Sosyal İlişki Gereksinimi Ölçeği

Özet

Sosyal İlişki Gereksinimi Ölçeği (SİGÖ), bireylerin sosyal ilişkilerde hissettikleri gereksinim düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik ölçektir. Bu ölçeğin Türkçe adaptasyonu, Özerklik teorisi (Self-Determination Theory) çerçevesinde gerçekleştirilmiştir. Uyarlama çalışması, ölçeğin iki ana alt boyutu olan Samimiyet ve Yakınlık kavramlarını Türk kültürüne uygun bir şekilde değerlendirdiğini göstermektedir. Ölçek, özellikle üniversite öğrencilerinin sosyal gereksinimlerini belirlemede kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Ölçek, uyarlama çalışmasında yüksek iç tutarlılık ve tatminkâr düzeyde geçerlik kanıtları sunmuştur. SİGÖ, sosyal ilişkilerde hissedilen kabul ve bağlılık ihtiyacının psikolojik iyi oluş üzerindeki etkilerini inceleyen araştırmacılar için değerli bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal İlişki Gereksinimi Ölçeği, SİGÖ, Özerklik teorisi, Samimiyet, Yakınlık, Psikolojik ölçme, Adaptasyon, Güvenirlik

Yazarlar

Ünal-Karagüven, M., Karaman-Ekşioğlu, M., Gül, Ç.

[quads id=5]

Amaç

Sosyal İlişki Gereksinimi Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin sosyal çevreleriyle kurdukları ilişkilerde ne ölçüde samimiyet ve yakınlık gereksinimi hissettiklerini güvenilir ve geçerli bir şekilde saptamaktır. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini koruyarak, bu gereksinimlerin Türk popülasyonunda incelenmesine olanak sağlamıştır.

Ölçek, sosyal psikoloji ve gelişim psikolojisi alanlarında yapılan araştırmalara katkı sağlamak üzere tasarlanmıştır. Özellikle bireylerin sosyal bağlılık ihtiyaçlarının akademik başarı, psikolojik uyum ve genel yaşam memnuniyeti gibi değişkenlerle ilişkisini incelemeyi hedefler.

Yapı

Sosyal İlişki Gereksinimi Ölçeği, psikolojik ihtiyaçlar kuramının önemli bir bileşeni olan sosyal ilişkilenme ihtiyacı üzerine odaklanmıştır. Ölçek, bu ihtiyacı ölçmek üzere iki temel alt boyuttan oluşmaktadır: Samimiyet ve Yakınlık. Her bir alt boyut, bireyin sosyal etkileşimlerinde aradığı duygusal derinliği ve kabul düzeyini temsil eder.

Samimiyet alt boyutu, ilişkilerin içtenliğini, dürüstlüğünü ve karşılıklı anlayışını yansıtan maddeler içerir. Yakınlık alt boyutu ise, bireyin diğer insanlarla fiziksel ve duygusal olarak ne kadar bağlantılı hissettiğini, aidiyet ve kabul görme duygularını kapsar. Ölçek, bu iki boyutun toplam puanı üzerinden genel sosyal ilişki gereksinimi düzeyini ortaya koyar.

Geçerlik

SİGÖ’nün yapısal geçerlik kanıtları, farklı istatistiksel analizlerle desteklenmiştir. Kavramsal geçerliği incelemek amacıyla, ölçeğin alt boyutları ve toplam puanı ile başka bir ölçme aracı olan ÇDÖ-10 (Çocukluk Dönemi Deneyimleri Ölçeği’nin 10 maddelik kısa formu olduğu varsayılmaktadır) arasında pozitif yönde anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Samimiyet alt boyutu ile ÇDÖ-10 arasında 0.101, Yakınlık alt boyutu arasında 0.109 ve toplam puan ile 0.103 değerinde pozitif korelasyon katsayıları belirlenmiştir.

Ayrıca, SİGÖ alt ölçekleri arasındaki korelasyon değerlerinin 0.875 ile 0.965 arasında olması, bu alt boyutların yüksek düzeyde ilişkili olduğunu ve aynı genel yapıyı ölçtüğünü göstermiştir. Ölçeğin ayırt edicilik geçerliği (discriminant validity) ise hipotez testleri ile incelenmiştir. T-testi sonuçları, cinsiyet, bulunulan bölümden memnuniyet ve annenin çalışma durumu gibi demografik değişkenlerin ölçek ortalamalarını anlamlı düzeyde etkilediğini ortaya koymuştur. Örneğin, erkek öğrencilerin puan ortalamaları hem alt boyutlarda hem de toplam puanda kız öğrencilerden daha yüksek bulunmuştur (Samimiyet: t=-2.31, p≤.05; Yakınlık: t=-2.65, p≤.05; Toplam Puan: t=-2.12, p≤.05). Benzer şekilde, annesi çalışan öğrencilerin ortalamaları, çalışmayanlara göre daha yüksek çıkmıştır. Bu bulgular, SİGÖ’nün farklı grupları başarılı bir şekilde ayırt edebildiğini kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Sosyal İlişki Gereksinimi Ölçeği’nin güvenirliği, iç tutarlılık katsayıları ve alt test korelasyon değerleri üzerinden değerlendirilmiştir. Alt testlere ait korelasyon değerleri 0.613 ile 0.658 arasında pozitif yönde ve istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p≤ 0.01).

Ölçeğin iç tutarlılığını gösteren Cronbach alfa katsayıları oldukça yüksektir. Alt boyutlar için bu değerler 0.88 ile 0.93 arasında değişmektedir. Tüm teste ait genel Cronbach alfa değeri ise 0.93 olarak hesaplanmıştır. Orijinal ölçeğin uygulama sonuçlarından elde edilen alfa değeri 0.87 iken, Türkçe adaptasyon formunun 0.93 olması, ölçeğin genel iç tutarlılık ve benzeşiklik düzeyinin akademik standartları karşıladığını ve tatminkâr düzeyde olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Kaynak metinde doğrudan açımlayıcı veya doğrulayıcı faktör analizine dair detaylı istatistiksel değerler verilmemiş olsa da, alt ölçekler arasındaki korelasyonların yüksek olması (0.875 – 0.965) ve iki temel alt boyutun (Samimiyet ve Yakınlık) belirtilmesi, ölçeğin iki faktörlü bir yapıya sahip olduğunu düşündürmektedir. Bu yapı, ölçeğin orijinal formunda da var olan temel sosyal ilişki gereksinimi boyutlarını temsil etmektedir. Faktör yapısının uyarlama çalışmasında incelendiği ve kavramsal geçerlik için kanıt sağladığı belirtilmiştir.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Adaptasyon)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama)

Popülasyon Grubu: Üniversite Öğrencileri (Uyarlama çalışması bu popülasyon üzerinde yapılmıştır.)

Yaş Grubu: Genç Yetişkinlik

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki üniversitelerde öğrenim gören öğrenciler.

Test Metodolojisi: 7’li Likert tipi derecelendirme kullanılmıştır. Katılımcılar, maddelere 1 (kesinlikle katılmıyorum) ile 7 (kesinlikle katılıyorum) arasında değişen seçeneklerle yanıt verirler. Ölçek, 10 maddeden oluşmaktadır (Samimiyet: 5 madde, Yakınlık: 5 madde).

Anahtar Kelimeler

Sosyal İlişki Gereksinimi, Cronbach alfa, Geçerlik, T-Testi, Üniversite öğrencileri, Psikometrik özellikler, İlişki ihtiyaçları

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Belirtilmemiş

Bağlılık E-posta Adresleri: Belirtilmemiş

Yazışma Adresi: Belirtilmemiş

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe adaptasyon çalışması 2020 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler, orijinal çalışmanın yazarları ve yayınlandığı dergi (IBAD Sosyal Bilimler Dergisi) üzerinden sağlanmalıdır. Ticari kullanım ücretleri hakkında bilgi belirtilmemiştir.

Makalenin yayınlandığı Dergipark bağlantısı burada yer almaktadır: dergipark.org.tr.

Kaynaklar

Ünal-Karagüven, M., Karaman-Ekşioğlu, M. ve Gül, Ç. (2020). Özerklik teorisi ve Sosyal İlişki Gereksinimi Ölçeğinin Türkçeye adaptasyonu. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, 6, 366-377.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: sosyal-iliski-gereksinimi-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Sosyal İlişki Gereksinimi Ölçeği Maddeleri

Ölçek Derecelendirmesi: 7’li Derecelendirme (1= kesinlikle katılmıyorum – 7= kesinlikle katılıyorum)

• Samimiyet ( 5 m )
• Yakınlık ( 5 m )