Genetik ve Genetik Uygulamalarına Yönelik Tutum ve Anlayış Ölçeği

Özet

Genetik ve Genetik Uygulamalarına Yönelik Tutum ve Anlayış Ölçeği, bireylerin modern genetik bilimine ve genetik mühendisliği gibi uygulamalara karşı sahip oldukları hem bilişsel anlayışı hem de duyuşsal tutumları ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, Ümran Betül Cebesoy ve Derya Karışan tarafından 2019 yılında Türkçe diline uyarlanmıştır. Uyarlama çalışması, ölçeğin kültürel geçerliğini ve güvenirliğini Türkiye örnekleminde test etmeyi amaçlamıştır. Eğitim alanındaki araştırmacılar için, özellikle genetik okuryazarlığı ve etik algıları değerlendirmede önemli bir kaynak teşkil etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Genetik, Genetik Uygulamaları, Tutum, Anlayış Ölçeği, Türkçe Uyarlama, Psikometri, Biyoloji Eğitimi, Biyoteknoloji.

Yazarlar

Ümran Betül Cebesoy, Derya Karışan.

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin genetik kavramlarına dair bilgi düzeylerini (anlayış) ve bu kavramların etik, sosyal veya kişisel sonuçlarına yönelik duygusal veya değerlendirici eğilimlerini (tutum) kapsamlı bir şekilde belirlemektir. Bu araç, özellikle eğitim ortamlarında öğrencilerin genetik konularına yönelik algılarını ve potansiyel yanlış anlamalarını tespit etmek için kritik öneme sahiptir.

Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türk kültürü ve eğitim sistemi bağlamında korunup korunmadığını saptamayı hedeflemiştir. Bu sayede, Türkiye’deki eğitim araştırmacılarının ve uygulayıcılarının, genetik eğitimi alanındaki müdahalelerin etkinliğini ölçebilecekleri standart bir araca sahip olmaları sağlanmıştır.

Yapı

Genetik ve Genetik Uygulamalarına Yönelik Tutum ve Anlayış Ölçeği, genellikle iki ana psikolojik yapıyı ölçmek üzere tasarlanmıştır:

• Genetik Anlayışı (Bilişsel Boyut): Bireylerin temel genetik ilkeleri, kalıtım mekanizmalarını ve modern genetik teknolojilerinin işleyişini ne kadar doğru anladığını değerlendirir.
• Genetik Uygulamalarına Yönelik Tutum (Duyuşsal Boyut): Biyoteknoloji, genetik tarama, gen terapisi ve genetiğin etik sonuçları gibi konulara karşı bireylerin olumlu, olumsuz veya nötr eğilimlerini, inançlarını ve değer yargılarını inceler.

Geçerlik

Cebesoy ve Karışan (2019) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürüne uygunluğunu sağlamak amacıyla kapsamlı geçerlik analizlerini içermiştir.

Yapı geçerliği, genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. Bu analizler, ölçeğin orijinal çok boyutlu yapısının Türkçe örneklemde de korunduğunu veya uygun şekilde yeniden yapılandırıldığını göstermeyi amaçlamıştır. Tam geçerlik katsayıları ve model uyum indeksleri makalenin tam metninde yer almaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışması, iç tutarlılık katsayılarının hesaplanması yoluyla gerçekleştirilmiştir. Genellikle bu tür tutum ölçeklerinde güvenirlik, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak rapor edilir. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Cebesoy ve Karışan’ın çalışmasında, ölçeğin alt boyutlarının ve toplam puanının iç tutarlılık düzeyleri incelenmiştir. Bu analizler, ölçeğin zaman içinde ve farklı madde setlerinde tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini (güvenilirliğini) teyit etmiştir. Spesifik güvenirlik katsayılarına makalenin orijinal kaynağında ulaşılabilir.

Faktör Analizi

Uyarlama sürecinin kritik bir aşaması olan faktör analizi, ölçeğin kavramsal yapısının doğrulanması için kullanılmıştır. Orijinal ölçeğin faktör yapısının Türkçe çeviri ile ne ölçüde örtüştüğünü belirlemek amacıyla faktör yükleri ve varyans oranları incelenmiştir. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen alt boyutları (örneğin, genetik risk algısı, etik kabuller, temel bilgi düzeyi) ampirik olarak da desteklediğini göstermiştir.

Ölçek

Test Türü: Uyarlama ve Tutum/Anlayış Ölçeği

Format: Genellikle Likert Tipi Derecelendirme (Orijinal ölçeğin formatına bağlı olarak)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlanan dil), Orijinal Dil (Belirtilmemiş ancak İngilizce veya ilgili bir Batı dili olduğu varsayılmaktadır).

Popülasyon Grubu: Üniversite Öğrencileri veya Genel Eğitim Popülasyonu (Biyoloji ve eğitim araştırmalarında yaygın olarak kullanılır).

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi sonu ve Yetişkinlik.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması için kullanılan örneklem detayları (örneğin, öğrenci seviyesi, bölüm) orijinal makalede detaylıca belirtilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-Report) temelli, kağıt-kalem veya dijital uygulama. Derecelendirme formatı orijinal çalışmada belirtilmemiştir, ancak tutum ölçekleri genellikle 3, 5 veya 7 noktalı Likert ölçeği kullanır.

Anahtar Kelimeler

Genetik, Biyoteknoloji, Eğitim Psikolojisi, Tutum Ölçümü, Güvenirlik, Geçerlik, Uyarlama.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ümran Betül Cebesoy

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Orijinal makalede (Başkent Üniversitesi Eğitim Fakültesi) belirtilmiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe uyarlama çalışması 2019 yılında yayınlanmıştır.

İzinler ve Kullanım Ücreti: Akademik ve araştırma amaçlı kullanım için genellikle sorumlu yazardan izin alınması ve kaynağa uygun atıf yapılması gerekmektedir. Ticari kullanım için ek izinler gerekebilir. Ücret bilgisi belirtilmemiştir.

Referanslar

Cebesoy, Ü. B. ve Karışan, D. (2019). Genetik ve genetik uygulamalarına yönelik tutum ve anlayış ölçeği: Türkçe uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Başkent University Journal of Education, 6(2), 282-292.

Makalenin tam metni Başkent Üniversitesi Eğitim Dergisi’nin web sitesinde mevcuttur: buje.baskent.edu.tr

Bu ölçeğin orijinal PDF’i aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: genetik-ve-genetik-uygulamalarina-yonelik-tutum-ve-anlayis-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Genetik ve Genetik Uygulamalarına Yönelik Tutum ve Anlayış Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak içeriğinde listelenmemiştir. Maddeler ve derecelendirme sistemi için lütfen Cebesoy ve Karışan (2019) tarafından yayınlanan orijinal makaleye başvurunuz.