Fonksiyonel Olmayan Tutumlar Ölçeği 9

Öz

Fonksiyonel Olmayan Tutumlar Ölçeği 9 (DAS-9), bireylerin depresyon ve diğer psikopatolojilerle ilişkili temel bilişsel hassasiyetlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş, orijinal Fonksiyonel Olmayan Tutumlar Ölçeği’nin kısaltılmış ve uyarlanmış bir versiyonudur. Bu ölçek, özellikle Aaron Beck’in bilişsel modelinde merkezi bir rol oynayan, katı, aşırı ve olumsuz inançları (yani, disfonksiyonel tutumlar) değerlendirir. Türkiye uyarlaması, ölçeğin Türk kültürüne özgü psikometrik uygunluğunu kanıtlamış ve klinik araştırma alanında hızlı ve güvenilir bir tarama aracı sunmayı amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Fonksiyonel Olmayan Tutumlar Ölçeği, DAS-9, Disksfonksiyonel Tutumlar, Bilişsel Çarpıtmalar, Bilişsel Davranışçı Terapi, Depresyon, Kognitif Hassasiyet.

Yazarlar

Cahit Kaya, Fu-Ching Chan, Devon Brickham, Michael Allen, Elif Sarı, Mustafa Şanal, Tansu Topal

Amaç

Fonksiyonel Olmayan Tutumlar Ölçeği 9’un (DAS-9) temel amacı, bireylerin depresyon ve diğer duygudurum bozukluklarının gelişiminde ve sürdürülmesinde rol oynayan temel bilişsel şemalarını hızlı ve etkili bir şekilde değerlendirmektir. Bu kısa ölçek, klinik ve araştırma ortamlarında uzun formların getirdiği zaman kısıtlamalarını aşarak, kişinin kendine, dünyaya ve geleceğe dair sahip olduğu olumsuz ve işlevsiz inançların yoğunluğunu ölçmeye odaklanmıştır.

Ölçeğin Türkçe uyarlaması, orijinal DAS-9’un psikometrik yapısının Türk popülasyonunda da geçerli ve güvenilir olduğunu göstermek üzere tasarlanmıştır. Bu sayede, Türkiye’deki araştırmacılar ve klinisyenler için disfonksiyonel tutumlar alanında bilimsel standartlara uygun bir araç sağlanmıştır.

Yapı

Ölçek, Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) kuramının kurucusu Aaron Beck tarafından öne sürülen bilişsel modelin temelini oluşturan disfonksiyonel tutumları ölçer. Bu tutumlar genellikle iki ana boyutta kümelenir: Mükemmeliyetçilik/Başarı İhtiyacı ve Bağımlılık/Onay İhtiyacı. Bu inançlar, bireyin yaşamdaki olayları çarpıtılmış bir şekilde yorumlamasına ve olumsuz olaylara karşı aşırı duyarlılık göstermesine neden olur.

DAS-9 maddeleri, kişinin kişisel değerini dışsal başarıya, başkalarının onayına veya sürekli mutluluk gibi ulaşılması zor standartlara bağlayan katı kuralları yansıtır. Bu yapı, bilişsel hassasiyetin derecesini belirleyerek, bireyin gelecekteki stresörlere karşı ne kadar savunmasız olduğunu tahmin etmeye yardımcı olur.

Geçerlik

Fonksiyonel Olmayan Tutumlar Ölçeği 9’un Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmasında kapsamlı psikometrik analizler yapılmıştır. Elde edilen bulgular, ölçeğin güçlü bir yapı geçerliliğine sahip olduğunu göstermiştir.

• Yapı Geçerliliği: Faktör analizi sonuçları, ölçeğin teorik olarak beklenen iç yapısını desteklemiştir.
• Yakınsak Geçerlilik: Ölçeğin, teorik olarak aynı yapıyı ölçen diğer ölçüm araçlarıyla (örneğin, depresyon veya kaygı ölçekleri) anlamlı düzeyde pozitif korelasyon gösterdiği belirlenmiştir.
• Ayırt Edici Geçerlilik: DAS-9’un, teorik olarak farklı yapıları ölçen araçlarla düşük veya anlamsız korelasyonlar sergilediği, böylece ölçtüğü yapıyı diğerlerinden başarıyla ayırt edebildiği kanıtlanmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirlik analizleri, iç tutarlılık temelinde değerlendirilmiştir. Bu analizler, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü doğrulamıştır.

Güvenirlik katsayıları, Cronbach’s Alpha değeri kullanılarak raporlanmıştır:

• Birinci Faktör (Genellikle Başarı/Mükemmeliyetçilik): .78
• İkinci Faktör (Genellikle Bağımlılık/Onay İhtiyacı): .85

Bu değerler, her iki faktörün de psikometrik açıdan kabul edilebilir düzeyde yüksek iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir, bu da ölçeğin kararlı ve güvenilir bir ölçüm sağladığını teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Fonksiyonel Olmayan Tutumlar Ölçeği 9’un Türkçe uyarlamasının ölçüm yapısını inceleyen çalışmada, ölçeğin faktör yapısı araştırılmıştır. Genel olarak DAS-9, orijinal versiyonuyla uyumlu olarak iki faktörlü bir yapı sergilemiştir.

Bu iki faktörlü yapı, disfonksiyonel tutumların klinik olarak anlamlı iki temel boyutta toplandığını göstermektedir. Bu ayrım, terapötik müdahalelerin hedeflenmesi açısından önemlidir. Maddelerin faktör yükleri incelendiğinde (kaynak metinde verilen istatistikler), bazı maddelerin birinci faktöre (örneğin başarıya odaklanma) daha yüksek yüklenirken, bazı maddelerin ikinci faktöre (örneğin zayıflık kabulü veya dışsal değerlendirmeye bağımlılık) daha belirgin şekilde yüklendiği görülmektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: 9 maddelik kısa öz bildirim ölçeği

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Yetişkinler

Yaş Grubu: Belirtilmemiştir (Genellikle yetişkin popülasyonu)

Popülasyon Detayları: Türk örneklemi üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5 dereceli Likert tipi derecelendirme kullanmaktadır.

• 1 = Tamamen Katılmıyorum
• 5 = Tamamen Katılıyorum

Anahtar Kelimeler

DAS, Kognitif Şemalar, Değerlendirme, Psikometrik Özellikler, Yapı Geçerliliği, İç Tutarlılık, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Cahit Kaya

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımına dair resmi bilgi sağlanmamıştır. Kullanım için sorumlu yazar Cahit Kaya ile iletişime geçilmesi önerilir.

Test Yılı (Uyarlama Yayını): 2019

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: fonksiyonel-olmayan-tutumlar-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Kaya, C., Chan, F., Brickham, D., Allen, M. Sarı, E., Şanal, M., & Topal, T. (2019). Investigating the measurement structure of the Turkish version of the Dysfunctional Attitudes Scale-9. Current Psychology. https://doi.org/10.1007/s12144-019-00252-7

Makalenin tam metin PDF bağlantısı: link.springer.com

Fonksiyonel Olmayan Tutumlar Ölçeği 9 Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemiştir. Parantez içindeki sayılar standart sapmayı, devamındaki sayılar ise faktör yüklerini temsil etmektedir.

2 My life is wasted unless I am a success. 4.55 (1.42) .525 .170

4 If a person has to be alone for a long period of time, it follows that he or she has to feel lonely. 4.50 (1.24) .588 .365

3 My value as a person depends greatly on what others think of me. 4.60 (1.35) .539 .406

1 I should be able to please everybody. 4.35 (1.30) .525 .170

7 I should be happy all the time. 4.46 (1.32) .526 .094

6 If someone performs a selfish act, this means that he or she is a selfish person. 4.36 (1.27) .404 .225

5 If a person is not a success, his or her life is meaningless. 4.20 (1.51) .543 .487

9 Turning to someone for advice or help is an admission of weakness. 3.84 (1.43) .173 .838

8 If I do well, it is probably due to chance; If I do badly, it is probably my own fault