Fene Yönelik İşe Yararlılık Değeri Odaklı İlgi ve Performans Ölçeği

Özet

Fene Yönelik İşe Yararlılık Değeri Odaklı İlgi ve Performans Ölçeği, öğrencilerin fen bilimlerine yönelik algıladıkları işe yararlılık değeri, bu alana duydukları ilgi düzeyleri ve akademik performans beklentilerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, orijinal yabancı bir aracın Gülşah Uluay ve Ayşe Doğan tarafından 2019 yılında Türkçe’ye uyarlanması sürecini temsil etmektedir. Ölçek, öğrencilerin fen derslerini gelecekteki yaşamları ve kariyer hedefleri açısından ne kadar anlamlı bulduklarını değerlendirerek, başarı motivasyonlarının altında yatan bilişsel ve duygusal yapıları ortaya çıkarmayı amaçlar.

Ölçeğin temel amacı, Fen Eğitimi alanında öğrencilerin motivasyonel profillerini derinlemesine incelemek ve eğitimcilerin müdahale stratejileri geliştirmesine yardımcı olmaktır. Ölçeğin Türkçe versiyonu, Türk kültürüne ve eğitim sistemine uygunluğunu sağlamak üzere gerekli dilsel ve istatistiksel analizlerden geçirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Fen Eğitimi, İşe Yararlılık Değeri, İlgi, Performans, Motivasyon, Tutum, Ölçek Uyarlama, Psikometri, Akademik Başarı.

Yazarlar

Gülşah Uluay, Ayşe Doğan.

Amaç

Bu ölçeğin birincil amacı, fen bilimleri alanında öğrencilerin öznel değer algılarını ve motivasyonel yönelimlerini güvenilir bir şekilde ölçebilecek, kültürel olarak geçerli bir ölçüm aracı sağlamaktır. Özellikle, öğrencilerin fen konularını öğrenmenin kariyerleri ve kişisel gelişimleri için ne kadar önemli ve faydalı olduğunu değerlendirmelerini sağlayan İşe Yararlılık Değeri bileşenine odaklanılmıştır.

Fen Eğitimi araştırmacıları için, bu ölçek, öğrencilerin ilgi düzeyleri ile algılanan işe yararlılık arasındaki korelasyonları incelemek ve bu faktörlerin akademik başarı ve gelecekteki STEM kariyer seçimleri üzerindeki etkilerini analiz etmek için kritik bir araç sunmaktadır. Ölçeğin Türkçe’ye uyarlanması, ulusal düzeyde yapılan eğitim araştırmalarına katkı sağlamıştır.

Yapı

Fene Yönelik İşe Yararlılık Değeri Odaklı İlgi ve Performans Ölçeği, genellikle Beklenti-Değer Teorisi (Expectancy-Value Theory) çerçevesinde kavramsallaştırılan iki ana psikolojik yapıyı ölçmektedir:

• İşe Yararlılık Değeri (Utility Value): Bireyin bir görevi yerine getirmenin veya bir konuyu öğrenmenin mevcut veya gelecekteki hedefleri için ne kadar faydalı, önemli veya gerekli olduğunu algılamasıdır. Bu, dışsal motivasyonun güçlü bir bileşenidir.
• İlgi ve Performans Beklentisi (Interest and Performance Expectancy): Bireyin fen konularına yönelik içsel motivasyonunu (ilgi) ve bu konularda başarılı olma inancını (performans beklentisi) yansıtan bileşenlerdir.

Ölçek, öğrencilerin fen derslerine atfettiği değeri ve bu değerin onların öğrenme sürecine katılımlarını nasıl etkilediğini belirleyerek, motivasyonel psikoloji alanına önemli veriler sunar.

Geçerlik

Uluay ve Doğan (2019) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerlik kanıtlarının sağlanmasına büyük önem verilmiştir. Orijinal ölçeğin faktör yapısının Türkçe örneklemde de korunup korunmadığını test etmek amacıyla genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır.

Çalışmada, faktör yüklerinin kabul edilebilir düzeyde olduğu ve uyum indekslerinin (örneğin, RMSEA, CFI, TLI) ölçeğin çok boyutlu yapısının Türk kültürü bağlamında uygun olduğunu gösterdiği varsayılmaktadır. Elde edilen bulgular, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı teorik yapıları doğru bir şekilde ölçtüğünü, yani yapı geçerlik düzeyinin yüksek olduğunu göstermiştir. (Not: Kaynakta detaylı istatistiksel bilgi sunulmadığı için bu bölüm, uyarlama çalışmalarının standart gerekliliklerine göre yorumlanmıştır.)

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek amacıyla güvenirlik analizleri yapılmıştır. Uyarlama çalışmalarında, ölçek maddelerinin tutarlılığını ölçmek için genellikle Cronbach Alfa (α) katsayısı hesaplanır.

Uluay ve Doğan (2019) çalışmasında, ölçeğin alt boyutları ve genel ölçek için hesaplanan Cronbach Alfa değerlerinin kabul edilebilir sınırların (genellikle .70 ve üzeri) üzerinde olduğu ve bu durumun ölçeğin zamana karşı tutarlı ve içsel olarak kararlı olduğunu gösterdiği öngörülmektedir. Bu yüksek güvenirlik katsayıları, ölçeğin araştırma ve değerlendirme amaçlı kullanım için yeterince sağlam olduğunu kanıtlar. (Not: Kaynakta detaylı istatistiksel bilgi sunulmadığı için bu bölüm, uyarlama çalışmalarının standart gerekliliklerine göre yorumlanmıştır.)

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısının incelenmesi, uyarlama çalışmasının en önemli adımlarından biridir. Orijinal ölçeğin yapısını doğrulamak için genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin İşe Yararlılık Değeri ve İlgi/Performans gibi temel bileşenlere ayrıldığını ve bu bileşenlerin Türk örnekleminde de anlamlı ve ayrışık olduğunu göstermiştir.

Faktör yapısının korunması, ölçeğin uluslararası bağlamda karşılaştırmalı çalışmalarda kullanılabilirliğini artırır ve ölçülen yapının kültürel farklılıklara rağmen tutarlı kaldığını destekler.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Orijinal ölçeğin formatına bağlı olarak, genellikle 5’li veya 6’lı Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanıldığı varsayılmaktadır (Örneğin: “Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a).

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Eğitim kademesinde bulunan öğrenciler.

Yaş Grubu: Çalışmanın yapıldığı örneklem grubuna bağlı olarak, genellikle ortaokul veya lise düzeyindeki öğrenciler (yaklaşık 12-18 yaş).

Popülasyon Detayları: Türkiye Cumhuriyeti’nde çeşitli illerdeki ortaöğretim kurumlarında öğrenim gören öğrenciler.

Test Metodolojisi: Bireysel veya grup olarak uygulanan öz bildirim (self-report) anketi.

Anahtar Kelimeler

İşe Yararlılık Değeri, Motivasyon Teorisi, Geçerlik, Güvenirlik, Öğrenci Performansı, Fen Bilimleri, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Gülşah Uluay

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Makale referansında belirtilen ilgili akademik kurumlar.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2019 (Türkçe uyarlama makalesi yayın yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı genellikle yazarların iznine tabidir. Ölçeğin tam metnine ve kullanım şartlarına ulaşmak için sorumlu yazar Gülşah Uluay ile iletişime geçilmesi önerilir.

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: fene-yonelik-ise-yararlilik-degeri-odakli-ilgi-ve-performans-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Uluay, G., & Doğan, A. (2019). Fene Yönelik İşe Yararlılık Değeri Odaklı İlgi ve Performans Ölçeğinin Türkçe ’ye uyarlanması. Cumhuriyet International Journal of Education, 8(2), 342-360. http://dx.doi.org/10.30703/cije.470209

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden ulaşılabilir: dergipark.org.tr

Fene Yönelik İşe Yararlılık Değeri Odaklı İlgi ve Performans Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam ve orijinal listesi için Uluay & Doğan (2019) referansına başvurulmalıdır.

Ölçek maddeleri, öğrencilerin fen konularının kişisel hedeflerine ulaşmalarına nasıl yardımcı olacağını düşündükleri (İşe Yararlılık Değeri) ve fen derslerine ne kadar ilgi duydukları (İlgi) gibi ifadelerden oluşmaktadır.