Frontal Değerlendirme Bataryası

Özet

Frontal Değerlendirme Bataryası (FDB), orijinal adı Frontal Assessment Battery (FAB) olan nöropsikolojik bir testin Türkçe adaptasyonudur. Bu batarya, frontal lob işlevlerinin ve yürütücü işlevlerin hızlı ve etkin bir şekilde değerlendirilmesi amacıyla geliştirilmiştir. Adaptasyon çalışması, nöropsikiyatrik bozuklukları olan bireylerde ve sağlıklı kontrol gruplarında testin geçerliliğini ve güvenilirliğini incelemek üzere yapılmıştır. FDB, özellikle frontotemporal demans gibi frontal lob disfonksiyonu ile ilişkili durumların taranmasında kritik bir öneme sahiptir.

FDB, 6 farklı alt bölümden oluşmakta olup, her bir alt bölüm spesifik bir yürütücü işlevi ölçmektedir. Ölçek çeşidi Uyarlama olup, Türk toplumunda kullanıma uygunluğunu kanıtlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Frontal Değerlendirme Bataryası, FDB, FAB, Frontal Lob, Yürütücü İşlevler, Nöropsikoloji, Mental Esneklik, İnhibitör Kontrol, Türkiye Uyarlaması.

Yazarlar

Nilgün Tunçay

Amaç

Frontal Değerlendirme Bataryası’nın temel amacı, frontal lob disfonksiyonunun erken taranmasını ve yürütücü işlevlerdeki bozulmaların hızlıca tespit edilmesini sağlamaktır. Batarya, klinik ortamlarda, özellikle demans, şizofreni ve diğer nöropsikiyatrik hastalık gruplarında bilişsel eksiklikleri değerlendirmek için tasarlanmıştır.

Bu araç, karmaşık nöropsikolojik değerlendirmelerden önce hızlı bir tarama aracı olarak kullanılabilir ve hastanın konseptualizasyon, programlama ve inhibisyon yeteneklerini kapsamlı bir şekilde incelemeyi hedefler.

Yapı

FDB, temel olarak yürütücü işlevler (Executive Functions) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bilişsel süreçlerin planlanması, organize edilmesi, sıralanması ve amaca yönelik davranışların sürdürülmesi gibi üst düzey bilişsel yetenekleri içerir. Batarya, bu karmaşık yapıyı 6 ayrı alt ölçek aracılığıyla değerlendirir.

Ölçülen başlıca bilişsel alanlar arasında zihinsel esneklik, motor programlama, dikkat üzerindeki girişimlere duyarlılık ve çevresel otonomi yer almaktadır. Bu alt ölçekler, frontal korteksin farklı bölgelerine karşılık gelen spesifik işlevleri hedef almaktadır.

Geçerlik

FDB’nin geçerlilik çalışmasında, çeşitli nöropsikiyatrik gruplar ile sağlıklı kontrol grubu karşılaştırılmıştır. Tüm olgular genel olarak değerlendirildiğinde, FDB puanları ile Standardize Mini Mental Test (SMMT) puanları arasında pozitif yönde yüksek bir korelasyon saptanmıştır. Bu durum, bataryanın genel bilişsel durumu ölçen diğer standart araçlarla uyumlu olduğunu göstermektedir.

Alt gruplar incelendiğinde; Alzheimer Hastalığı (AH) olgularında yüksek korelasyon katsayısına ulaşılırken, Şizofreni olguları ve kontrol grubunda orta düzeyde bir ilişki gözlenmiştir. Parkinson Hastalığı (PH) olgularında ise korelasyonlar göreceli olarak zayıf bulunmuştur. Bu sonuçlar, FDB’nin farklı nöropsikiyatrik durumlarda frontal işlev bozukluğunu tespit etme yeteneğinin değişebileceğini işaret etmektedir.

Güvenirlik

Frontal Değerlendirme Bataryası’nın güvenilirliği hem zaman içinde tutarlılık (test-tekrar test) hem de uygulayıcılar arası tutarlılık açısından incelenmiştir. Bir ay ara ile yapılan test-tekrar test sonuçları, çok iyi derecede bir tutarlılık (r: 0.89; %95 GA 0.72-0.95) göstermiştir.

Uygulamacılar arasındaki güvenilirlik (inter-rater reliability) katsayısı da mükemmel düzeyde (r=1) bulunmuştur, bu da testin farklı uygulayıcılar tarafından standart bir şekilde puanlandığını göstermektedir. İç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) nöropsikiyatrik hastalık grubunda yeterli düzeyde (0.73) bulunurken, sağlıklı kontrol grubunda orta düzeyde (0.52) saptanmıştır.

Faktör Analizi

Kaynak içerikte bataryanın faktör yapısına dair detaylı bir istatistiksel analiz (açımlayıcı veya doğrulayıcı faktör analizi) bilgisi sunulmamıştır. Ancak batarya, teorik olarak frontal lob işlevlerinin temel alt bileşenlerini temsil eden 6 farklı bağımsız alt bölümden oluşmaktadır. Bu alt bölümler, konseptualizasyon, mental esneklik, programlama, interferansa duyarlılık, inhibitör kontrol ve çevresel otonomi gibi yürütücü işlevlerin ayrıştırılmış yönlerini temsil etmektedir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama

Format: Bilişsel performansa dayalı kısa batarya (6 alt bölümden oluşur).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Nöropsikiyatrik Hastalar (AH, Şizofreni, PH) ve Sağlıklı Kontrol Grubu.

Yaş Grubu: Yetişkinler (Adaptasyon çalışması popülasyonuna bağlı olarak).

Popülasyon Detayları: Alzheimer Hastaları (AH), Şizofreni Olguları, Parkinson Hastaları (PH) ve nörolojik/psikiyatrik rahatsızlığı olmayan sağlıklı bireyler.

Test Metodolojisi: Bireysel olarak uygulanan, nöropsikolojik tarama bataryasıdır. Uygulama süresi kısadır ve yürütücü işlevlerin temel alanlarını hızlıca değerlendirmeyi amaçlar.

Anahtar Kelimeler

Nörobiliş, Yürütücü İşlev, Frontal Lob, Demans, Şizofreni, Cronbach Alfa, Test-Tekrar Test, Uyarlama, Nöropsikiyatri.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir (Adaptasyon çalışması için).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2009

İzinler ve Ücret: İzin ve ücretlendirme bilgileri bu kaynakta detaylı olarak belirtilmemiştir. Bataryanın klinik veya akademik amaçla kullanımı için sorumlu yazar Nilgün Tunçay ile iletişime geçilmesi önerilir.

İletişim e-posta adresi: [email protected]

Kaynaklar

Tunçay, N. (2009). FAB (Frontal Assessment Battery) Testinin Türk toplumunda geçerlilik ve güvenilirliği. (Yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir.

Tez bağlantısı (YÖK Ulusal Tez Merkezi): tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi burada indirilebilir: frontal-degerlendirme-bataryasi-toad.pdf

Frontal Değerlendirme Bataryası Maddeleri

Ölçme aracı 6 alt bölümden oluşmaktadır. Bu alt bölümler, frontal lobun farklı yürütücü işlevlerini temsil etmektedir:

• Benzerlikler (Konseptualizasyon)
• Kelime Akıcılığı (Mental Esneklik)
• Motor Seriler (Programlama)
• Çelişen Yönergeler (İnterferansa duyarlılık)
• Yap-yapma (İnhibitör kontrol)
• Yakalama Davranışı (Çevresel otonomi)