HARİZMİ Düşme Riski Ölçeği

Öz

HARİZMİ Düşme Riski Ölçeği, hastane ortamında yatan hastaların potansiyel düşme risklerini sistematik olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş özgün bir araçtır. Ölçek, dokuz temel risk faktörünü sorgulayan maddelerden oluşmaktadır. Bu faktörler arasında nörolojik hastalıklar/semptomlar, oksijenlenme değişiklikleri, hastaya bağlı ekipmanların varlığı ve riskli ilaç kullanımı gibi kritik klinik durumlar bulunmaktadır.

Ölçeğin psikometrik özelliklerinin incelendiği çalışmada, güvenilirliğe dair önemli bulgular elde edilmiştir. Ölçeğin Cronbach Alpha katsayısı .40’ın altında saptanmış olup, bu durum mevcut haliyle ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olmadığının bir göstergesi olarak kabul edilmiştir. Bu düşüklüğün temel nedeni olarak, maddelerin birbirinden bağımsız risk faktörlerini ölçmesi ve ölçeğin Likert tipi bir derecelendirmeye sahip olmaması gösterilmiştir.

Anahtar Kelimeler

HARİZMİ Düşme Riski Ölçeği, düşme riski, hastane güvenliği, hasta bakımı, Cronbach Alpha, hemşirelik, risk değerlendirme.

Yazarlar

Ş. Seren-İntepeler, M. Bektaş, V. K. Barış, İ. Çelik.

Amaç

HARİZMİ Düşme Riski Ölçeği’nin birincil amacı, yataklı tedavi kurumlarında yatan bireylerde düşme olaylarının gerçekleşme olasılığını önceden tahmin edebilecek standart bir değerlendirme aracı sağlamaktır. Bu araç, klinisyenlerin (özellikle hemşirelerin) yüksek risk taşıyan hastaları hızla tespit etmelerini ve böylece düşmeyi önleyici stratejileri uygulamaya koymalarını desteklemek için tasarlanmıştır.

Ölçek, düşme riskini tek bir genel puan yerine, dokuz ayrı ve bağımsız risk faktörünü sorgulayarak kapsamlı bir profil çıkarmayı hedefler. Bu yaklaşım, müdahale gerektiren spesifik risk alanlarına odaklanmayı kolaylaştırmaktadır.

Yapı

Ölçek, düşme riskini oluşturan dokuz farklı ve genellikle bağımsız klinik ya da çevresel risk faktörünü ölçen bir kontrol listesi (checklist) yapısındadır. Bu maddeler, hastanın fizyolojik durumu (nörolojik semptomlar, oksijenlenme), tedavi rejimi (riskli ilaçlar, post-op durum) ve fiziksel yeterliliği (görme engeli, fiziksel destek gereksinimi) gibi birbirinden ayrık alanları kapsamaktadır. Bu bağımsız yapı, ölçeğin geleneksel tek boyutlu psikolojik yapılar yerine, klinik risk faktörlerinin toplamını yansıtan bir araç olduğunu göstermektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirilmesine yönelik orijinal araştırmada, spesifik olarak yapı geçerliği, içerik geçerliği veya ölçüt geçerliği gibi klasik geçerlik türlerine dair detaylı bir analiz sunulmamıştır. Kaynak bilgide bu alana dair herhangi bir veri bulunmamaktadır. Gelecek psikometrik çalışmaların, ölçeğin klinik gerçekliği (düşme olaylarını doğru tahmin etme yeteneği) yansıtma derecesini belirlemek üzere kapsamlı geçerlik analizleri yapması önerilmektedir.

Güvenirlik

HARİZMİ Düşme Riski Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, ölçeğin iç tutarlılığının düşük olduğunu göstermiştir. Araştırmacılar, ölçeğin Cronbach Alpha katsayısını .40’tan düşük olarak raporlamışlardır. Geleneksel olarak kabul edilebilir iç tutarlılık eşiğinin (.70) oldukça altında olan bu değer, ölçeğin güvenilirliğinin yetersiz olduğuna işaret etmektedir.

Bu düşük güvenilirlik skorunun nedeni, ölçeğin maddelerinin homojen bir yapıyı ölçmemesinden kaynaklanmaktadır. Maddelerin birbirinden bağımsız risk faktörlerini sorgulaması, ölçeğin bir toplam puan yerine, risk faktörlerinin varlığını/yokluğunu belirleyen bir kontrol listesi işlevi görmesiyle ilişkilendirilmiştir. Ayrıca, ölçeğin Likert tipi derecelendirme yerine ikili (var/yok) veya sınıflayıcı bir yapı kullanmasının da Cronbach Alpha değerini düşürdüğü düşünülmektedir.

Faktör Analizi

HARİZMİ Düşme Riski Ölçeği için orijinal referansta herhangi bir faktör analizi sonucu bildirilmemiştir. Ancak, güvenirlik sonuçlarında maddelerin birbirinden bağımsız olduğu yönündeki çıkarımlar, ölçeğin tek bir latent faktörü ölçmek üzere tasarlanmadığını düşündürmektedir. Ölçek, klinik risk faktörlerini bağımsız olarak değerlendirdiği için, keşfedici veya doğrulayıcı faktör analizinin geleneksel psikometrik araçlarda olduğu gibi uygulanması beklenmemektedir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Risk Değerlendirme Ölçeği)

Format: 9 maddelik risk faktörlerini sorgulayan kontrol listesi.

Language Available: Türkçe

Population Group: Hastanede yatan hastalar

Age Group: Belirtilmemiş (Klinik popülasyon)

Population Details: Düşme riski değerlendirmesi gerektiren, çeşitli klinik durumları olan yataklı hastalar.

Test Methodology: Klinik gözlem ve hasta kayıtlarından elde edilen verilere dayanarak risk faktörlerinin varlığının işaretlenmesi.

Anahtar Kelimeler

Hasta güvenliği, klinik değerlendirme, hastane, nörolojik semptom, post-operatif dönem, riskli ilaç kullanımı, hemşirelik bakımı.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değil.

Affiliation Email addresses: Bilgi mevcut değil.

Correspondence Address: Şeyda SEREN İNTEPELER

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020 (Ölçeğin psikometrik özelliklerinin incelendiği makalenin yayın yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı ve izinleri hakkında bilgi mevcut değildir. Kullanım için sorumlu yazar (Şeyda SEREN İNTEPELER) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynakça

Seren-İntepeler, Ş., Bektaş, M., Barış, V. K., ve Çelik, İ. (2020). HARİZMİ Düşme Riski Ölçeği’nin psikometrik özelliklerinin incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 13(4), 259-266. https://doi.org/10.46483/deuhfed.732732

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı buradan indirilebilir: harizmi-dusme-riski-olcegi-toad.pdf

HARİZMİ Düşme Riski Ölçeği Maddeleri

Ölçek, düşme riskini sorgulayan dokuz maddeden oluşmaktadır:

• nörolojik hastalık/semptom
• oksijenlenme değişikliği
• düşme riski açısından özellikli hastalığı/semptomu
• uygun yatakta yatırılma durumu
• görme engeli
• hastaya bağlı ekipmanlar
• ayakta/yürürken fiziksel desteğe gereksinim duyma durumu
• post-op dönemde olma
• riskli ilaç kullanımı