Fen Bilimleri Öğretimine Yönelik Öz-yeterlik Ölçeği

Özet

Fen Bilimleri Öğretimine Yönelik Öz-Yeterlik Ölçeği, 2014 yılında Kaya, Polat ve Karamüftüoğlu tarafından geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, öğretmen adaylarının veya mevcut öğretmenlerin fen bilimleri konularını öğretme kapasitelerine dair sahip oldukları öz-yeterlik inançlarını belirlemeyi amaçlamaktadır. Geliştirme süreci, madde havuzunun oluşturulması, uzman görüşü alınması, uygulama ve psikometrik analizler olmak üzere dört temel aşamada tamamlanmıştır.

Yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışmaları sonucunda, ölçeğin toplam varyansın %52,5’ini açıklayan, 14 maddeden oluşan ve üç alt boyuta sahip bir yapı sergilediği tespit edilmiştir. Ölçeğin Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı 0,83 olarak bulunmuş olup, bu değer sosyal bilimler için yeterli kabul edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Öz-Yeterlik, Fen Bilimleri Öğretimi, Öğretmen Öz-Yeterliği, Ölçek Geliştirme, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Kaya, V. H., Polat, D., Karamüftüoğlu, İ. O.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, fen bilimleri konularının öğretimine ilişkin bireylerin, özellikle öğretmen adaylarının veya öğretmenlerin, sahip oldukları öz-yeterlik algılarını geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçebilecek bir araç geliştirmektir. Bu ölçek, eğitim araştırmalarında ve öğretmen yetiştirme programlarında ilgili inanç düzeylerini tespit etmek için kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Yapı (Ölçülen Yapı)

Ölçek, bireyin fen bilimleri öğretimi alanındaki yetkinliğine olan inancını, yani Öğretmen Öz-Yeterliğini ölçmektedir. Bu yapı, Albert Bandura’nın sosyal bilişsel teorisinden türetilmiş olup, öğretmenlerin sınıf içi etkinlikleri başarılı bir şekilde yürütebilme, alan bilgisi uygulama ve laboratuvar çalışmalarını yönetme kapasitelerine dair yargılarını kapsar. Ölçek, bu genel yapıyı üç spesifik faktör altında incelemektedir:

• Alan Bilgisine Yönelik Güven.
• Sınıf İçi Etkinlikleri Gerçekleştirme (Performansa) Konusunda Güven.
• Laboratuvar Bilgisine Yönelik Güven.

Geçerlik

Ölçek geliştirme çalışması dört aşamada gerçekleştirilmiştir. Madde havuzu oluşturulurken, öncelikle öz-yeterlik yazını taranmış ve 25 öğrenciden fen öğretimine dair kompozisyon yazmaları istenmiştir. Bu süreç sonucunda 20 maddelik bir havuz oluşturulmuştur. Maddelerin dil yeterliği ve kapsam geçerliği için üç uzmanın (bir Türkolog, iki Fen eğitimcisi) görüşüne başvurulmuştur.

Uzman görüşleri arasındaki uyum, Cohen Kappa Interrate Korelasyonu ile hesaplanmış ve yüksek düzeyde uyum (r20= 0,80; r16=0,92) bulunmuştur. Bu aşamada, uzmanların işlenmeyen olarak belirlediği 4 madde düşürülmüş, 16 madde ile çalışmaya devam edilmiştir. Ölçeğin yapı geçerliliği ise Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizleri (AFA ve DFA) ile desteklenmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenilirliği Cronbach Alfa katsayısı ile hesaplanmıştır. Toplam ölçek için Cronbach Alfa katsayısı 0,83 olarak belirlenmiştir. Faktör bazında incelendiğinde ise, Faktör 1 (Alan bilgisine yönelik güven) için 0,80; Faktör 2 (Sınıf içi etkinlikleri gerçekleştirme) için 0,59 ve Faktör 3 (Laboratuvar bilgisine yönelik güven) için 0,87 olarak bulunmuştur. Madde-toplam korelasyonlarının 0,08 ile 0,60 arasında değiştiği ve t değerlerinin anlamlı olduğu gözlenmiştir.

Ayrıca, pilot uygulama sonucunda 16 maddeden 12. ve 14. maddeler, güvenirliği düşürdükleri gerekçesiyle ölçekten çıkarılmış ve son form 14 maddeden oluşmuştur. Bu sonuçlar, ölçeğin sosyal bilimler çalışmaları için yeterli düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçek verilerinin Faktör Analizi için uygunluğu KMO (0,81) ve Barlett Testi (anlamlı) ile kanıtlanmıştır. Çalışmada, öz değer (eigen value) kriteri ve Scree grafiği esas alınarak üç boyutlu bir yapı tercih edilmiştir. Faktör yüklerinin 0,49 ile 0,90 arasında değiştiği 14 madde son formda yer almıştır.

Üç faktörün toplam varyans açıklama oranı %52,5’tir (Faktör 1: %23,3; Faktör 2: %15,1; Faktör 3: %14,1). Bu oran, sosyal bilimler alanında yeterli kabul edilen %40 ile %60 aralığındadır. Faktörler, faktör yükü en yüksek olan değişkenler dikkate alınarak adlandırılmıştır:

• Faktör 1: Alan Bilgisine Yönelik Güven.
• Faktör 2: Sınıf İçi Etkinlikleri Gerçekleştirme (Performansa) Konusunda Güven.
• Faktör 3: Laboratuvar Bilgisine Yönelik Güven.

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları (χ2/df= 1.58, NFI= 0.90, CFI= 0.96) üç alt boyutlu yapıyı doğrulamıştır. Uyum iyiliği testlerinden RMSEA (Root Mean Square Error of Approximation) değeri 0,061 olarak bulunmuştur. Bu değer, 0,05 ile 0,08 aralığında olduğu için geliştirilen modelin yeterli uyuma sahip olduğu kabul edilmektedir.

Ölçme Aracı

Test Çeşidi: Geliştirme

Format: 5’li Likert Tipi Ölçek

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğretmen Adayları veya Fen Bilimleri Öğretmenleri (Kaynakta spesifik olarak belirtilmemiş ancak geliştirme süreci fen öğretimine ilişkin kompozisyon yazan öğrencilerle başlamıştır.)

Yaş Grubu: Belirtilmemiş

Popülasyon Detayları: Madde havuzu oluşturma aşamasında gönüllülük esasına dayalı olarak 25 öğrenciden veri toplanmıştır. Ölçeğin pilot uygulaması ve geçerlik/güvenirlik çalışmasının yapıldığı ana örneklem büyüklüğü ve niteliği kaynakta detaylı belirtilmemiştir.

Test Metodolojisi: Maddeler 5’li Likert tipinde derecelendirilir:

• 1 = Hiçbir zaman
• 2 = Nadiren
• 3 = Bazen
• 4 = Çoğu zaman
• 5 = Her zaman

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2014

Sorumlu Yazar: Volkan Hasan Kaya

İletişim: [email protected]

PDF Bağlantısı: Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: fen-bilimleri-ogretimine-yonelik-oz-yeterlik-oclegi-toad.pdf

Kaynaklar

Kaya, V. H., Polat, D. ve Karamüftüoğlu, İ.O. (2014). Fen Bilimleri Öğretimine Yönelik Öz-Yeterlik Ölçeği geliştirme çalışması. The Journal of Academic Social Science Studies, 28(2), 581-591. jasstudies.com

Çalışmada kullanılan ve atıf yapılan diğer önemli kaynaklar:

• Büyüköztürk, Ş. (2009).
• Şencan, H. (2005).
• Gorsuch, R. L. (1974).
• Scherer, R. F., Wiebe, E. S., Luther, S. L., & Adams, J. S. (1988).
• Hooper, D., Coughlan, J., & Mullen, M. R. (2008).
• Ayyıldız, Y. ve Cengiz, C. (2006).

Fen Bilimleri Öğretimine Yönelik Öz-yeterlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

3. Öğrencilerin günlük hayatta merak ettiklerini bilimsel olarak açıklayabilirim.

5. Fen Bilimleri Ders Kitabında yanlış bilgi verildiğinde bunu fark edebilirim. ,76

6. Eğitim alanına özgün sonuçlara ulaşabilirim.

7. Fen öğretiminde kullanılmak üzere modeller ve materyaller geliştirebilirim