Gebelikte Risk Algısı Ölçeği

Özet

Gebelikte Risk Algısı Ölçeği (GRÖ), gebelik süreci boyunca kadınların deneyimlediği ve algıladığı potansiyel tehlike ve risk düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, orijinal bir aracın Türkçe diline uyarlanması çalışması sonucunda ortaya çıkmıştır. Uyarlama çalışması, Funda Evcili ve Gülsemin Dağlar tarafından 2019 yılında gerçekleştirilmiş olup, Türk popülasyonunda ölçeğin geçerlik ve güvenirlik özelliklerini saptamayı hedeflemiştir. Ölçek, gebelerin sağlık davranışları, stres düzeyleri ve doğum sonuçları üzerindeki risk algısının etkilerini araştırmada önemli bir rol oynamaktadır.

Ölçeğin temel amacı, Gebelikte Risk Algısı kavramının kültürel ve dilsel olarak geçerli bir ölçümünü sağlamaktır. Elde edilen bulgular, klinisyenlerin ve sağlık profesyonellerinin gebelerin risk algılarını doğru bir şekilde değerlendirerek, kişiselleştirilmiş bakım ve destek stratejileri geliştirmelerine yardımcı olmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Gebelikte Risk Algısı, Gebelik, Risk Değerlendirmesi, Uyarlama, Psikometri, Geçerlik, Güvenirlik

Yazarlar

Funda Evcili, Gülsemin Dağlar

Amaç

Gebelikte Risk Algısı Ölçeği’nin temel amacı, gebelerin kendi gebelik süreçlerine ve fetüsün sağlığına yönelik algıladıkları risk düzeyini nicel olarak belirlemektir. Bu araç, gebelik takibi ve perinatal dönemde kadınların psikososyal durumlarını değerlendirmek için kritik öneme sahiptir. Yüksek risk algısı, anksiyete, depresyon ve olumsuz sağlık davranışları ile ilişkilendirilebildiğinden, ölçek bu potansiyel sorunları erken tespit etme imkanı sunar.

Türkçe uyarlama çalışmasının (Evcili ve Dağlar, 2019) spesifik amacı, Gebelikte Risk Algısı Ölçeği’nin orijinal yapısını Türk kültürüne ve diline uygun hale getirmek, aynı zamanda elde edilen verilerin istatistiksel olarak geçerli ve güvenilir olduğunu kanıtlamaktır. Bu sayede, hemşirelik ve kadın sağlığı alanındaki araştırmacılar için standardize edilmiş bir ölçüm aracı sağlanmıştır.

Yapı

Ölçek, bireyin belirli bir durum (bu durumda gebelik) karşısında potansiyel tehlikenin olasılığını ve bu tehlikenin ciddiyetini öznel olarak değerlendirmesi anlamına gelen Risk Algısı psikolojik yapısını ölçmektedir. Gebelikte Risk Algısı, sadece tıbbi risk faktörlerini değil, aynı zamanda çevresel, sosyal ve psikolojik tehdit algılarını da kapsar. Bu yapı, genellikle bilişsel ve duygusal bileşenleri içerir; bilişsel bileşen riskin olasılığını değerlendirirken, duygusal bileşen kaygı ve korku tepkilerini yansıtır.

Ölçeğin alt boyutları (eğer varsa, orijinal yapıya bağlı olarak), genellikle annenin sağlığına yönelik riskler ve fetüsün sağlığına yönelik riskler olmak üzere iki ana alanı kapsamaktadır. Bu ayrım, gebelerin risk algısının odak noktasını belirlemede ve müdahale stratejilerini hedeflemede yardımcı olur.

Geçerlik

Gebelikte Risk Algısı Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışmasında (2019), ölçeğin Türk popülasyonunda ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne ölçüde doğru ölçtüğünü belirlemek amacıyla çeşitli geçerlik analizleri yapılmıştır. Uyarlama çalışmalarında genellikle kapsam geçerliği (uzman görüşleri ile dil ve kültürel uygunluğun sağlanması) ve yapı geçerliği (ölçeğin teorik yapısının ampirik olarak doğrulanması) incelenir.

Yapı geçerliğini incelemek için Faktör Analizi teknikleri kullanılarak ölçek maddelerinin beklenen teorik faktör yapısı altında toplandığı gösterilmiştir. Bu analizler, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe formda korunduğunu veya kültürel farklılıklara bağlı olarak yeniden yapılandırıldığını ortaya koyar. Bu çalışmalar, ölçeğin Gebelikte Risk Algısı kavramını geçerli bir biçimde ölçtüğünü desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, Evcili ve Dağlar (2019) tarafından iç tutarlılık yöntemi kullanılarak değerlendirilmiştir. Güvenirlik, ölçeğin kararlı ve tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini ifade eder. İç tutarlılık katsayısı (genellikle Cronbach Alfa katsayısı) hesaplanarak, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ölçme derecesi belirlenir.

Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve Gebelikte Risk Algısı yapısını güvenilir bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk gebelik popülasyonunda yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu kanıtlamış ve bu sayede klinik ve araştırma ortamlarında güvenle kullanılabileceğini teyit etmiştir.

Faktör Analizi

Türkçe uyarlama çalışmasında, Gebelikte Risk Algısı Ölçeği’nin faktör yapısını incelemek amacıyla Faktör Analizi uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin maddelerinin kaç boyutta toplandığını ve bu boyutların teorik olarak beklenen yapıyı temsil edip etmediğini belirler. Eğer orijinal ölçek çok boyutlu ise, uyarlama çalışmasında genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak orijinal faktör yapısının Türkçe verilerle ne kadar uyumlu olduğu test edilir.

Faktör Analizi sonuçları, ölçeğin yapısal modelinin Türk örnekleminde kabul edilebilir veya iyi uyum indeksleri sergilediğini göstermelidir. Bu, ölçeğin kültürel adaptasyon sürecinin başarılı olduğunu ve ölçüm yaptığı yapının kültürel sınırlar ötesinde tutarlı kaldığını işaret eder.

Araç

Test Türü: Uyarlama ve Psikometrik Değerlendirme Ölçeği (Öz Bildirim)

Format: Orijinal ölçeğe bağlı olarak, genellikle 3 ila 5’li Likert tipi derecelendirme formatı kullanılır. Derecelendirme seçenekleri, katılımcının risk algısının şiddetini yansıtır (örneğin, “Kesinlikle katılmıyorum”dan “Kesinlikle katılıyorum”a).

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama)

Popülasyon Grubu: Gebeler (Kadınlar)

Yaş Grubu: Üreme çağındaki yetişkin kadınlar (Genellikle 18-49 yaş arası gebeler).

Popülasyon Detayları: Gebelik sürecinin farklı trimesterlarındaki kadınlar. Çalışmanın detayları için Evcili ve Dağlar (2019) makalesine başvurulmalıdır.

Test Metodolojisi: Ölçek, katılımcılara doğrudan uygulanır ve gebelikle ilgili çeşitli risk senaryoları veya endişeler hakkındaki algılarını ifade etmeleri istenir. Puanlama, genellikle toplam bir risk algısı skoru veya alt boyut skorları üzerinden yapılır; yüksek skorlar yüksek risk algısına işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Gebelik, Maternal Sağlık, Risk Algısı, Perinatal Psikoloji, Psikososyal Değerlendirme, Cronbach Alfa, Ölçek Uyarlaması

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Funda Evcili

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Funda Evcili (Uyarlama çalışmasının yapıldığı tarihteki kurumsal adresi makalede mevcuttur).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2019

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı veya daha ileri araştırmalarda kullanılması için sorumlu yazar Funda Evcili ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle izin alınması zorunludur.

Orijinal PDF dokümanına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: gebelikte-risk-algisi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Evcili, F., ve Dağlar, G. (2019). Gebelikte Risk Algısı Ölçeği: Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması. Çukurova Medical Journal, 44(1), 211-222. https://doi.org/10.17826/cumj.554151

Gebelikte Risk Algısı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri bu kaynakta sağlanmamıştır. Maddeler için araştırmacılar Evcili ve Dağlar (2019) tarafından yayınlanan makaleye başvurmalıdır.