Anketi-4 (PHQ-4) yapısına uygun olarak, iki madde depresyon ve iki madde anksiyete belirtilerini ölçmektedir.