Fen Laboratuvarı Kullanımına Yönelik Öz Yeterlik Ölçeği

Özet

Öz yeterlik, bireyin belirli bir görevi veya hedefi başarıyla gerçekleştirebileceğine dair inancını ifade eden merkezi bir psikolojik yapıdır. Fen Laboratuvarı Kullanımına Yönelik Öz Yeterlik Ölçeği, fen bilimleri eğitimi alanında, özellikle laboratuvar ortamlarında öğrencilerin veya öğretmen adaylarının sahip olduğu yeterlik algılarını ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Bu ölçek, bireylerin laboratuvar ekipmanlarını kullanma, deneyleri güvenli ve etkin bir şekilde yürütme ve laboratuvar süreçlerini yönetme konusundaki inanç düzeylerini belirlemeye odaklanmaktadır.

Ölçek, Kızkapan ve Saylan-Kırmızıgül (2021) tarafından geliştirilmiş olup, psikometrik özellikleri kapsamlı bir geçerlik ve güvenirlik çalışması ile incelenmiştir. Ölçeğin geliştirme çalışması, fen eğitimindeki uygulamalı becerilere yönelik öz yeterlik algısının nicel olarak değerlendirilmesi için standart ve güvenilir bir araç sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öz yeterlik, Fen Laboratuvarı, Laboratuvar Kullanımı, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Eğitim Bilimleri, Öğretmen Yeterliği.

Yazarlar

Oktay KIZKAPAN, A. Saylan-Kırmızıgül.

[quads id=5]

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, fen bilimleri alanında çalışan veya eğitim alan bireylerin, laboratuvar ortamında karşılaştıkları görevleri ve sorumlulukları başarıyla yerine getirebilme yeteneklerine dair öznel inançlarını sistematik olarak ölçmektir. Laboratuvar çalışmalarının fen eğitiminde merkezi bir rol oynaması nedeniyle, bireylerin bu ortamlara yönelik yüksek öz yeterlik algısına sahip olması, öğrenme başarısı ve deney yapma isteği açısından kritik öneme sahiptir.

Ölçek, eğitim araştırmacılarına ve uygulayıcılara, laboratuvar eğitim programlarının etkililiğini değerlendirmede ve öz yeterlik düzeyleri düşük olan öğrencilere yönelik hedefli müdahaleler geliştirmede kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı sağlamaktadır.

Yapı

Fen Laboratuvarı Kullanımına Yönelik Öz Yeterlik Ölçeği, öz yeterlik kuramına dayanmaktadır. Bu yapı, bireyin performansını etkileyen bilişsel, motivasyonel ve duygusal süreçleri kapsar. Ölçek, laboratuvar kullanımına özgü çeşitli alt boyutlarda yeterlik algısını ölçmeyi hedefler. Bu alt boyutlar genellikle laboratuvar güvenliği kurallarına uyma, deney düzeneği kurma, ölçüm cihazlarını doğru kullanma, veri toplama ve sonuçları yorumlama gibi pratik ve pedagojik yeterlikleri içerir.

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, bireyin laboratuvar ortamındaki teknik becerilerini uygulama ve olası sorunları çözme konusundaki kişisel inancının gücüdür. Yüksek öz yeterlik, laboratuvar çalışmalarına daha fazla katılım, daha az kaygı ve daha iyi performans ile ilişkilidir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, Kızkapan ve Saylan-Kırmızıgül (2021) tarafından yürütülmüştür. Bu çalışmalar, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı ne derece doğru temsil ettiğini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Genellikle içerik geçerliği için uzman görüşüne başvurulmuş, yapı geçerliği için ise Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır.

Yapı geçerliği analizleri, ölçeğin teorik olarak belirlenen alt boyutları destekleyip desteklemediğini göstermektedir. Orijinal çalışmada, ölçeğin laboratuvar kullanımına yönelik öz yeterlik yapısını başarıyla ölçtüğü ve uygun faktör yapısına sahip olduğu rapor edilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri de Kızkapan ve Saylan-Kırmızıgül (2021) tarafından gerçekleştirilmiştir. Güvenirlik, ölçüm aracının tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder. Bu tür ölçeklerde en yaygın kullanılan güvenirlik yöntemi, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa değerinin hesaplanmasıdır.

Yayınlanan çalışmada, ölçeğin genel olarak yüksek düzeyde bir iç tutarlılığa sahip olduğu ve dolayısıyla güvenilir bir ölçüm aracı olduğu sonucuna varılmıştır. Bu yüksek güvenirlik katsayısı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Faktör Analizi

Fen Laboratuvarı Kullanımına Yönelik Öz Yeterlik Ölçeği’nin geliştirme sürecinde, yapı geçerliğini sağlamak amacıyla faktör analizleri uygulanmıştır. Bu analizler, genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile başlayıp, ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile ölçeğin nihai yapısının doğrulanması şeklinde ilerler.

Faktör analizi sonuçları, ölçeğin kaç boyuttan oluştuğunu ve her bir maddenin hangi boyuta yüklendiğini ortaya koyar. Bu yapısal analizler, ölçeğin çok boyutlu bir yapıyı mı, yoksa tek boyutlu bir yapıyı mı temsil ettiğini belirlemede kritik rol oynamıştır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Orijinal makale incelenerek belirlenebilir, genellikle 5’li veya 7’li Likert formatı kullanılır.)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Fen Bilimleri Öğretmen Adayları veya Fen Laboratuvarı Kullanıcıları.

Yaş Grubu: Üniversite öğrencileri (Yetişkin/Genç Yetişkin).

Popülasyon Detayları: Ölçek, fen bilimleri eğitimi alan yükseköğretim öğrencileri üzerinde pilot ve ana uygulamalarla geçerlenmiştir.

Test Metodolojisi: Bireysel öz bildirime dayalı anket metodolojisi kullanılmıştır. Katılımcılar, laboratuvar becerilerine yönelik inançlarını derecelendirme formatında belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Öz Yeterlik Algısı, Laboratuvar Eğitimi, Ölçek, Trakya Eğitim Dergisi, Fen Öğretimi, Psikometrik Özellikler.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresleri: Oktay KIZKAPAN: [email protected]

Yazışma Adresi: Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi (Oktay Kızkapan için).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2021 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler ve telif hakları, sorumlu yazar Oktay KIZKAPAN veya ilgili dergi (Trakya Eğitim Dergisi) üzerinden teyit edilmelidir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlarda genellikle yazardan izin alınması tavsiye edilir. Ölçeğin ticari kullanımı hakkında bilgi mevcut değildir.

Referanslar

1. Kızkapan, O. & Saylan-Kırmızıgül, A. (2021). Fen laboratuvarı kullanımına yönelik öz yeterlik ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Trakya Eğitim Dergisi, 11(1), 425-438.
2. DOI: https://doi.org/10.24315/tred.757875
3. Makalenin orijinal PDF dosyası şu adresten indirilebilir: fen-laboratuvari-kullanimina-yonelik-oz-yeterlik-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Fen Laboratuvarı Kullanımına Yönelik Öz Yeterlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Orijinal kaynak içerikte ölçek maddeleri (soru listesi) sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için lütfen Kızkapan ve Saylan-Kırmızıgül (2021) tarafından yayımlanan hakemli makaleye başvurunuz.