Gözleme Dayalı Terapötik İttifak Ölçeği

Özet

Gözleme Dayalı Terapötik İttifak Ölçeği (GDTİÖ), psikoterapi süreçlerinde danışan ve terapist arasındaki ilişki kalitesini üçüncü bir gözlemci perspektifinden değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçüm aracıdır. Bu ölçek, özellikle 2020 yılında Sibel Halfon, Derya Özsoy, Deniz Kara ve Ayşe Çavdar tarafından Türkçe’ye uyarlanmış ve psikometrik özellikler açısından incelenmiştir. GDTİÖ’nün geliştirilme amacı, öz bildirim temelli ittifak ölçeklerinin potansiyel yanlılığını azaltarak, terapötik ittifak kavramının daha nesnel ve yapılandırılmış bir şekilde ölçülmesine olanak sağlamaktır.

Ölçek, klinik uygulamada ve akademik araştırmalarda terapinin etkinliğini ve sürecini değerlendirmek için önemli bir araç olarak kabul edilmektedir. Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, ölçeğin Türk kültürü ve diline uygunluğunu, ayrıca klinik ortamlarda güvenle kullanılabileceğini ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

Terapötik İttifak, Gözleme Dayalı Değerlendirme, Psikoterapi, Psikometrik Özellikler, GDTİÖ, Ölçek Geliştirme, Klinik Psikoloji.

Yazarlar

Sibel Halfon, Derya Özsoy, Deniz Kara, Ayşe Çavdar

Amaç

Gözleme Dayalı Terapötik İttifak Ölçeği’nin (GDTİÖ) temel amacı, psikoterapi seansları sırasında oluşan ve tedavi sonuçları üzerinde kritik etkisi bulunan terapötik ittifak düzeyini sistematik bir gözlem metoduyla belirlemektir. Ölçek, hem terapistin hem de danışanın ilişkiye katkılarını, belirlenen görevlerdeki uyumu ve hedeflere yönelik işbirliğini dışarıdan bir bakış açısıyla puanlamayı hedefler.

Bu aracın geliştirilmesi, terapötik süreç araştırmalarında kullanılan metodolojiyi zenginleştirmeyi amaçlamaktadır. Öz bildirim araçlarının aksine, GDTİÖ, seansın video veya ses kayıtları üzerinden eğitimli gözlemciler tarafından doldurulduğu için, ittifakın anlık dinamiklerini ve davranışsal göstergelerini daha doğru yakalama potansiyeline sahiptir. 2020 yılında gerçekleştirilen Türkçe uyarlama çalışması, Türkiye’deki psikoterapi araştırmacılarına, ittifakı ölçmek için sağlam bir gözlemsel araç sunmayı amaçlamıştır.

Yapı

GDTİÖ, psikolojideki en önemli tedavi değişkenlerinden biri olan terapötik ittifak yapısını ölçmektedir. Terapötik ittifak teorik olarak genellikle üç ana bileşen etrafında şekillenir:

1. Görevler (Tasks): Terapi hedeflerine ulaşmak için üzerinde anlaşılan eylem ve yöntemler.
2. Hedefler (Goals): Terapinin yönünü belirleyen, üzerinde fikir birliğine varılmış sonuçlar.
3. Bağ (Bond): Terapist ve danışan arasındaki karşılıklı güven, saygı ve duygusal bağlılık.

Gözleme dayalı olması sebebiyle GDTİÖ, bu bileşenleri doğrudan gözlemlenebilir davranışlar ve etkileşim kalıpları üzerinden puanlar. Bu yaklaşım, ittifakın hem açıkça ifade edilen hem de örtük, sözel olmayan yönlerini değerlendirmeye olanak tanır. Ölçeğin çok boyutlu yapısı, araştırmacıların ve klinisyenlerin ittifakın hangi boyutunun seans başarısında daha etkili olduğunu ayrıştırarak incelemesine imkân verir.

Geçerlik

Gözleme Dayalı Terapötik İttifak Ölçeği Türkçe Formu’nun geçerlik çalışmaları, aracın amaçladığı psikolojik yapıyı gerçekten ölçüp ölçmediğini doğrulamak üzere detaylıca yürütülmüştür. Yapı geçerliğini test etmek amacıyla faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin maddelerinin teorik beklentilerle uyumlu bir şekilde ilgili alt boyutlara yüklendiğini göstermiştir.

Eş zamanlı geçerlik kapsamında, GDTİÖ puanlarının, terapötik ittifak ölçümü için kabul görmüş diğer standart ölçeklerle (örneğin, Danışan veya Terapist versiyonu Çalışma İttifakı Envanteri – WAI) anlamlı ve yüksek korelasyonlar sergilemesi, ölçeğin geçerli bir ölçüm aracı olduğunu desteklemektedir. Bu bulgular, GDTİÖ’nün terapötik ittifakın gözlemsel değerlendirmesi için sağlam bir yapıya sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

GDTİÖ’nün güvenirlik analizleri, tutarlılık ve tekrarlanabilirlik açısından incelenmiştir. İç tutarlılık güvenilirliği, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak hesaplanmış ve hem ölçeğin tamamı hem de alt boyutları için kabul edilebilir düzeylerin üzerinde değerler elde edilmiştir. Bu, ölçekteki maddelerin aynı temel yapıyı ölçme konusunda homojen olduğunu göstermektedir.

Gözleme dayalı bir araç olması nedeniyle, gözlemciler arası güvenirlik (inter-rater reliability) GDTİÖ için hayati öneme sahiptir. Çalışmalar, farklı eğitimli gözlemcilerin aynı seansı bağımsız olarak değerlendirdiğinde yüksek düzeyde uyum sağladığını göstermiştir. Bu yüksek uyum, ölçek kullanımının standardize edildiğini ve elde edilen puanların gözlemcinin kişisel yorumundan bağımsız olarak güvenilir olduğunu işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Halfon ve arkadaşları (2020) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliğini derinlemesine incelemek amacıyla doğrulayıcı veya açımlayıcı faktör analizi teknikleri uygulanmıştır. Analizlerin temel amacı, ölçeğin maddelerinin kaç temel faktör altında toplandığını ve bu faktörlerin teorik olarak beklenen ittifak bileşenlerini (Görevler, Hedefler, Bağ) ne ölçüde temsil ettiğini belirlemektir.

Elde edilen faktör analizi sonuçları, GDTİÖ’nün çok boyutlu bir yapıyı desteklediğini göstermiştir. Bu yapısal model, terapötik ittifakın farklı bileşenlerinin birbirinden ayrıştırılarak ölçülmesine olanak tanımakta ve böylece terapi sürecinin daha incelikli anlaşılmasına katkıda bulunmaktadır. Faktör yükleri ve model uyum indeksleri, Türkçe formun iyi bir yapısal uyum gösterdiğini teyit etmiştir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Türkçe Formunun Psikometrik Özelliklerinin İncelenmesi)

Format: Gözleme Dayalı Derecelendirme Ölçeği (Likert Tipi Puanlama Sistemi Kullanıldığı Varsayılmaktadır)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Psikoterapi gören danışanlar ve bu süreci yürüten terapistler (Ölçek, seans gözlemcisi tarafından doldurulur).

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Türkçe formunun psikometrik çalışmaları, çeşitli psikoterapi yaklaşımlarını uygulayan terapistler ve onların danışanlarını içeren klinik örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Eğitimli gözlemciler, kaydedilmiş (ses veya video) psikoterapi seanslarını izleyerek veya dinleyerek, ölçek maddelerini önceden belirlenmiş kriterlere göre derecelendirirler.

Anahtar Kelimeler

Klinik Psikoloji, Psikoterapi Araştırmaları, Gözlemci Derecelendirmesi, Terapist Eğitimi, Psikometrik Özellikler, Terapötik Bağ.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: İstanbul Bilgi Üniversitesi, Psikoloji Bölümü (Varsayımsal)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020 (Türkçe Formunun Yayın Yılı)

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı genellikle ücretsizdir, ancak ticari veya klinik uygulama amacıyla kullanım için sorumlu yazar Sibel Halfon ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım izni, telif hakkı sahibi olan yazarın ve yayıncı kurumun (Türk Psikoloji Yazıları) koşullarına bağlıdır.

Kaynaklar

Halfon, S., Özsoy, D., Kara, D., & Çavdar, A. (2020). Gözleme Dayalı Terapötik İttifak Ölçeği Türkçe Formu’nun (GDTİÖ) Psikometrik Özellikleri (GDTİÖ’nün Psikometrik Özellikleri). Türk Psikoloji Yazıları, 23(46), 55-68. DOI: 10.31828/tpy1301996120201227m000025.

Makalenin orijinal PDF dosyası şu adresten indirilebilir: gozleme-dayali-terapotik-ittifak-olcegi-toad.pdf

Yayıncı kurum bağlantısı: psikolog.org.tr

Gözleme Dayalı Terapötik İttifak Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte bulunmamaktadır. Bu nedenle, maddeler burada listelenememiştir. Detaylı maddelere ulaşmak için lütfen belirtilen akademik referansa başvurunuz.