Türk Toplumunda Şizofreni Tanısı Konmuş Hastalardaki Frontal Değerlendirmede Renk İzleme Testi

Özet

Türk Toplumunda Şizofreni Tanısı Konmuş Hastalardaki Frontal Değerlendirmede Renk İzleme Testi (RİT), orijinal Renk İzleme Testi’nin Türkçe popülasyonuna yönelik bir uyarlamasıdır. Bu testin temel amacı, şizofreni tanısı konmuş hastalarda görülen bilişsel bozuklukların, özellikle de frontal değerlendirme ve yürütücü işlevler alanındaki yetersizliklerin ölçülmesidir. Yapılan uyarlama çalışması, ölçeğin Türk toplumunda kullanılabilirliğini destekleyen güçlü psikometrik özelliklere sahip olduğunu göstermiştir.

Geçerlilik ve güvenirlik analizleri, testin hem hasta grubu ile sağlıklı kontrol grubunu ayırt etme yeteneğinin yüksek olduğunu hem de yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ortaya koymuştur. Bu çalışma, klinisyenlere ve araştırmacılara şizofreni hastalarının nöropsikolojik değerlendirmesinde kullanılabilecek standardize edilmiş, kültüre özgü bir araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Renk İzleme Testi, Şizofreni, Frontal Lob, Frontal Değerlendirme, Yürütücü İşlevler, Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Nöropsikoloji.

Yazarlar

Güleç, H., Kavakçı, Ö., Güleç, M. Y.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, şizofreni tanısı almış bireylerin frontal lob işlevlerini ve yürütücü bilişsel yeteneklerini objektif olarak değerlendirmektir. Renk İzleme Testi (RİT), dikkat, bilişsel esneklik, planlama ve inhibisyon gibi şizofreni ile ilişkili temel nörokognitif süreçleri ölçmek üzere tasarlanmıştır.

Uyarlama çalışması, orijinal testin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu sınayarak, Türk popülasyonunda şizofreni hastalarının bilişsel profilini güvenilir ve geçerli bir şekilde belirlemeyi hedeflemiştir. Bu, özellikle klinik uygulamalar ve araştırmalar için kritik önem taşımaktadır.

Yapı

Renk İzleme Testi, esas olarak frontal lob tarafından yönetilen yürütücü işlevler (Executive Functions) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin karmaşık görevleri planlama, organize etme, başlatma ve sürdürme yeteneğini içerir. Şizofreni hastalarında bu işlevlerde yaygın ve belirgin bozukluklar gözlendiğinden, RİT bu bozuklukların derecesini nicel olarak belirlemek için kullanılır.

Test, genellikle iki ana bölümden (RİT-1 ve RİT-2) oluşur ve bilişsel yükü kademeli olarak artırarak dikkat ve esneklik gerektiren görevleri içerir. Bu bölümler, özellikle dikkatin sürdürülmesi ve görevler arası geçiş yapma yeteneği (shifting) gibi kritik yürütücü bileşenleri test eder.

Geçerlilik

Ölçeğin geçerlilik analizleri, testin amaçlanan yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamıştır. Yapılan analizde, şizofreni tanısı konmuş hastaların ortalamaları ile sağlıklı kontrol grubu ortalamaları arasındaki farkın istatistiksel olarak son derece anlamlı olduğu tespit edilmiştir. Bu bulgu, testin bilinen grupları ayırt etme gücünü (ayrım geçerliliği) göstermektedir:

• RİT-1 için: z = -4.515, p < 0.001
• RİT-2 için: z = -5.373, p < 0.001

Ölçüt geçerliliği (Criterion Validity) açısından da RİT, diğer ilgili nöropsikolojik testlerin alt testleri dahil olmak üzere tüm testlerle anlamlı korelasyonlar sergilemiştir. Korelasyon katsayıları (r) RİT-1 için 0.53 ile 0.59 arasında, RİT-2 için ise 0.56 ile 0.69 arasında bulunmuştur. Bu korelasyonlar, Renk İzleme Testi’nin halihazırda kabul görmüş nöropsikolojik ölçütlerle tutarlı olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Renk İzleme Testi’nin Türkçe uyarlamasının güvenirlik çalışmaları, ölçeğin tutarlı ve kararlı ölçümler sağladığını göstermiştir. İç tutarlılık analizi, maddelerin birbirleriyle ne kadar uyumlu olduğunu ölçen Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir.

• İç Tutarlılık: RİT’nin genel iç tutarlılığı 0.94 olarak bulunmuştur. Bu değer, psikometrik açıdan mükemmel bir iç tutarlılığa işaret etmektedir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Testin zamana karşı kararlılığı (r) ise RİT-1 için 0.78, RİT-2 için ise oldukça yüksek bir değer olan 0.94 seviyesinde tespit edilmiştir. Özellikle RİT-2 için elde edilen bu yüksek katsayı, testin tekrar uygulandığında sonuçların büyük ölçüde değişmediğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasının kaynak içeriğinde, ölçeğin yapısal geçerliliğini incelemek üzere yapılmış spesifik bir açımlayıcı veya doğrulayıcı faktör analizine dair doğrudan bir bilgi bulunmamaktadır. Ancak, testin iki ana bölümden (RİT-1 ve RİT-2) oluştuğu ve bu bölümlerin ayrı ayrı yüksek güvenirlik katsayılarına sahip olduğu göz önüne alındığında, testin orijinal yapısının korunduğu ve yürütücü işlevlerin temel bileşenlerini ölçtüğü varsayılmaktadır. Gelecekteki çalışmalar, bu uyarlamanın faktör yapısını daha detaylı inceleyebilir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Nöropsikolojik Performans Testi (Bilişsel Performans Ölçümü)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Klinik Popülasyon (Şizofreni tanısı almış hastalar)

Age Group: Belirtilmemiş (Genellikle yetişkin klinik popülasyon)

Population Details: Türkiye’de şizofreni tanısı konmuş hastalar ve sağlıklı kontrol grubu.

Test Methodology: Renk ve sıra izleme görevlerine dayanan, zaman sınırlı bilişsel esneklik ve dikkat kontrolünü ölçen bir performans metodolojisi.

Anahtar Kelimeler

Cronbach Alfa, Test-Tekrar Test Güvenirliği, Bilişsel Esneklik, Dikkat, Nöropsikoloji, Geçerlilik, Psikometri.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor

Correspondence Address: Bilinmiyor

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Uyarlama çalışması 2006 yılında yayınlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı veya dağıtımı hakkındaki spesifik izin ve ücret bilgileri kaynakta belirtilmemiştir. Kullanım için orijinal yayıncılardan izin alınması tavsiye edilir.

Bu çalışmanın orijinal yayın bağlantısı (PDF) ayrıca mevcuttur: dusunenadamdergisi.com.tr.

Kaynaklar

Güleç, H., Kavakçı, Ö. ve Güleç, M. Y. (2006). Türk Toplumunda Şizofreni Tanısı Konmuş Hastalardaki Frontal Değerlendirmede Renk İzleme Testi Türkçe Uyarlamasının Geçerliliği ve Güvenirliği. Düşünen Adam, 19, 180-185.

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: turk-toplumunda-sizofreni-tanisi-konmus-hastalardaki-frontal-değerlendirmede-renk-izleme-testi-toad.pdf

Türk Toplumunda Şizofreni Tanısı Konmuş Hastalardaki Frontal Değerlendirmede Renk İzleme Testi Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Renk İzleme Testi (RİT), bir özbildirim ölçeği olmaktan ziyade, uygulayıcı rehberliğinde gerçekleştirilen ve performans verilerinin (tamamlama süresi ve hata sayısı) toplandığı bir nöropsikolojik test bataryasıdır. Testin içeriği ve uygulama protokolü için orijinal kaynak makaleye başvurulması gerekmektedir.