Flow Yaşantısı Ölçeği

Öz

Flow Yaşantısı Ölçeği Kısa Formu’nun Türkçeye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması Bahar İşigüzel ve S. Çam tarafından 2014 yılında gerçekleştirilmiştir. Bu ölçek, bireylerin faaliyet sırasında deneyimlediği psikolojik akış (flow) durumunu ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin psikometrik özellikleri, özellikle faktör yapısı, iç tutarlılığı ve ölçüt bağıntılı geçerliliği incelenmiştir. Yapılan analizler sonucunda, 13 maddeden oluşan bu kısa formun, Türkçe konuşan popülasyonda geçerli ve güvenilir bir araç olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Akış Yaşantısı, Psikolojik Ölçek, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Kısa Form, Faktör Analizi.

Yazarlar

Bahar İşigüzel, S. Çam

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin bir aktiviteye yoğun bir şekilde odaklandıklarında yaşadıkları optimal deneyim durumu olan akış yaşantısını (flow experience) değerlendirmektir. Bu çalışma özelinde amaç, Flow Yaşantısı Ölçeği Kısa Formu’nu Türkçeye kazandırmak ve orijinal yapısını koruyup korumadığını psikometrik açıdan incelemektir.

Uyarlama çalışması, ölçeğin kültürel olarak geçerli ve güvenilir sonuçlar üretmesini sağlamayı hedeflemiştir. Bu bağlamda, ölçek maddelerinin Türk kültürüne uygunluğu ve dilsel eşdeğerliliği test edilmiştir.

Yapı

Flow Yaşantısı Ölçeği, Mihaly Csikszentmihalyi tarafından tanımlanan ve derin bir konsantrasyon, zaman algısının değişmesi ve eylem ile farkındalığın birleşmesi gibi özellikleri içeren psikolojik akış yapısını ölçmektedir. Ölçek, bu deneyimin temel boyutlarını ve buna eşlik eden veya engelleyen durumları değerlendirmek üzere tasarlanmıştır.

Yapılan faktör analizi sonuçlarına göre, ölçek iki temel faktörden oluşmaktadır: Flow Yaşantısı boyutu ve Kaygı Yaşantısı boyutu. Bu iki boyut, bireyin bir görevi yerine getirirken yaşadığı optimal ve olumsuz duygusal durumları yansıtmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, hem yapı geçerliğini hem de ölçüt bağıntılı geçerliğini incelemiştir. Yapı geçerliğini belirlemek amacıyla Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. Örneklem yeterlilik katsayısı (KMO) değeri .88 olarak bulunmuş, bu da verilerin faktör analizi için uygun olduğunu göstermiştir (χ²= 1036.19; p<.000). Maddelerin ortak varyans değerleri ise .26 ile .60 arasında değişmektedir.

Ölçüt bağıntılı geçerliği sınamak için, ölçek puanları cinsiyete göre karşılaştırılmış ve dönem sonu yabancı dil başarı puanları ile olan ilişkileri incelenmiştir. Sonuçlar, ölçek puanlarının cinsiyete göre anlamlı bir farklılaşma göstermediğini ortaya koymuştur. Ancak, yabancı dil başarı puanlarının flow yaşantısı ile düşük düzeyde pozitif yönde (r=.21) ve kaygı ile düşük düzeyde negatif yönde (r=.34) anlamlı ilişkileri olduğu tespit edilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin beklenen teorik yapılarla tutarlı olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek amacıyla Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı hesaplanmıştır. Elde edilen güvenirlik katsayıları şunlardır:

• Flow Yaşantısı Boyutu: .88
• Kaygı Yaşantısı Boyutu: .67
• Ölçeğin Toplam Puanı: .78

Flow yaşantısı boyutunun yüksek iç tutarlılığa sahip olduğu (.88), toplam ölçeğin de kabul edilebilir düzeyde güvenilir olduğu (.78) görülmüştür. Kaygı yaşantısı boyutunun ise kabul edilebilir alt sınıra yakın bir güvenirlik katsayısına (.67) sahip olduğu belirlenmiştir.

Faktör Analizi

Flow Yaşantısı Ölçeği Kısa Formu’nun faktör yapısını ortaya koymak amacıyla Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. Analiz öncesinde örneklem yeterliliğini değerlendiren Kaiser–Meyer–Olkin (KMO) katsayısı .88 olarak bulunmuştur. Bartlett testi sonucu (χ²= 1036.19; p<.000) ise verilerin faktörleştirilebilir olduğunu göstermiştir.

Faktör analizi sonucunda, öz değeri 1.00’den yüksek olan ve toplam varyansın %44.06’sını açıklayan iki faktörlü bir yapıya ulaşılmıştır. Bu iki faktör, teorik beklentilerle uyumlu olarak Flow Yaşantısı ve Kaygı Yaşantısı boyutlarını temsil etmektedir. Maddelerin ortak varyans değerleri .26 ile .60 arasında değişmektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri (Uyarlama çalışması bağlamında)

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Orijinal uyarlama çalışması, yabancı dil başarısı ve akış deneyimi arasındaki ilişkiyi incelemek üzere yapılmıştır.

Test Metodolojisi: 7’li Likert tipi derecelendirme. Toplam 13 madde.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Sorumlu Yazar: Bahar İşigüzel

Test Yılı: 2014 (Uyarlama Çalışması)

İletişim: Yazarlarla doğrudan iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

İşigüzel, B., & Çam, S. (2014). Flow Yaşantısı Ölçeği Kısa Formunun Türkçeye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. International Journal of Human Sciences, 11(2), 788-801. doi: 10.14687/ijhs.v11i2.2826

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şu adresten indirilebilir: flow-yasantisi-olcegi-toad.pdf

Akış Yaşantısı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemiştir. (Not: Maddelerin kendisi kaynak metinde sağlanmamıştır; yalnızca madde sayısı ve derecelendirme bilgisi mevcuttur.)

Ölçek toplam 13 maddeden oluşmaktadır.

Derecelendirme Sistemi (7’li Likert Tipi):

1. Hiç Katılmıyorum
2. Katılmıyorum
3. Kısmen Katılmıyorum
4. Kararsızım
5. Kısmen Katılıyorum
6. Çoğunlukla Katılıyorum
7. Tamamen Katılıyorum