İTAKİ Düşme Riski Ölçeği

Özet

İTAKİ Düşme Riski Ölçeği, Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı tarafından geliştirilmiş, klinik ortamlarda yatan hastalarda düşme riskini sistematik olarak değerlendirmek üzere tasarlanmış bir araçtır. Ölçek, hasta düşmelerine neden olabilecek toplam 19 ayrı düşme riski faktöründen oluşmaktadır. Bu ölçeğin geliştirilmesi, hastanelerde hasta güvenliği standartlarının artırılması ve önleyici hemşirelik girişimlerinin zamanında başlatılması amacını taşımaktadır.

Ölçeğin psikometrik özelliklerinin değerlendirilmesi V. K. Barış ve arkadaşları tarafından 2020 yılında yayımlanan bir çalışma ile gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, ölçeğin iç tutarlılık ve geçerlik (duyarlılık ve özgüllük) düzeylerini incelemiş ve bazı revizyonların gerekliliğine işaret etmiştir.

Anahtar Kelimeler

İTAKİ Düşme Riski Ölçeği, düşme riski, hasta güvenliği, hastane, psikometri, hemşirelik, risk değerlendirmesi.

Yazarlar

V. K. Barış, Şeyda Seren İntepeler, S. İleri, H. Rastgel.

Amaç

İTAKİ Düşme Riski Ölçeği’nin temel amacı, hastanede yatan bireylerde potansiyel düşme tehlikesini erkenden saptamak ve böylece yüksek riskli hastaları belirleyerek kişiselleştirilmiş önleyici bakım planları oluşturmaktır. Ölçek, sağlık profesyonellerine düşme vakalarını minimize etme çabalarında rehberlik eden standartlaştırılmış bir değerlendirme protokolü sunmaktadır.

Yapı

Ölçek, hastaların düşme olasılığını etkileyen 19 farklı klinik ve çevresel faktörü değerlendiren bir yapıya sahiptir. Bu faktörler genellikle mobilite kısıtlılıkları, bilişsel bozukluklar, kullanılan ilaçlar ve geçmiş düşme öyküsü gibi alanları kapsamaktadır. Ölçek, hastanın toplam risk puanını hesaplayarak düşme risk düzeyini belirlemeyi amaçlar. Ölçeğin geliştirme aşamasında, Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı’nın klinik deneyimleri ve literatür taraması esas alınmıştır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik değerlendirmesi, tanısal test performansı metrikleri kullanılarak yapılmıştır. İTAKİ Düşme Riski Ölçeği’nin duyarlılık değeri (hastaları doğru tespit etme oranı) oldukça yüksek olup .91 olarak hesaplanmıştır. Ancak, özgüllük değeri (düşme riski olmayanları doğru tespit etme oranı) nispeten düşüktür ve .17 olarak saptanmıştır. Bu durum, ölçeğin düşme riski olan hastaları kaçırmamakta başarılı olduğunu, ancak düşük özgüllük nedeniyle yüksek oranda hatalı pozitif sonuçlar üretebileceğini göstermektedir.

Pozitif öngörü değeri (PV+) .36 ve negatif öngörü değeri (PV-) ise .78 olarak belirlenmiştir. Yapılan ROC analizi sonucunda, Eğri Altında Kalan Alan (AUC) değeri .58 olarak hesaplanmıştır (p = .006, %95 Güven Aralığı = .53 – .64). Bu sonuçlar, ölçeğin düşme riski olan ve olmayan hastaları ayırt etme gücünün ortalamanın biraz üzerinde olduğunu, ancak klinik uygulamada dikkatli yorumlanması gerektiğini ortaya koymaktadır.

Güvenirlik

İTAKİ Düşme Riski Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenilirliği, Cronbach alpha katsayısı kullanılarak incelenmiştir. Hesaplanan Cronbach alpha katsayısı .46’dır. Bu değer, kabul edilebilir güvenilirlik eşiği olan .70’in oldukça altında kalmaktadır ve ölçeğin maddeleri arasında zayıf bir iç tutarlılığın bulunduğunu işaret etmektedir.

Güvenirlik analizleri kapsamında ayrıca madde-toplam puan korelasyon analizi gerçekleştirilmiştir. Bu analiz sonucunda, ölçekte yer alan 19 maddeden altısının toplam puan ile istatistiksel olarak anlamlı bir korelasyona sahip olmadığı tespit edilmiştir. Bu bulgu, bu altı maddenin ölçeğin ölçtüğü genel yapıyı temsil etmede yetersiz kaldığını ve ölçeğin güvenilirliğini düşürdüğünü göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini derinlemesine incelemek için kaynak materyalde detaylı bir faktör analizi (açımlayıcı veya doğrulayıcı) sonuçlarına yer verilmemiştir. Ancak, madde-toplam puan korelasyonlarının zayıf olması ve altı maddenin toplam puanla anlamsız ilişki göstermesi, ölçeğin beklenen tekil veya çoklu faktör yapısının tam olarak desteklenmediğini düşündürmektedir. Bu durum, ölçeğin klinik kullanıma sunulmadan önce yapısal bileşenlerinin yeniden incelenmesini ve potansiyel olarak madde çıkarılması veya yeniden gruplandırılması yoluyla revize edilmesini gerekli kılmaktadır.

Araç

Test Type: Geliştirme Ölçeği (Development Scale)

Format: 19 Maddelik Risk Faktörü Kontrol Listesi. Derecelendirme formatı kaynakta açıkça belirtilmemiştir.

Language Available: Türkçe

Population Group: Hastanede yatan hastalar (Klinik Popülasyon)

Age Group: Belirtilmemiş (Genellikle yetişkin ve yaşlı hastalar için geçerlidir)

Population Details: Düşme riski değerlendirmesi gereken, yatarak tedavi gören tüm hastalar.

Test Methodology: Hemşirelik veya tıp personeli tarafından hastanın durumu ve kayıtları temel alınarak uygulanan bir risk tarama aracıdır.

Anahtar Kelimeler

Hasta düşmeleri, duyarlılık ve özgüllük, Cronbach alpha, risk faktörleri, Sağlık Bakanlığı, klinik değerlendirme.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Şeyda Seren İntepeler)

Correspondence Address: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, T.C. Sağlık Bakanlığı tarafından geliştirilmiştir. Ölçeğin psikometrik özelliklerinin değerlendirildiği makale 2020 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve izinleri için sorumlu yazar (Şeyda Seren İntepeler) veya Sağlık Bakanlığı ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

1. Barış, V. K., İntepeler, Ş. S., İleri, S., & Rastgel, H. (2020). İTAKİ Düşme Riski Ölçeği’nin psikometrik özelliklerinin değerlendirilmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 13(4), 214-221.

Makalenin orijinal bağlantısı: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı burada indirilebilir: itaki-dusme-riski-olcegi-toad.pdf

İTAKİ Düşme Riski Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek, hasta düşmelerine neden olabilecek toplam 19 risk faktöründen oluşmaktadır. Orijinal kaynakta ölçeğin 19 maddesinin tam metni paylaşılmamıştır.