Hasta-Hekim Yönelim Ölçeği

Özet

Hasta-Hekim Yönelim Ölçeği (HHYÖ), sağlık profesyonellerinin ve tıp öğrencilerinin hasta ve hekim arasındaki ilişkiye dair sahip oldukları temel tutumları ve tercih ettikleri etkileşim biçimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik ölçüm aracıdır. Bu ölçek, orijinal formu yabancı dilde olan bir aracın Türk kültürüne ve diline uyarlanması sürecini temsil etmektedir. Özdemir ve Edirne (2018) tarafından gerçekleştirilen bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türkiye’deki tıp eğitimi ve sağlık hizmetleri bağlamında kullanılabilirliğini sağlamayı hedeflemiştir. Ölçek, özellikle hekimlerin paternalistik yaklaşımdan paylaşımlı karar verme modeline doğru kayan yönelimlerini değerlendirmede kritik bir rol oynamaktadır.

Ölçeğin Türkçeye uyarlanması, kültürel ve dilsel eşdeğerliliğin sağlanması, ardından da gerekli psikometrik analizlerin yapılmasıyla tamamlanmıştır. Bu çalışma, Tıp Eğitim Dünyası dergisinde yayımlanmış olup, HHYÖ’nün Türkçede kullanımı için temel referansı oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Hasta-Hekim Yönelim Ölçeği, HHYÖ, hasta-hekim ilişkisi, uyarlama, psikometrik özellikler, tıp eğitimi, tutum ölçeği.

Yazarlar

Serdar Özdemir, Tuba Edirne

Amaç

Hasta-Hekim Yönelim Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin (özellikle tıp öğrencileri ve hekimlerin) hasta-hekim ilişkisinde tercih ettikleri rol dağılımını ve etkileşim biçimlerini nicel olarak ölçmektir. Bu yönelim, genellikle hekimin ne kadar otoriter veya hastanın ne kadar özerk bir rol üstlendiğini gösteren bir spektrum üzerinde değerlendirilir.

Ölçek, tıp eğitiminde öğrencilerin etik değerler ve iletişim becerileri açısından gelişimlerini izlemek, ayrıca mevcut sağlık profesyonellerinin hasta merkezli bakım yaklaşımlarını değerlendirmek için önemli bir araç sağlamaktadır. Ölçeğin Türkçe uyarlanması, Türkiye’deki sağlık sisteminin kendine özgü dinamikleri içerisinde bu yönelimlerin incelenmesine olanak tanır.

Yapı

Hasta-Hekim Yönelim Ölçeği (HHYÖ), hasta-hekim ilişkisi içerisindeki tutum ve inançları ölçen psikolojik bir yapıyı temsil eder. Bu yapı genellikle iki ana boyutta incelenir: Birincisi, hekimin bilgi ve otoriteye sahip olduğu, hastanın ise pasif olduğu geleneksel veya paternalistik yönelim; ikincisi ise, kararların hasta ve hekim arasında işbirliği ve karşılıklı saygı çerçevesinde alındığı modern veya paylaşımlı yönelimdir.

Ölçek, bireyin bu iki uç arasındaki tercihlerini belirleyerek, onların hasta merkezli bakım felsefesine ne kadar yakın olduklarını ortaya koyar. Ölçeğin orijinal yapısı, bu ikili yönelimi tutarlı ve güvenilir bir şekilde ölçmek üzere tasarlanmıştır.

Geçerlik

Özdemir ve Edirne (2018) tarafından gerçekleştirilen Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal ve kültürel geçerliğine dair detaylı analizler yapılmıştır. Her ne kadar kaynak bilgide spesifik istatistiksel değerler belirtilmemiş olsa da, bir uyarlama çalışmasının başarısı, ölçeğin orijinal yapıyı Türk örnekleminde de koruduğunun gösterilmesine bağlıdır.

Uyarlama sürecinde genellikle dil geçerliği (çeviri eşdeğerliliği) ve yapı geçerliği (faktör analizi) test edilmiştir. Çalışmanın tam metni, ölçeğin maddelerinin ölçmek istedikleri psikolojik yapıyı ne derece doğru temsil ettiğini gösteren kanıtları içermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin Türkçeye uyarlanması sürecinde, HHYÖ’nün iç tutarlılık güvenilirliği (Cronbach Alfa katsayısı) ve muhtemelen test-tekrar test güvenilirliği incelenmiştir. İç tutarlılık analizi, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne derece tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Kaynak bilgide spesifik güvenilirlik katsayıları yer almamaktadır; ancak psikometrik standartlara uygun bir uyarlama çalışmasında, ölçeğin kabul edilebilir düzeyde yüksek bir iç tutarlılık sergilemesi beklenir. Detaylı güvenilirlik sonuçları, Özdemir ve Edirne (2018) makalesinde mevcuttur.

Faktör Analizi

Hasta-Hekim Yönelim Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun yapı geçerliğini test etmek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, orijinal ölçeğin sahip olduğu faktör yapısının Türk örnekleminde de korunup korunmadığını belirlemek için hayati öneme sahiptir.

Uyarlama çalışmasında büyük olasılıkla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri uygulanmıştır. Bu analizler, ölçeğin maddelerinin beklenen alt boyutlar altında gruplandığını ve teorik yapıya uygun olduğunu göstermeyi amaçlamaktadır. Elde edilen faktör yükleri ve model uyum indeksleri, makalenin metodoloji ve bulgular bölümlerinde detaylandırılmıştır.

Araç

Test Tipi: Uyarlama

Format: Kaynak bilgide derecelendirme formatı belirtilmemiştir, ancak bu tür tutum ölçekleri genellikle Likert tipi derecelendirme (örneğin, 5’li veya 7’li) kullanır.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Tıp öğrencileri ve/veya sağlık profesyonelleri.

Yaş Grubu: Yetişkinler (genellikle üniversite öğrencisi ve üzeri).

Popülasyon Detayları: Türkçe uyarlama çalışması Tıp Fakültesi öğrencileri üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirimli tutum ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Hasta-Hekim Yönelim Ölçeği, hasta-hekim ilişkisi, uyarlama, tıp etiği, paylaşımlı karar verme, psikometrik özellikler.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Kaynak bilgide belirtilmemiştir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar Serdar Özdemir)

Yazışma Adresi: Serdar Özdemir, Yeditepe Üniversitesi (Uyarlama makalesinden çıkarılmıştır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Hasta-Hekim Yönelim Ölçeği’nin Türkçe uyarlanması 2018 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı, orijinal yazarlardan ve uyarlamayı yapan yazarlardan izin alınmasını gerektirebilir. Ölçeği bilimsel çalışmalarda kullanmak isteyen araştırmacıların sorumlu yazar Serdar Özdemir ile iletişime geçmeleri tavsiye edilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: hasta-hekim-yonelim-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Özdemir, S. ve Edirne, T. (2018). Hasta-Hekim Yönelim Ölçeği’nin (HHYÖ) Türkçe’ye uyarlanması. Tıp Eğitim Dünyası, 17(51), 21-31. doi: 10.25282/ted.350121

Hasta-Hekim Yönelim Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Hasta-Hekim Yönelim Ölçeği’nin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Ölçek maddelerine erişim için yukarıda belirtilen referans makaleye veya sorumlu yazar Serdar Özdemir’e başvurulması gerekmektedir.