Agorafobik Bilişler Ölçeği

Öz

Agorafobik Bilişler Ölçeği (ABÖ), bireylerin panik ataklar sırasında veya agorafobik durumlarda deneyimledikleri olumsuz ve işlevsiz düşünceleri ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, özellikle agorafobi ile ilişkili bilişsel çarpıtmaların yoğunluğunu ve sıklığını değerlendirir. Orijinal olarak Chambless ve arkadaşları (1984) tarafından hazırlanan bu ölçek, Ayşegül Kart ve Mehmet Hakan Türkçapar tarafından 2013 yılında Türkçe’ye uyarlanmıştır. Türkçe formunun geçerlilik ve güvenilirlik çalışmaları, ölçeğin Türk popülasyonu üzerindeki psikometrik uygunluğunu kanıtlamıştır. ABÖ, klinik ve araştırma ortamlarında, bilişsel-davranışçı müdahalelerin etkinliğini değerlendirmede kritik bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Agorafobi, Bilişsel Değerlendirme, Panik Bozukluk, Faktör Analizi, Geçerlilik, Cronbach Alfa.

Yazarlar

Ayşegül Kart, Mehmet Hakan Türkçapar.

[quads id=5]

Amaç

Agorafobik Bilişler Ölçeği’nin temel amacı, agorafobi ile ilişkili olan spesifik bilişsel içerikleri nicel olarak ölçmektir. Bu bilişler genellikle kontrolü kaybetme, fiziksel bir felaket yaşama (örneğin bayılma veya kalp krizi geçirme) veya sosyal olarak utanç verici bir durumda kalma korkularını içerir. Ölçek, bu düşüncelerin sıklığını ve yoğunluğunu 5’li Likert tipi bir derecelendirme ile belirleyerek, bireyin bilişsel profilini çıkarmayı hedefler.

Ölçeğin Türkçe uyarlamasının temel amacı, Türk kültürüne ve dil yapısına uygun, güvenilir ve geçerli bir klinik değerlendirme aracı sağlamaktır. Bu sayede, Türkiye’deki araştırmacılar ve klinisyenler, agorafobiye eşlik eden bilişsel bileşenleri standart ve bilimsel bir yöntemle değerlendirebilme imkanına sahip olmuştur.

Yapı

Agorafobik Bilişler Ölçeği (ABÖ), agorafobik anksiyetenin bilişsel yönlerini temsil eden iki ana alt boyuttan ve toplam 14 maddeden oluşmaktadır. Ölçek maddeleri, bireylerin kaçınma davranışlarına yol açan temel korku kaynaklarını ve bilişsel çarpıtmalarını yansıtmaktadır.

Ölçeğin iki temel alt boyutu şunlardır:

• Fiziksel Kaygılar (7 madde): Bu boyut, bireyin panik anında fiziksel bir felaket yaşayacağı (örneğin, inme, kalp krizi, bayılma) yönündeki felaketleştirici düşünceleri kapsar.
• Sosyal/Davranışsal Kaygılar (7 madde): Bu boyut, bireyin kontrolünü kaybedeceği, toplum içinde utanç verici veya saçma davranışlar sergileyeceği yönündeki korkuları ve endişeleri içerir. Bu kaygılar genellikle sosyal değerlendirilme korkusuyla yakından ilişkilidir.

Geçerlik

ABÖ’nün Türkçe formunun yapı geçerliliğini incelemek amacıyla yapılan çalışmada, örneklemin faktör analizine uygunluğu öncelikle değerlendirilmiştir. Bu kapsamda, Kaiser Meyer-Olkin (KMO) örneklem yeterliliği istatistiği incelenmiş ve değeri 0.877 olarak tespit edilmiştir. 0.877 değeri, örneklemin faktör analizi için “çok iyi” düzeyde yeterli olduğunu bilimsel olarak göstermektedir.

Verilerin çok değişkenli normal dağılıma uygunluğunu ve faktörleştirilebilirliğini test eden Bartlett’in Küresellik Testi sonucu ise p<0.001 olarak bulunmuştur. Bu anlamlı sonuç, korelasyon matrisinin birim matrisinden farklı olduğunu ve faktör analizi için gerekli ön koşulların sağlandığını kanıtlamıştır. Korelasyon matrisi ile birlikte değerlendirilen bu test sonuçları, ölçeğin yapısal geçerliliğinin güçlü olduğunu desteklemektedir.

Güvenilirlik

Ölçeğin güvenilirliği, iç tutarlılık katsayıları ve ayırt edicilik gücü üzerinden değerlendirilmiştir. Chambless’ın yaptığı orijinal çalışmada, ABÖ’nün iç tutarlılığı Cronbach Alfa katsayısı ile 0.80 olarak rapor edilmiştir. Bu katsayı, ölçeğin maddelerinin yüksek düzeyde birbiriyle tutarlı olduğunu ve güvenilir bir ölçüm sağladığını göstermektedir.

Hem orijinal çalışmada hem de Türkçe uyarlama çalışmasında, ABÖ’nün agorafobik bireyleri normal popülasyondan başarılı bir şekilde ayırt etme gücünün iyi olduğu bildirilmiştir. Ölçeğin iki faktörlü yapısının, sonrasında yapılan psikometrik çalışmalarda da tutarlı bir şekilde desteklenmesi, ölçeğin uzun vadede uygun psikometrik özelliklerini koruduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

ABÖ’nün yapısal geçerliliğini incelemek amacıyla gerçekleştirilen faktör analizinde, teorik beklentilere paralel olarak iki temel faktör belirlenmiştir. Bu iki faktör, ölçekteki toplam varyansın %46.3’ünü açıklamaktadır. Bu varyans açıklama oranı, psikolojik ölçekler için kabul edilebilir düzeyde güçlü bir yapısal açıklama gücü sunar.

Faktörlerin varyansa katkıları ve ölçtükleri ana yapılar aşağıdaki gibidir:

• Birinci Faktör (Sosyal/Davranışsal Kaygılar): Bu faktör, toplam varyansın %29.1’ini açıklamaktadır. İçerik olarak, kontrolünü kaybetme ve sosyal olarak utanç verici bir duruma düşme kaygısı ile ilişkili maddeleri barındırmaktadır.
• İkinci Faktör (Fiziksel Sonuçlarla İlgili Kaygılar): Bu faktör, toplam varyansın %17.1’ini açıklamaktadır. Bu faktör, bireyin fiziksel sağlığıyla ilgili felaketleştirici bilişleri, özellikle inme veya kalp krizi gibi ciddi sonuçlarla ilgili düşünceleri ölçmektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama Ölçeği

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Mevcut Dil: Türkçe (Orijinali İngilizce)

Popülasyon Grubu: Klinik Agorafobi ve Panik Bozukluk Tanısı Olan Bireyler

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Agorafobik belirtiler gösteren veya panik bozukluk tanısı almış bireylerin bilişsel değerlendirilmesi için uygundur.

Test Metodolojisi: Ölçek 14 madde ve 2 alt boyuttan oluşur. Cevaplar, 5’li Likert ölçeği (1= düşünce hiçbir zaman olmaz – 5= düşünce her zaman olur) kullanılarak derecelendirilir.

[quads id=5]

Anahtar Kelimeler

Agorafobik Bilişler Ölçeği, Panik Atak, Kontrol Kaybı, Fiziksel Kaygı, Sosyal Kaygı, KMO İstatistiği, Psikometri.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Ayşegül Kart (Sorumlu Yazar).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama ve psikometrik geçerlilik çalışması 2013 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin klinik veya araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Ayşegül Kart ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Uyarlama çalışmasının orijinal makalesine şu bağlantıdan ulaşılabilir: scopemed.org

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada mevcuttur: agorafobik-bilisler-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Kart, A. ve Türkçapar, M. H. (2013). Agorafobik Bilişler Ölçeğinin Türkçe formunun geçerlilik ve güvenilirliği. Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi, 2(3), 167-172.

Chambless, D. L., Caputo, G. C., Bright, P., & Gallagher, R. (1984). Assessment of fear in agoraphobics: The Body Sensations Questionnaire and the Agoraphobic Cognitions Questionnaire. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 52(6), 1090–1097.

[quads id=5]

Agorafobik Bilişler Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir. Ölçek, 2 alt boyut ve 14 maddeden oluşmaktadır.

• Fiziksel kaygılar (7 m): İnme geçireceğim.
• Sosyal/davranışsal kaygılar (7 m): Saçmalayacağım.