Fedakarlık Doyum Ölçeği

Özet

Fedakarlık Doyum Ölçeği (FDÖ), bireylerin romantik ilişkilerinde veya diğer önemli kişilerarası bağlamlarda gösterdikleri fedakarlık eylemleri sonucunda yaşadıkları kişisel doyum düzeyini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, orijinal bir yapının Türk kültürüne uyarlanması çalışması olup, fedakarlığın olumsuz sonuçları yerine, bireyin gösterdiği özveriden elde ettiği pozitif duygusal ve kişisel tatmini değerlendirmeye odaklanmaktadır. Ölçek, 6 maddeden oluşmakta ve 7’li Likert Ölçeği formatında yanıtlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Fedakarlık, Doyum, İlişki Memnuniyeti, Özveri, Psikometri, Uyarlama, İlişkisel Doyum

Yazarlar

Topçu, Çiğdem; Tezer, Esin

Amaç

Fedakarlık Doyum Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin partnerleri veya yakınları için kişisel çıkarlarından vazgeçtiklerinde ya da zorluklara katlandıklarında hissettikleri kişisel tatmin ve mutluluk düzeylerini belirlemektir. Geleneksel olarak fedakarlık çalışmaları, genellikle bu eylemlerin maliyetine odaklanırken, bu ölçek fedakarlığın ilişkisel faydalarına ve kişisel gelişim üzerindeki olumlu etkilerine dikkat çekmektedir.

Ölçeğin Türkçeye adaptasyonu, Türk popülasyonunda fedakarlığın psikolojik sonuçlarını geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçebilmek için gerçekleştirilmiştir. Bu uyarlama, özellikle çift ve aile danışmanlığı alanlarında, bireylerin ilişkilerindeki özveri pratiklerini daha derinlemesine anlamak için önemli bir araç sağlamaktadır.

Yapı

FDÖ, temel olarak “Fedakarlıktan Elde Edilen Doyum” (Sacrifice Satisfaction) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, fedakarlığın sadece bir maliyet değil, aynı zamanda bireyin benlik saygısını, ilişkisel bağlılığını ve genel yaşam doyumunu artıran içsel bir ödül kaynağı olabileceği fikrine dayanır. Ölçek, fedakarlığın bir yük olarak değil, gönüllü bir eylem olarak algılanması durumunda ortaya çıkan pozitif duygusal tepkileri kaydetmektedir.

Ölçülen bu yapı tek boyutludur ve bireyin partneri için yapılan özverilerin, kişisel doyum, huzur ve mutluluk hissi gibi pozitif sonuçlar doğurduğu algısını temsil eder. Bu, fedakarlığın ilişkideki algılanan değerini ve karşılığını psikolojik düzeyde incelemeyi mümkün kılar.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla açıklayıcı faktör analizi (AFA) uygulanmıştır. Bu analizde çoklu benzerlik metodu (Maximum Likelihood Estimation) ve eğik (oblique) döndürme yöntemi kullanılmıştır.

Yapılan analizler sonucunda, Fedakarlık Doyum Ölçeği’nin güçlü bir şekilde tek faktörlü bir yapı sergilediği saptanmıştır. Bu tek faktör, ölçeğin toplam varyansının % 32.74’ünü açıklamaktadır ve özdeğeri (eigenvalue) 2.59 olarak hesaplanmıştır. Bu bulgular, ölçeğin teorik olarak varsayılan tek boyutlu “Fedakarlıktan Doyum” yapısını desteklediğini göstermektedir.

Güvenirlik

Fedakarlık Doyum Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirliği, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak hesaplanmıştır. Elde edilen iç tutarlılık katsayısı değeri .74’tür.

Bu değer, sosyal bilimler araştırmalarında kabul edilebilir bir güvenilirlik düzeyi olarak değerlendirilmekte olup, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin Türkçe uyarlamasında yapısal geçerliği test etmek için uygulanan açıklayıcı faktör analizi (AFA), temel bileşenler yerine çoklu benzerlik metodu ile gerçekleştirilmiştir. Bu yöntem, özellikle psikolojik yapıların karmaşık doğasını daha iyi yansıttığı düşünülen eğik (oblique) döndürme ile birlikte kullanılmıştır.

Analiz sonuçları, ölçeğin altı maddesinin de tek bir faktör altında toplandığını doğrulamıştır. Bu tek faktörlü çözüm, özdeğeri 1’in üzerinde olan tek faktördür (özdeğer: 2.59) ve ölçülen yapının %32.74 oranında varyansını açıklamaktadır. Bu bulgular, ölçeğin Türk kültüründe de özgün yapısını koruduğunu ve güçlü bir yapısal bütünlüğe sahip olduğunu işaret etmektedir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama (Psikometrik Ölçek)

Format: Kendi kendine raporlama (Self-report) ölçeği, 6 madde.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler (Romantik ilişki yaşayan bireyler)

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Genellikle yetişkin popülasyon)

Popülasyon Detayları: Çalışma, romantik ilişkisi olan bireyler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: 7’li Likert Ölçeği kullanılmıştır. (1=Kesinlikle katılmıyorum, 7=Kesinlikle katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

Özgecilik, Romantik İlişkiler, Özveri Doyumu, Tek Faktörlü Yapı, Fedakarlık, Türkiye Uyarlaması

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Sorumlu yazar için e-posta adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2013 yılında Topçu ve Tezer tarafından Türkçeye adapte edilmiştir. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinlerin sorumlu yazar (Çiğdem Topçu) ile iletişime geçilerek alınması tavsiye edilmektedir. Ticari kullanım ücretleri hakkında bilgiye kaynak makaleden veya sorumlu yazardan ulaşılabilir.

Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: fedakarlik-doyum-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Topçu, Ç, & Tezer, E. (2013). Fedakarlıkta Algılanan Zarar Ölçeği ve Fedakarlık Doyum Ölçeğinin Türkçeye adaptasyonu. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 4(40), 176-185.

Fedakarlık Doyum Ölçeği Maddeleri

Örnek Madde: Eşim için bir şeylerden vazgeçmek kişisel doyum sağlar.