Hasta Öğrenim Gereksinimi Ölçeği

Özet

Hasta Öğrenim Gereksinimi Ölçeği (HÖGÖ), hastaların kendi sağlık durumları, tedavileri ve yaşam kaliteleri ile ilgili algıladıkları öğrenme ihtiyaçlarının düzeyini belirlemek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, orijinal bir aracın Türkiye popülasyonuna uyarlanması çalışmasıdır. HÖGÖ, özellikle kronik hastalığı olan bireylerin veya karmaşık tedavi süreçlerinden geçen hastaların eğitim gereksinimlerini sistematik olarak değerlendirmek için hemşirelik ve sağlık bilimleri alanında kullanılmaktadır. Ölçek, bireyin hastalığı yönetme yeteneğini doğrudan etkileyen çeşitli alt boyutlardaki bilgi açıklıklarını ölçmektedir.

Anahtar Kelimeler

Hasta eğitimi, öğrenim gereksinimi, hemşirelik, psikometrik, uyarlama, Hasta Öğrenim Gereksinimi, yaşam kalitesi, Likert ölçeği.

Yazarlar

E. Çatal, Aklime Dicle

Amaç

Hasta Öğrenim Gereksinimi Ölçeği’nin temel amacı, hastaların tedavi süreçleri ve hastalık yönetimi sırasında hangi konularda bilgi veya beceri edinmeye en çok ihtiyaç duyduklarını belirlemektir. Bu belirleme, sağlık profesyonellerinin (özellikle hemşirelerin) bireyselleştirilmiş ve önceliklendirilmiş hasta eğitim programları oluşturmasına olanak tanır.

Ölçek, hastaların kendilerini yönetme becerilerini artıracak, hastalığa bağlı komplikasyonları azaltacak ve genel olarak Hasta Öğrenim Gereksinimine yönelik müdahalelerin etkinliğini değerlendirmeye yardımcı olacak verileri sağlamayı hedefler.

Yapı

Hasta Öğrenim Gereksinimi Ölçeği, hastaların eğitim ihtiyaçlarını yedi temel alt boyutta inceleyen çok boyutlu bir yapıyı ölçer. Bu alt boyutlar, hastanın günlük yaşamını ve tedaviye uyumunu etkileyen kritik alanları kapsamaktadır. Ölçek, hastaların bu öğrenme konularını ne kadar “önemli” veya “son derece önemli” olarak algıladıklarını değerlendirir.

Ölçeğin ölçtüğü temel öğrenim alanları şunlardır: İlaçlar, Yaşam Aktiviteleri, Toplum ve İzlem, Duruma İlişkin Duygular, Tedavi ve Komplikasyonlar, Yaşam Kalitesi ve Cilt Bakımı. Bu yapı, hastanın hem fiziksel hem de psikososyal adaptasyon gereksinimlerini bütüncül bir şekilde ele almaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin Türkiye’de gerçekleştirilen uyarlama çalışmasında, psikometrik geçerlik kanıtları sunulmuştur. Özellikle iç ölçüt geçerliği (bilinen gruplar ayrımı geçerliği) incelenmiştir.

Yapılan analizlerde, alt grup (düşük puan) ve üst grup (yüksek puan) ortalamaları arasındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu belirlenmiştir (t=26.610, p=.000). Bu sonuç, ölçeğin gerçekten de yüksek öğrenim gereksinimine sahip bireyler ile düşük gereksinime sahip bireyleri başarılı bir şekilde ayırt edebildiğini gösteren güçlü bir Geçerlik kanıtıdır.

Güvenirlik

Hasta Öğrenim Gereksinimi Ölçeği’nin iç tutarlılığı, Cronbach’s Alpha katsayısı ile değerlendirilmiştir. Ölçeğin genel iç tutarlık Güvenirlik katsayısı oldukça yüksek bulunmuştur (.93). Bu değer, ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü işaret eder.

Alt ölçeklerin iç tutarlık katsayıları ise şöyledir: İlaçlar (.82), Yaşam Aktiviteleri (.83), Tedavi ve Komplikasyonlar (.79), Yaşam Kalitesi (.80), Cilt Bakımı (.65), Duruma İlişkin Duygular (.61) ve Toplum ve İzlem (.57). En düşük güvenirlik katsayıları Duruma İlişkin Duygular ile Toplum ve İzlem alt ölçeklerinde gözlemlense de, genel ölçek güvenilirliği mükemmel düzeydedir. Ayrıca madde analizi sonuçlarına göre madde-toplam puan korelasyon katsayıları .20 ile .66 arasında değişmekte olup istatistiksel olarak anlamlıdır (p=.000).

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasının özet verilerinde doğrudan Açıklayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi sonuçları sunulmamıştır, ancak yedi alt ölçeğin varlığı, ölçeğin çok faktörlü bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir. Ölçeğin yedi alt boyutu (İlaçlar, Yaşam Aktiviteleri, Toplum ve İzlem, Duruma İlişkin Duygular, Tedavi ve Komplikasyonlar, Yaşam Kalitesi ve Cilt Bakımı), orijinal ölçeğin faktör yapısını koruduğunu ve bu yapının Türkiye örnekleminde madde-toplam korelasyonları ve alt ölçek güvenirlikleri ile desteklendiğini düşündürmektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama Ölçeği

Format: 50 maddeden oluşan öz bildirim ölçeği.

Language Available: Türkçe

Population Group: Hastalar (Özellikle kronik hastalıkları olan veya kapsamlı eğitime ihtiyaç duyan bireyler).

Age Group: Yetişkinler

Population Details: Çalışma, Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu tarafından Türkiye’deki bir hasta popülasyonu üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme kullanır. Derecelendirme formatı şöyledir: 1= önemli değil – 5= son derece önemli. Yüksek puanlar, ilgili öğrenme alanında algılanan gereksinimin yüksek olduğunu gösterir.

Anahtar Kelimeler

Hasta bakımı, eğitim gereksinimi, Cronbach’s Alpha, psikometri, hemşirelik araştırması, adaptasyon.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Sorumlu yazarın kurumsal e-posta adresi: [email protected]

Correspondence Address: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin uyarlama çalışması 2008 yılında yayımlanmıştır. Kullanım izinleri ve ücretlendirme bilgisi için sorumlu yazar Aklime Dicle ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanıcıların, ölçeği akademik veya klinik amaçlarla kullanmadan önce yasal izinleri alması önerilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi, kaynak web sitesinde mevcuttur. Orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: hasta-ogrenim-gereksinimi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Çatal, E., Dicle, A.( 2008). Hasta Öğrenim Gereksinimleri Ölçeği’nin Türkiye’de geçerlik ve güvenirlik çalışması. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Elektronik Dergisi, 1(1), 19-32.

Hasta Öğrenim Gereksinimi Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Kaynak içerikte ölçeğin 50 maddesinin tamamı listelenmemiştir. Ölçek 50 maddeden oluşmaktadır ve yedi alt boyutta toplanmıştır: İlaçlar, Yaşam Aktiviteleri, Toplum ve İzlem, Duruma İlişkin Duygular, Tedavi ve Komplikasyonlar, Yaşam Kalitesi ve Cilt Bakımı. Maddeler, hastanın bu alanlardaki öğrenme gereksinimini 1 (önemli değil) ile 5 (son derece önemli) arasında derecelendirmesini ister.