Fi̇zi̇k Öz-Yeterli̇li̇k Ölçeği̇

Özet

Fi̇zi̇k Öz-Yeterli̇li̇k Ölçeği̇, bireylerin karmaşık fizik konularına ve akademik görevlere yönelik kendi başarı kapasitelerine olan inançlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, özgün bir yapının Türkçe’ye uyarlanması (adaptasyonu) sürecinde Alpaslan ve Işık (2016) tarafından geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılarak Türk kültürüne kazandırılmıştır. Bu araç, öğrencilerin sadece bilgi düzeylerini değil, aynı zamanda bu bilgiyi kullanma ve uygulama becerilerine dair algılarını da değerlendirerek öz-yeterlilik teorisine dayalı kapsamlı bir ölçüm sunar.

Toplam 27 maddeden oluşan ölçek, fizik öz-yeterliliğini beş farklı alt boyutta yapılandırmıştır: Kavramsal Anlama, Üst Düzey Düşünme, Pratik Uygulama, Günlük Hayata Uygulama ve Bilim İletişimi. Ölçek, eğitim araştırmalarında ve fizik eğitimi müfredatlarının etkinliğinin değerlendirilmesinde önemli bir kaynak olarak kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Fizik, Öz-yeterlilik, Ölçek, Uyarlama, Eğitim, Faktör Analizi, Lise, Üniversite, Öğrenme, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Muhammed Mustafa Alpaslan, H. Işık

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin çeşitli fiziksel görevleri, problemleri ve kavramları anlama yeterliliklerine dair algı düzeylerini nicel olarak belirlemektir. Ölçek, özellikle öğrencilerin fizik derslerinde karşılaştıkları zorluklarla başa çıkma ve akademik başarı elde etme konusundaki inançlarını ölçmeye odaklanmıştır.

Ölçek, eğitimcilerin ve araştırmacıların, öğrencilerin fizik öğrenimine yönelik motivasyonlarını ve tutumlarını etkileyen temel bilişsel faktörleri anlamalarına yardımcı olmayı amaçlar. Beş alt boyut üzerinden yapılan detaylı ölçüm, hangi spesifik fizik becerileri alanında öğrencilerin öz-yeterlilik algısının desteklenmesi gerektiğini ortaya koyar.

Yapı

Fi̇zi̇k Öz-Yeterli̇li̇k Ölçeği̇, bireyin belirli bir alandaki görevleri başarıyla tamamlama kapasitesine dair yargısı olan Öz-Yeterlilik (Self-Efficacy) psikolojik yapısını ölçmektedir. Ölçek, bu yapıyı fizik eğitimi bağlamında operasyonelleştirerek, bireyin sadece formülleri hatırlama yeterliliğinden ziyade, fiziksel prensipleri analiz etme ve sentezleme yeteneğine olan inancını sorgular.

Ölçeğin çok boyutlu yapısı, fizik öz-yeterliliğinin sadece tek bir genel yetenekten ibaret olmadığını vurgular. Alt boyutlar (Kavramsal Anlama, Üst Düzey Düşünme, Pratik Uygulama, Günlük Hayata Uygulama ve Bilim İletişimi), fiziksel yeterliliğin hem akademik hem de sosyal ve uygulamalı yönlerini kapsayacak şekilde tasarlanmıştır.

Geçerlik

Fi̇zi̇k Öz-Yeterli̇li̇k Ölçeği̇’nin Türkçe uyarlama çalışmasında (Alpaslan ve Işık, 2016), ölçeğin ölçmek istediği yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü belirlemek amacıyla yapı geçerliği çalışmaları yürütülmüştür. Bu çalışmalar, ölçeğin orijinal yapısının Türk kültürüne uygunluğunu test etmek için faktör analizi tekniklerini içermiştir.

Uyarlama raporunda belirtilen beş alt boyutlu yapı, fizik öz-yeterliliğinin teorik modelini destekler niteliktedir. Bu durum, ölçeğin maddelerinin, Kavramsal Anlama gibi beklenen teorik faktörler altında toplandığını ve yapısal geçerliğin sağlandığını göstermektedir. Spesifik geçerlik katsayıları makalenin detaylarında yer almaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, maddelerinin iç tutarlılığı ve zaman içindeki kararlılığı açısından değerlendirilmiştir. Alpaslan ve Işık (2016) tarafından yapılan çalışmada, ölçeğin genel ve alt boyutlar bazında yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu rapor edilmiştir. Yüksek iç tutarlılık katsayısı (genellikle Cronbach Alfa değeri), ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlar.

Güvenirlik analizleri, ölçeğin ölçüm hatasını minimize etme yeteneğini desteklemektedir, bu da onu eğitim ve psikoloji araştırmalarında kullanılmak üzere güvenilir bir araç haline getirmektedir. Ölçeğin sağlamlığı, tekrarlanan uygulamalarda benzer sonuçlar elde etme potansiyelini artırır.

Faktör Analizi

Fi̇zi̇k Öz-Yeterli̇li̇k Ölçeği̇’nin yapısal analizi, ölçeğin beş faktörlü bir yapı sergilediğini ortaya koymuştur. Bu beş faktör, fizik öz-yeterliliğinin farklı bilişsel ve uygulamalı yönlerini temsil etmektedir. Bu çok boyutlu yapı, fiziksel yeterliliğin detaylı incelenmesine olanak tanır:

• Kavramsal Anlama: 4 madde
• Üst Düzey Düşünme: 6 madde (Analiz, sentez ve değerlendirme gibi karmaşık bilişsel süreçlere olan inanç)
• Pratik Uygulama: 4 madde (Laboratuvar çalışmaları ve deneyleri yapma becerisine olan inanç)
• Günlük Hayata Uygulama: 7 madde (Fizik prensiplerini günlük yaşam olaylarına aktarma becerisine olan inanç)
• Bilim İletişimi: 6 madde (Fiziksel bilgileri başkalarına açıklama ve bilimsel tartışmalara katılma becerisine olan inanç)

Araç

Test Türü: Uyarlama Çalışması Yapılmış Psikolojik Öz-Yeterlilik Ölçeği

Format: 27 maddeden oluşan öz bildirim ölçeği

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Fizik eğitimi alan lise ve üniversite öğrencileri

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi sonu ve genç yetişkinlik (Genellikle 15 yaş ve üzeri)

Popülasyon Detayları: Ölçek, Türkiye’deki çeşitli eğitim kademelerindeki öğrenciler üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılarak standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5’li Likert derecelendirme sistemi kullanılarak yanıtlanır. Derecelendirme formatı şöyledir: 1=Kesinlikle Katılmıyorum, 2=Katılmıyorum, 3=Kararsızım, 4=Katılıyorum, 5=Kesinlikle Katılıyorum. Ölçekten alınan toplam puan veya alt boyut puanları, bireyin fizik öz-yeterlilik düzeyini gösterir.

Anahtar Kelimeler

Öz-bildirim, Psikometri, Eğitim Bilimleri, Fizik Eğitimi, Kavramsal Anlama, Üst Düzey Düşünme Becerileri, Akademik Başarı.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Bölümü (Muhammed Mustafa Alpaslan’ın afiliasyonu)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin akademik veya ticari amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Muhammed Mustafa Alpaslan ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir. Telif hakları ve kullanım ücretleri (varsa) konusunda yazarın onayı esastır.

Test Yılı: Ölçeğin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması 2016 yılında yayımlanmıştır.

Kaynakça

Alpaslan, M. M. ve Işık, H. (2016). Fi̇zi̇k Öz-Yeterli̇li̇k Ölçeği̇ni̇n geçerli̇li̇ği̇ ve güveni̇rli̇li̇ği̇. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(33), 111-122.

Makalenin orijinal bağlantısı: sbed.mku.edu.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: fizik-oz-yeterlilik-olcegi-toad.pdf

Fi̇zi̇k Öz-Yeterli̇li̇k Ölçeği̇ Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek, toplam 27 madde içermektedir ve 5 ana alt boyutta gruplandırılmıştır:

• Kavramsal Anlama (4 m)
• Üst Düzey Düşünme (6 m)
• Pratik uygulama (4 m)
• Günlük hayata uygulama ( 7 m)
• Bilim iletişimi (6 m)