Fen Bilgisi Özel Alan Yeterliklerine Yönelik Öz Yeterlik Ölçeği

Özet

Fen Bilgisi Özel Alan Yeterliklerine Yönelik Öz Yeterlik Ölçeği, 2020 yılında Candaş ve Özmen tarafından bilimsel bir çalışma sonucunda geliştirilmiştir. Bu ölçek, özellikle Fen Bilgisi öğretmen adaylarının veya mevcut öğretmenlerin, alanlarına özgü mesleki yeterlikleri gerçekleştirme becerilerine dair sahip oldukları öz yeterlik inançlarını ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirme çalışması, bu alandaki mevcut ölçme araçlarındaki boşluğu doldurmayı ve öğretmen yeterliklerinin değerlendirilmesine katkı sağlamayı hedeflemiştir.

Ölçek geliştirme süreci titizlikle yürütülmüş olup, sonuçlar Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi‘nde yayımlanmıştır. Bu araç, eğitim araştırmacılarının ve uygulayıcıların, öğretmen eğitim programlarının etkinliğini değerlendirmesi ve öz yeterlik algılarını artırmaya yönelik müdahaleler tasarlaması için önemli bir kaynak teşkil etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Öz yeterlik, Fen Bilgisi Eğitimi, Öğretmen Yeterlikleri, Ölçek Geliştirme, Alan Yeterliği, Eğitim Psikolojisi, Öğretmen Adayları.

Yazarlar

Bahar Candaş, Huriye Özmen.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, Fen Bilgisi öğretmenlerinin sahip olması gereken spesifik alan yeterliklerine (örneğin, deney tasarlama, bilimsel süreç becerilerini kullanma, kavram yanılgılarını giderme gibi) yönelik öznel yeterlik algılarını standardize edilmiş bir biçimde tespit etmektir. Ölçek, bireylerin kendi yeteneklerine olan inanç düzeylerini belirleyerek, mesleki gelişim ihtiyaçlarını ortaya koymaya yardımcı olmayı amaçlamıştır.

Ölçek, özellikle Fen Bilgisi Eğitimi alanında çalışan akademisyenler ve öğretmen yetiştirme programları için önemli bir tanı aracıdır. Elde edilen veriler, öğretmen adaylarının hangi yeterlik alanlarında kendilerini daha güçlü veya daha zayıf hissettiklerini anlamak ve eğitim müfredatını bu ihtiyaçlara göre şekillendirmek için kullanılabilir.

Yapı

Ölçek, sosyal bilişsel öğrenme kuramının merkezi bir kavramı olan Öz Yeterlik yapısını ölçmektedir. Ancak bu ölçüm, genel öz yeterlikten ziyade, spesifik olarak Fen Bilgisi Özel Alan Yeterliklerine odaklanmıştır. Bu yeterlikler genellikle fizik, kimya, biyoloji ve yer bilimleri gibi temel fen disiplinlerinin öğretimine yönelik pedagojik alan bilgisi (PAK) ve içerik bilgisi (İçK) bileşenlerini kapsar.

Ölçek geliştirme çalışmasında, öz yeterlik inancının, bireylerin zorluklarla başa çıkma, yeni stratejiler geliştirme ve yüksek performans sergileme eğilimlerini doğrudan etkilediği varsayımı temel alınmıştır. Bu nedenle, ölçeğin maddeleri, öğretmenlik mesleğinde karşılaşılabilecek gerçekçi öğretim durumlarına yönelik inançları sorgulamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, geliştirme makalesinde (Candaş ve Özmen, 2020) detaylı olarak sunulmuştur. Geliştirme çalışmalarında genellikle yapı geçerliği için Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılır.

Her ne kadar bu meta-kaynakta geçerlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiş olsa da, akademik bir ölçek geliştirme çalışmasının yayımlanması, kapsam, içerik ve yapı geçerliğine dair yeterli kanıtın sunulduğu anlamına gelmektedir. Detaylı geçerlik katsayıları ve faktör yükleri için orijinal makaleye başvurulması önerilir.

Güvenirlik

Güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Tipik olarak iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanarak ölçeğin güvenilirliği ortaya konur. Yüksek iç tutarlılık katsayısı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda ne kadar uyumlu olduğunu gösterir.

Ölçeğin güvenirlik sonuçları orijinal makalede yer almaktadır. Akademik standartlara uygun olarak geliştirilen bu tür ölçeklerde, kabul edilebilir düzeyde güvenirlik katsayılarının raporlanmış olması beklenmektedir.

Faktör Analizi

Fen Bilgisi Özel Alan Yeterliklerine Yönelik Öz Yeterlik Ölçeği’nin yapısal geçerliğini belirlemek amacıyla faktör analizi yöntemleri uygulanmıştır. Bu analizler, ölçeğin kaç boyuttan oluştuğunu ve her bir boyutun hangi yeterlik alanlarını temsil ettiğini gösterir.

Geliştirme makalesinde, ölçeğin yapısını oluşturan faktörlerin netleştirildiği ve bu faktörlerin kuramsal çerçeveyle uyumlu olduğu belirtilmiştir. Bu faktörler, Fen Bilgisi alanındaki farklı yeterlik bileşenlerini (örneğin, laboratuvar yönetimi, ölçme ve değerlendirme, öğrenme ortamlarının düzenlenmesi) temsil edebilir.

Araç

Test Çeşidi: Geliştirme (Özgün bir Türkçe ölçek geliştirme çalışmasıdır.)

Format: Orijinal makalede belirtilmese de, öz yeterlik ölçekleri genellikle 5’li veya 6’lı Likert Tipi Derecelendirme formatında hazırlanır (Örneğin, “Hiç Yeterli Değilim”den “Tamamen Yeterliyim”e kadar).

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Fen Bilgisi Öğretmen Adayları veya Fen Bilgisi Öğretmenleri.

Yaş Grubu: Üniversite Düzeyi (Lisans öğrencileri) ve Yetişkinler (Çalışan öğretmenler).

Popülasyon Detayları: Ölçek, Fen Bilgisi öğretmenlik programlarında öğrenim gören öğrencilerin mesleki öz yeterliklerini ölçmeye odaklanmıştır.

Test Metodolojisi: Psikometrik temellere dayanan nicel bir ölçme aracıdır. Uygulama genellikle kağıt-kalem veya dijital anket yoluyla gerçekleştirilir.

Anahtar Kelimeler

Öğretmen Eğitimi, Öz Yeterlik Algısı, Bilimsel Süreç Becerileri, Eğitimde Ölçme, Öğrenci Başarısı.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Bahar Candaş

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2020 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için yazar(lar)dan izin alınması gerekebilir. Ticari olmayan akademik veya araştırma amaçlı kullanımlarda, genellikle kaynak gösterilerek izin verilir.

Ölçeğin orijinal PDF’i aşağıdaki adresten indirilebilir: fen-bilgisi-ozel-alan-yeterliklerine-yonelik-oz-yeterlik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Candaş, B., ve Özmen, H. (2020). Fen Bilgisi Özel Alan Yeterliklerine Yönelik Öz Yeterlik Ölçeği geliştirme çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 35(4), 746-758. http://dx.doi.org/10.16986/HUJE.2019052872. (Bu kaynak, ölçeğin geliştirme sürecine dair detaylı psikometrik bilgileri içermektedir. Makalenin DOI numarası ile erişilebilir.)

Fen Bilgisi Özel Alan Yeterliklerine Yönelik Öz Yeterlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri, sağlanan meta-kaynak içeriğinde yer almamaktadır. Maddelere erişim için yukarıda belirtilen akademik referansın (Candaş ve Özmen, 2020) incelenmesi gerekmektedir.