Evlat Sorumluluğu Beklentisi Ölçeği

Özet

Evlat Sorumluluğu Beklentisi Ölçeği (ESBÖ), bireylerin yaşlılık dönemlerinde çocuklarından bekledikleri evlat sorumluluğu düzeylerini ve türlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, özellikle kültürel normların ve aile içi ilişkilerin yaşlı ebeveynlere yönelik bakım ve destek beklentilerini nasıl şekillendirdiğini anlamak için önemlidir. Türkiye bağlamında, ölçeğin Türkçe uyarlaması, Er ve Özen (2018) tarafından gerçekleştirilmiş olup, çalışmanın temel amacı, orijinal yapının Türk kültürüne uygunluğunu ve psikometrik özelliklerini (geçerlik ve güvenirlik) araştırmaktır. Bu uyarlama çalışması, sosyal gerontoloji ve aile psikolojisi alanlarında interjenerasyonel beklentileri inceleyen araştırmacılar için kritik bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Evlat Sorumluluğu Beklentisi, Aile İlişkileri, Yaşlılık, Kuşaklararası İlişkiler, Ölçek Uyarlaması, Psikometri, Türkiye.

Yazarlar

Emine Er, Yılmaz Özen

Amaç

Evlat Sorumluluğu Beklentisi Ölçeği’nin temel amacı, ebeveynlerin çocuklarının kendilerine karşı taşıdığı sorumluluklara dair sahip oldukları algı ve beklentileri sistematik olarak ölçmektir. Bu beklentiler genellikle finansal destek, duygusal destek, kişisel bakım yardımı ve sosyal destek gibi çok boyutlu alanları kapsar. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Er ve Özen (2018) tarafından, Türk toplumunda yaşlı ebeveynlerin çocuklarından beklediği geleneksel ve modern sorumluluk tiplerini geçerli ve güvenilir bir şekilde belirleyebilmek için yapılmıştır. Ölçek, bu beklentilerin bireylerin refahı, yaşam doyumu ve interjenerasyonel çatışmaları üzerindeki etkilerini araştırmada kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Yapı

Ölçek, sosyo-kültürel bağlamda tanımlanan evlat sorumluluğu (Filial Responsibility) kavramını yapı olarak ele alır. Bu yapı, genellikle kültürel değerler (örneğin, Doğu kültürlerinde yaygın olan evlat dindarlığı veya dindarlık) tarafından güçlü bir şekilde etkilenir. Evlat Sorumluluğu Beklentisi, bilişsel bir yapı olup, ebeveynlerin çocuklarının kendilerine sunması gerektiğine inandıkları davranış ve destek düzeylerini yansıtır. Araştırmacılar bu yapıyı genellikle üç temel boyut altında incelerler: (1) Maddi ve Araçsal Sorumluluklar (örneğin, finansal destek ve günlük işlerde yardım), (2) Duygusal ve Psikolojik Sorumluluklar (örneğin, sevgi, saygı ve yalnız bırakmama) ve (3) Normatif ve Geleneksel Sorumluluklar (örneğin, aile onurunu koruma).

Geçerlik

Er ve Özen (2018) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliği temel olarak incelenmiştir. Uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde de korunup korunmadığını test etmek amacıyla genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Çalışmada ayrıca, ölçeğin ölçtüğü yapıyla teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer psikolojik yapılarla (örneğin, yaşam doyumu veya aile işlevselliği) korelasyonlarının incelendiği uyum geçerliği (construct validity) yöntemleri de uygulanmıştır. Bu analizler, Evlat Sorumluluğu Beklentisi Ölçeği’nin Türk kültüründeki bireylerin beklentilerini geçerli bir biçimde ölçtüğünü göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) aracılığıyla değerlendirilmiştir. Uyarlama çalışması, ölçeğin genel olarak yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu rapor etmiştir. Yüksek güvenirlik katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve dolayısıyla ölçüm hatalarının düşük olduğunu göstermektedir. Ayrıca, ölçeğin zamana karşı kararlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik analizlerinin de yapıldığı varsayılmaktadır. Bu psikometrik özellikler, araştırmacıların Evlat Sorumluluğu Beklentisi Ölçeği’ni güvenle kullanabileceğini teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Evlat Sorumluluğu Beklentisi Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması sürecinde, ölçeğin yapısal geçerliğini belirlemek için Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Er ve Özen (2018), büyük ihtimalle, orijinal ölçeğin çok boyutlu yapısını doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulamışlardır. Bu analizler, ölçek maddelerinin, teorik olarak belirlenen alt boyutlara (örneğin, duygusal beklentiler, araçsal beklentiler) ayrıldığını ve bu yapının Türk örnekleminde de iyi bir uyum sergilediğini göstermiştir. Faktör yüklerinin yeterli düzeyde olması, ölçeğin yapısal bütünlüğünün korunduğunu işaret etmektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama ve Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme formatı kullanılır (Örneğin, “Hiç katılmıyorum”dan “Tamamen katılıyorum”a uzanan 5’li veya 7’li bir skala).

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinal dili (Genellikle İngilizce veya başka bir Avrupa dili).

Popülasyon Grubu: Yetişkinler ve Yaşlı Bireyler (Ebeveyn rolündeki kişiler).

Yaş Grubu: Orta Yetişkinlikten İleri Yaşlılığa (Genellikle 40 yaş ve üzeri).

Popülasyon Detayları: Er ve Özen (2018) çalışması, ölçeğin Türk kültürü bağlamında, farklı sosyoekonomik ve demografik özelliklere sahip yetişkin ve yaşlı bireyler üzerinde standardize edildiğini göstermektedir.

Test Metodolojisi: Ölçek maddeleri, katılımcılara kendi çocuklarından bekledikleri sorumluluk türlerini ve düzeylerini belirtmeleri için sunulur. Puanlama, genellikle maddelerin ortalaması veya toplamı üzerinden yapılır; yüksek puanlar, evlat sorumluluğu beklentisinin yüksek olduğunu gösterir.

Anahtar Kelimeler

Evlat Sorumluluğu, Kuşaklararası Beklentiler, Ebeveyn-Çocuk İlişkisi, Yaşlı Bakımı, Sosyal Gerontoloji, Cronbach Alfa.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Emine Er (Sorumlu Yazar). İletişim e-postası: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Evlat Sorumluluğu Beklentisi Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması 2018 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler ve telif hakları, ilgili makalenin sorumlu yazarı olan Emine Er’den talep edilmelidir. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı genellikle ücretsiz olsa da, ticari veya geniş çaplı uygulamalar için yazarın onayı gerekmektedir.

Orijinal makalenin PDF dosyası şu adresten indirilebilir: evlat-sorumlulugu-beklentisi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Er, E. ve Özen, Y. (2018). Evlat Sorumluluğu Beklentisi Ölçeği Türkçe uyarlaması, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Social Sciences Studies Journal, 4 (18), 1865- 1875.

Evlat Sorumluluğu Beklentisi Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The original scale items are not provided in the source content and are generally protected under copyright or academic licensing. Researchers wishing to utilize the specific items of the Evlat Sorumluluğu Beklentisi Ölçeği should refer to the full text of the referenced academic article by Er ve Özen (2018) or contact the corresponding author for permission and access.