İşkoliklik Riski Testi (WART)

Özet

İşkoliklik Riski Testi (WART), bireylerin işkoliklik eğilimlerini ve bu davranışların risk düzeyini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir ölçektir. Bu giriş, ölçeğin 2021 yılında Türkçe‘ye uyarlanması ve geçerlik-güvenirlik çalışmalarına odaklanmaktadır. Ölçek, işe aşırı bağlılık, zorlayıcı çalışma eğilimleri ve iş dışındaki yaşam alanlarından kendini soyutlama gibi işkoliklik davranışlarını değerlendirmek için tasarlanmıştır. Uyarlama çalışması, ölçeğin orijinal yapısını koruyarak Türk kültürüne uygunluğunu sağlamış ve psikolojik araştırmalarda kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir araç sunmuştur.

Türkçe formun geliştirilmesi sırasında, ölçeğin yapısal uygunluğunu ve model uyumunu test etmek amacıyla hem Keşfedici Faktör Analizi (KFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılmıştır. Ölçek, dört temel alt boyut aracılığıyla işkoliklik riskini kapsamlı bir şekilde incelemektedir.

Anahtar Kelimeler

İşkoliklik, İşkoliklik Riski Testi, WART, Geçerlik, Güvenirlik, Psikometri, Faktör Analizi

Yazarlar

İlknur Çevik Tekin, Pınar Erdoğan

Amaç

İşkoliklik Riski Testi (WART), bireylerin işe yönelik zorlayıcı ve bağımlılık düzeyindeki davranışlarını tespit etmeyi amaçlar. Ölçeğin temel amacı, klinik ve örgütsel psikoloji bağlamlarında bireylerin işkoliklik geliştirme potansiyelini veya mevcut risk seviyelerini ölçmektir. Bu, hem erken müdahale stratejileri geliştirmek hem de işkolikliğin neden olduğu psikolojik ve fiziksel sonuçları araştırmayı mümkün kılar.

Türkçe uyarlama çalışmasının özel amacı ise, uluslararası alanda kullanılan WART ölçeğinin Türk örnekleminde geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılabilirliğini kanıtlamaktır. Bu sayede, Türkiye’deki işkoliklik araştırmalarına standart bir ölçüm aracı kazandırılmıştır.

Yapı

WART, işkoliklik riskini dört temel psikolojik boyut altında yapılandırmaktadır. Bu boyutlar, işkolik bireylerin tipik düşünce ve davranış kalıplarını yansıtır ve ölçek toplam 18 madde ile bu boyutları ölçmektedir.

Ölçeğin ölçtüğü temel alt boyutlar şunlardır:

• İletişim/Kendi Kendini Absorbe Etme: Bireyin işi hakkında sürekli düşünmesi, iş dışındaki sosyal etkileşimlerde bile zihinsel olarak işe odaklanması.
• Özdeğer/Kontrol: Bireyin kendini değerli hissetme ihtiyacını iş başarısı ve kontrol etme eğilimi üzerinden tanımlaması.
• Geleceğe Bakış/Zihinsel Meşguliyet: Gelecekteki iş hedefleri ve projeleri hakkında sürekli kaygı duymak ve zihinsel enerjinin büyük bir kısmını bunlara ayırmak.
• Kompulsif (Zorlayıcı) Eğilimler: Çalışma eyleminin kendisinin zorlayıcı bir ihtiyaç haline gelmesi ve bu davranıştan kaçınamama durumu.

Geçerlik

WART ölçeğinin Türkçe formunun geçerlik çalışmaları, ölçek maddelerinin kuramsal olarak ölçmesi beklenen yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini belirlemeye odaklanmıştır. Yapı geçerliliğini test etmek amacıyla, veriler üzerinde sırasıyla iki aşamalı bir faktör analizi süreci uygulanmıştır.

İlk olarak, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı ya da kavramı ölçüp ölçmediğini keşfetmek için Keşfedici Faktör Analizi (KFA) gerçekleştirilmiştir. Ardından, ölçeğin teorik olarak varsayılan dört faktörlü modelinin Türk örneklemine ne kadar uyum sağladığını değerlendirmek üzere Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yapılmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin dört faktörlü yapısının Türk kültürü ve diline uyarlanmış formda da kabul edilebilir düzeyde model uyumu gösterdiğini desteklemiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (iç tutarlılık) analizi, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. Elde edilen katsayılar, hem toplam ölçek hem de alt boyutlar için yeterli düzeyde iç tutarlılık sergilendiğini göstermektedir.

Güvenirlik katsayıları şu şekildedir:

• İletişim/Kendi kendini absorbe etme: 0,83
• Özdeğer/Kontrol: 0,68
• Geleceğe bakış/Zihinsel Meşguliyet: 0,64
• Kompulsif (Zorlayıcı) Eğilimler: 0,61
• İşkoliklik Riski Ölçeği (Toplam): 0,84

Toplam ölçek güvenirlik katsayısı (0,84), WART’ın genel işkoliklik riskini ölçmede yüksek bir tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir. Alt boyutlardaki değerler ise kabul edilebilir sınırlar içerisindedir.

Faktör Analizi

WART Türkçe Formunun psikometrik özellikleri incelenirken, yapısal geçerliliği sağlamak için iki temel istatistiksel yöntem izlenmiştir. İlk adımda uygulanan Keşfedici Faktör Analizi (KFA), ölçeğin kuramsal olarak beklenen dört faktörlü yapısını doğrulamış ve maddelerin faktör yüklerini ortaya çıkarmıştır.

İkinci adımda, modelin teorik yapısının veriye ne kadar iyi uyduğunu test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin dört alt boyutuyla tutarlı bir yapı sergilediğini ve kuramsal modelin Türk örnekleminde uygun bir uyum sağladığını göstermiştir. Bu analizler, WART’ın işkoliklik yapısını ölçmede güçlü bir yapısal temele sahip olduğunu kanıtlamıştır.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği

Maddeler: 18 Madde

Derecelendirme: 5’li Likert tipi (1=Kesinlikle katılmıyorum, 5=Kesinlikle katılıyorum)

Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkin Çalışanlar

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Genellikle çalışma çağı nüfusu)

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması için kullanılan örneklem, Türkiye’deki çeşitli sektörlerde çalışan yetişkin bireylerden oluşmaktadır.

Test Metodolojisi: Ölçek, katılımcıların işkoliklikle ilgili ifadelere ne ölçüde katıldığını belirleyerek risk puanını hesaplar.

Anahtar Kelimeler

İşkoliklik Riski, Psikolojik Ölçek, Likert Ölçeği, Çalışma Bağımlılığı, Psikometrik Özellikler, Uyarlama Çalışması

Yazarlar

Sorumlu Yazar: İlknur Çevik Tekin

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2021

İzinler ve Ücret: Kullanım izinleri ve ücret bilgisi için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Bu çalışmanın tam metnine erişim için bir bağlantı bulunmaktadır: sobider.com

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: iskoliklik-riski-testi-wart-toad.pdf

Kaynaklar

Çevik-Tekin, İ. ve Erdoğan, P. (2021). İşkoliliklik Riski Testi (WART) Türkçe Formunun Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması, Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(51), 367-380. DOI: http://dx.doi.org/10.29228/SOBIDER.50833

İşkoliklik Riski Testi (WART) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

Ölçekte yer alan 18 maddenin boyutlara göre dağılımına bakıldığında;

• İletişim ve Kendi Kendini Absorbe Etme alt boyutu: 8, 15, 18, 19, 20, 21, 23 ve 24. maddeler.
• Özdeğer/Kontrol alt boyutu: 1, 2, 4, 9, 10 ve 11. maddeler.
• Geleceğe Bakış/Zihinsel Meşguliyet boyutu: 14. ve 17. maddeler.
• Kompulsif (Zorlayıcı) Eğilimler alt boyutu: 5. ve 6. maddeler.