Felç Geçiren Hastalarda Öz-Etkililk Anketi

Özet

Felç Geçiren Hastalarda Öz-Etkililik Anketi (FGHÖEA), inme (felç) geçirmiş bireylerin günlük yaşam aktivitelerini sürdürme ve durumlarını yönetme becerilerine dair algıladıkları öz-etkililik düzeylerini ölçmek amacıyla uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle hemşirelik pratiği ve rehabilitasyon süreçlerinde hastaların iyileşme potansiyelini değerlendirmek için felç sonrası dönemdeki psikososyal durumu anlamada kritik bir rol oynar. Ölçeğin Türkçe uyarlama ve geçerlik/güvenirlik çalışması Topçu ve Oğuz (2018) tarafından yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Öz-Etkililik, Felç, İnme, Rehabilitasyon, Psikometrik Araç, Uyarlama, Hemşirelik.

Yazarlar

Serpil Topçu, Sümeyra Oğuz.

[quads id=5]

Amaç

Bu anketin temel amacı, inme sonrası dönemde hastaların öz-bakım ve işlevsellik konularındaki yeterlilik inançlarını, yani öz-etkililik düzeylerini belirlemektir. Ölçek, bireylerin kendi durumlarıyla başa çıkma ve rehabilitasyon hedeflerine ulaşma kapasitelerine yönelik subjektif değerlendirmelerini nicel olarak ifade etmeyi hedefler.

Ölçeğin Türk popülasyonuna uyarlama çalışması, yerel kültürel ve dilsel bağlamda psikometrik özelliklerinin (geçerlik ve güvenirlik) sağlanmasıyla, Türk hemşirelik ve fizik tedavi literatürüne bilimsel olarak geçerli bir araç kazandırmayı amaçlamıştır.

Yapı

Ölçek, Albert Bandura’nın Sosyal Bilişsel Teorisinin merkezi bir kavramı olan öz-etkililik (self-efficacy) yapısını ölçmektedir. Öz-etkililik, bireyin belirli sonuçları üretmek için gerekli eylemleri başarılı bir şekilde gerçekleştirme yeteneğine olan inancıdır. Bu yapı, inme sonrası iyileşme ve adaptasyon sürecinin en önemli öngörücülerinden biri olarak kabul edilir.

FGHÖEA bağlamında bu yapı, özellikle felç sonrası yaşamla ilgili görevler (örneğin, ilaç yönetimi, fiziksel aktiviteleri sürdürme, duygusal zorluklarla başa çıkma ve sosyal katılım) etrafında şekillenir. Ölçek, hastaların bu zorluklara karşı ne kadar güvende olduklarını değerlendirir.

Geçerlik

Kaynak çalışmada (Topçu & Oğuz, 2018), ölçeğin Türk kültürüne uyarlama sürecinde dilsel eşdeğerlik ve kültürel uygunluk çalışmaları titizlikle yürütülmüştür. Bu çalışmalar, maddelerin orijinal anlamlarını korurken kültürel olarak da anlaşılır olmasını sağlamıştır. Ölçeğin yapısal bütünlüğünü korumak için gerekli istatistiksel analizler uygulanmıştır.

Geçerlik testleri, anketin gerçekten ölçmek istediği yapıyı ölçüp ölçmediğini (yapı geçerliği) ve ilgili diğer ölçümlerle tutarlılığını (ölçüt geçerliği) gösterir. Topçu ve Oğuz’un (2018) yayınında, ölçeğin Türk inme hastalarında uygun bir geçerlik düzeyine sahip olduğu belirtilmiştir, ancak spesifik istatistiksel değerler için orijinal makaleye başvurulması gerekmektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik analizleri, bir ölçüm aracının farklı zamanlarda veya farklı maddeler arasında ne kadar tutarlı olduğunu değerlendirir. FGHÖEA’nın güvenirlik çalışması, iç tutarlılık (genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile) ve muhtemelen test-tekrar test güvenilirliği yöntemlerini içermektedir.

Uyarlama çalışmasının sonuçları, ölçeğin inme geçirmiş hastalarda zaman içinde ve farklı maddeler arasında tutarlı sonuçlar verdiğini desteklemektedir. Bu yüksek güvenirlik, ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında stabil ölçümler yapabilme yeteneğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin orijinal yapısı genellikle çok boyutludur ve öz-etkililiğin farklı yönlerini ölçen alt boyutlara sahiptir. Türk uyarlaması sırasında yapılan faktör analizi (Açıklayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi), ölçeğin orijinal yapıya uygun bir faktör yapısını sürdürüp sürdürmediğini kontrol etmiştir.

Faktör analizi sonuçları, ölçeğin maddelerinin teorik olarak beklenildiği gibi ilgili faktörler altında toplandığını doğrulamalıdır. Bu analizler, ölçeğin yapısal geçerliğini destekleyen temel istatistiksel bulgulardır ve ölçek puanlarının nasıl yorumlanması gerektiğini belirler.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz bildirimli Anket (Self-report Questionnaire)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Klinik Popülasyon (İnme/Felç Geçiren Hastalar)

Age Group: Yetişkinler (Adults)

Population Details: İnme (Felç) tanısı konmuş ve rehabilitasyon sürecinde olan veya kronik dönemde bulunan bireyler.

Test Methodology: Genellikle Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılır. Katılımcılar, kendilerini ne kadar yeterli hissettiklerini belirli bir puan aralığında belirtirler (Derecelendirme bilgisi orijinal kaynakta belirtilmemiştir, ancak uyarlama makalesinde mevcuttur).

Anahtar Kelimeler

Stroke Self-efficacy Questionnaire, SSEQ, Öz-etkililik, Rehabilitasyon, Topçu & Oğuz, 2018, Hemşirelik.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Serpil Topçu)

Correspondence Address: Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2018 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Serpil Topçu ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim e-posta adresi: [email protected]. Kullanım, izin ve potansiyel ücret koşulları için doğrudan sorumlu yazar ile görüşülmelidir.

Kaynaklar

Topçu, S., & Oğuz, S. (2018). Translation and validation study for the Stroke Self‐efficacy Questionnaire in stroke survivors. International journal of nursing practice, e12646. Kaynak makalenin çevrimiçi bağlantısı: onlinelibrary.wiley.com.

Bu ölçeğin Türkçe uyarlamasının orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: inme-geciren-hastalarda-oz-etkililik-anketi-toad.pdf

[quads id=5]

Felç Geçiren Hastalarda Öz-Etkililik Anketinin Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte listelenmemiştir. Maddelerin tamamına ulaşmak için Topçu ve Oğuz (2018) referansına ve yukarıda belirtilen PDF belgesine başvurulması gerekmektedir.