Delmarva Vakfı Tarafından Geliştirilen Düşme Riski Değerlendirme Ölçeği

Özet

Delmarva Vakfı Tarafından Geliştirilen Düşme Riski Değerlendirme Ölçeği, hastanelerde ve diğer sağlık kuruluşlarında yatan veya ayakta tedavi gören bireylerde düşme riskini sistematik olarak değerlendirmek amacıyla tasarlanmış klinik bir araçtır. Bu ölçek, özellikle hemşirelik pratiğinde hızlı ve güvenilir risk belirlemesi yaparak önleyici tedbirlerin alınmasına rehberlik etmeyi amaçlamaktadır. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, 2013 yılında Tekin, Kara, Tan ve Arkuran tarafından gerçekleştirilmiş olup, Türk popülasyonunda geçerlilik ve güvenilirliğinin incelenmesi sağlanmıştır.

Ölçek, hastanın tıbbi geçmişi, hareket kabiliyeti, kullanılan ilaçlar ve genel durumu gibi çeşitli risk faktörlerini ele alan 9 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme sistemi, her bir risk faktörünün ağırlığına göre farklılık göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Düşme Riski Değerlendirme, Delmarva Vakfı, Hemşirelik, Klinik Ölçek, Geçerlilik, Güvenirlik, Adaptasyon.

Yazarlar

Devrin Eren Tekin, Nevin Kara, Nuran Ulus Tan, Figen Arkuran.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, sağlık hizmeti sunulan ortamlarda bireylerin düşme olasılığını standardize edilmiş kriterler kullanarak objektif bir şekilde belirlemektir. Bu sayede, yüksek risk taşıyan hastaların erken tespiti ve kişiye özel düşme riski azaltma stratejilerinin uygulanması hedeflenmektedir.

Türkçe uyarlama çalışması, Delmarva Vakfı tarafından geliştirilen bu ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlamayı ve Türkiye’deki hemşirelik alanında güvenilir bir değerlendirme aracı olarak kullanıma sunulmasını amaçlamıştır.

Yapı

Delmarva Düşme Riski Değerlendirme Ölçeği, düşme davranışının çok boyutlu doğasını ölçen bir yapıyı temel alır. Bu yapı, genellikle hastanın fizyolojik durumu, bilişsel fonksiyonları, kullanılan medikasyonlar ve çevresel faktörler gibi bir dizi kritik risk göstergesini kapsar. Ölçek, bu göstergeleri bir araya getirerek tek bir düşme riski puanı üretir.

Ölçekteki maddeler, özellikle hastane ortamında düşmeye neden olabilecek temel risk alanlarını (örneğin, hareket kısıtlılığı, daha önce düşme öyküsü, sık idrara çıkma ihtiyacı vb.) değerlendirmek üzere tasarlanmıştır. Bu maddelerin her biri, ilgili riskin şiddetine göre ağırlıklandırılmış puanlar taşır.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlaması için detaylı geçerlilik çalışmaları 2013 yılında Tekin ve arkadaşları tarafından yapılmıştır. Bu çalışmada, ölçeğin düşme riskini doğru bir şekilde ölçme yeteneği incelenmiştir.

Genellikle, bu tür uyarlama çalışmalarında yapı geçerliliği (faktör analizi ile) ve ölçüt bağımlı geçerlilik (altın standart olarak kabul edilen başka bir düşme riski ölçeği veya düşme olaylarının kaydedilmesi ile karşılaştırılarak) incelenir. Ölçeğin klinik ortamlarda düşme olaylarını öngörme yeteneği, geçerliliğinin temel göstergesidir.

Güvenirlik

2013 tarihli adaptasyon çalışması, ölçeğin Türkçe formunun güvenirlik düzeyini de araştırmıştır. Güvenirlik, ölçeğin tutarlı ve tekrarlanabilir sonuçlar verme yeteneğini ifade eder.

Güvenirlik analizleri genellikle Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı ve test-tekrar test yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilir. Yüksek bir iç tutarlılık katsayısı, ölçeğin 9 maddesinin düşme riskinin aynı temel yapısını ölçtüğünü gösterir.

Faktör Analizi

Adaptasyon çalışmalarının önemli bir bileşeni olan faktör analizi, Delmarva Ölçeği’nin orijinal yapısının Türk popülasyonunda korunup korunmadığını incelemek amacıyla kullanılmıştır. Bu analiz, ölçeği oluşturan 9 maddenin, teorik olarak belirlenen risk alt alanlarına uygun şekilde gruplanıp gruplanmadığını ortaya koyar.

Faktör analizi sonuçları, ölçeğin yapı geçerliliğini destekleyerek, klinik uygulayıcıların hangi risk bileşenlerine odaklanması gerektiği konusunda bilgi sağlar. Bu çalışma, ölçeğin tek faktörlü mü yoksa çok faktörlü bir yapıya mı sahip olduğunu netleştirmiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme/Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Klinik gözlem ve hasta verilerine dayalı değerlendirme formu.

Maddeler: 9 maddeden oluşmaktadır.

Derecelendirme: Her soru için değişmektedir (Risk faktörünün ağırlığına göre farklı puanlama sistemi kullanılır).

Dil Seçeneği: İngilizce (Orijinal), Türkçe (Uyarlama).

Popülasyon Grubu: Hastanede yatan veya ayakta tedavi gören hastalar (Genellikle yaşlı ve risk altındaki yetişkin popülasyon).

Yaş Grubu: Yetişkinler ve yaşlılar.

Popülasyon Detayları: Düşme riski taşıyan tüm klinik hastalar, özellikle nörolojik, ortopedik veya çoklu komorbiditesi olan hastalar.

Test Metodolojisi: Klinik değerlendiriciler (hemşireler) tarafından hastanın mevcut durumu ve öyküsü temel alınarak puanlama yapılır. Elde edilen toplam puan, hastanın düşme riski seviyesini belirler.

İletişim

Sorumlu Yazar: Devrin Eren Tekin

Yazarlar: Devrin Eren Tekin, Nevin Kara, Nuran Ulus Tan, Figen Arkuran

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Türkçe Uyarlama): 2013

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanım izinleri ve olası ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Devrin Eren Tekin ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

İletişim Adresi: [email protected]

Kaynaklar

1. Tekin, D. E., Kara, N., Tan, N. U., ve Arkuran, F. (2013). Delmarva vakfi tarafindan gelistirilen Düşme Riski Değerlendirme Ölçeği’nin Türkce uyarlamasi: geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Journal of Education and Research in Nursing, 10(1), 45-51.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:
delmarva-vakfi-tarafindan-gelistirilen-dusme-riski-degerlendirme-olcegi-toad.pdf

Delmarva Vakfı Tarafından Geliştirilen Düşme Riski Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal kaynakta belirtilmediği için burada listelenmemiştir. Ölçek toplam 9 maddeden oluşmaktadır ve puanlaması her bir madde için değişen kriterlere dayanmaktadır. Maddelerin tam metni ve puanlama kılavuzu için yukarıda belirtilen referans makaleye başvurulmalıdır.

Ölçek, düşme riskini değerlendiren 9 klinik gösterge içermektedir. Bu göstergeler genellikle şunları kapsar:

• Daha önce düşme öyküsü.
• Yardım ihtiyacı veya hareket kısıtlılığı.
• Bilişsel durum (konfüzyon veya dezoryantasyon).
• İlaç kullanımı (özellikle sedatifler, antihipertansifler).
• Boşaltım durumu (sık idrar yapma veya inkontinans).
• Duyusal eksiklikler (görme veya işitme).