Erken Okuryazarlık Ev Ortamı Ölçeği (EROY-EV)

Özet

Erken Okuryazarlık Ev Ortamı Ölçeği (EROY-EV), Banu Karaahmetoğlu tarafından 2015 yılında Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü’nde tamamlanan bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçektir. Ölçeğin temel amacı, çocukların ev ortamında maruz kaldıkları erken okuryazarlık uyaranlarının ve destekleyici faaliyetlerin düzeyini belirlemektir. Bu araç, özellikle gelişimsel yetersizliği olan ve normal gelişim gösteren çocukların ailelerinin erken okuryazarlığa ilişkin inançları ile ev ortamı arasındaki ilişkinin incelenmesi amacıyla tasarlanmıştır.

EROY-EV, ebeveyn raporuna dayalı bir ölçme aracı olup, evdeki okuma materyallerinin zenginliği, ebeveynlerin okuma alışkanlıkları ve çocuklarla yapılan etkileşimli okuma etkinliklerinin sıklığı gibi kritik boyutları değerlendirir. Ölçek, 4’lü Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Erken okuryazarlık, ev ortamı, gelişimsel yetersizlik, çocuk gelişimi, aile inançları, Likert ölçeği.

Yazarlar

Banu Karaahmetoğlu

Amaç

EROY-EV’in birincil amacı, 3-6 yaş arasındaki çocukların erken okuryazarlık becerilerinin gelişimini destekleyen ev ortamı faktörlerini sistematik olarak ölçmektir. Bu ölçek, gelişimsel yetersizliği olan ve normal gelişim gösteren çocukların ailelerinin tutum ve inançları ile çocuklarına sundukları çevresel destek arasındaki korelasyonu araştırmayı hedeflemiştir. Bu sayede, ev ortamının okuryazarlık başarısı üzerindeki etkisinin nicel olarak belirlenmesine olanak sağlanmıştır.

Ölçek aynı zamanda, ebeveynlerin erken okuryazarlığa ilişkin sahip olduğu algı ve uygulamaların karşılaştırılmasına hizmet ederek, erken müdahale programları için hedeflenmesi gereken spesifik alanları tanımlamayı amaçlamaktadır. Elde edilen veriler, ailelere yönelik eğitim ve destek programlarının geliştirilmesinde temel teşkil etmektedir.

Yapı

EROY-EV, erken okuryazarlığın gelişiminde kritik rol oynayan ev ortamının niteliğini ölçmeyi amaçlayan çok boyutlu bir yapıyı temel alır. Bu yapı, genellikle üç ana bileşeni içermektedir: Materyal Zenginliği (evde bulunan kitap, dergi ve yazı materyali sayısı), Etkileşim Sıklığı (ebeveynin çocukla birlikte okuma, hikaye anlatma ve yazma etkinlikleri yapma sıklığı) ve Ebeveyn Tutumu (ebeveynlerin okuryazarlığın önemine dair inançları ve motivasyonları).

Ölçek, bu boyutlar üzerinden ebeveynlerin çocuklarına sağladığı uyaran zenginliğini ve bu uyaranların kalitesini değerlendirerek, çocuğun gelecekteki okuma başarısı için ne kadar destekleyici bir çevrede büyüdüğünü belirlemeye çalışır.

Geçerlik

Ölçeğin orijinal kaynak materyalinde (Yüksek Lisans Tezi) spesifik geçerlik katsayıları detaylı olarak raporlanmamıştır. Ancak, geliştirme ölçeği olması nedeniyle, kapsam geçerliğini sağlamak amacıyla alanında uzman kişilerin görüşlerine başvurulmuş olması muhtemeldir. Kapsam geçerliği, maddelerin erken okuryazarlık ev ortamı yapısını ne ölçüde temsil ettiğini belirler.

İlerleyen psikometrik çalışmalarda, ölçeğin yapı geçerliğinin (örneğin, Doğrulayıcı Faktör Analizi) ve ölçüt bağıntılı geçerliğinin (çocuğun standardize edilmiş erken okuryazarlık testleri ile korelasyonu) detaylı olarak incelenmesi, EROY-EV’in bilimsel sağlamlığını artıracaktır.

Güvenirlik

EROY-EV’in geliştirildiği yüksek lisans tezinde güvenirlik katsayılarına dair doğrudan bir bilgi bulunmamaktadır. Geliştirme sürecinde tipik olarak uygulanan güvenirlik çalışmaları arasında, ölçeğin iç tutarlılığını ölçmek için Cronbach Alfa katsayısının hesaplanması ve zaman içinde tutarlılığını belirlemek için test-tekrar test yönteminin kullanılması beklenir.

Ölçeğin farklı popülasyonlarda ve farklı zamanlarda aynı sonuçları verme kabiliyetini teyit etmek için, gelecekteki araştırmacıların iç tutarlılık analizlerini ve madde-toplam korelasyonlarını raporlaması gerekmektedir.

Faktör Analizi

Erken Okuryazarlık Ev Ortamı Ölçeği’nin (EROY-EV) geliştirilmesi sürecinde, ölçeğin teorik olarak varsayılan boyutlarını ampirik olarak doğrulamak amacıyla faktör analizinin kullanıldığı düşünülmektedir. Bu analiz, ölçek maddelerinin hangi alt faktörler altında toplandığını ve bu faktörlerin ev ortamı desteği yapısını ne kadar iyi açıkladığını ortaya koyar.

Genellikle bu tür ölçekler, okuma materyali mevcudiyeti, ebeveynin okuma sıklığı ve evdeki yazılı iletişime maruz kalma gibi ayrık ancak ilişkili faktörlere ayrılır. Faktör yapısının netleştirilmesi, ölçeğin yapı geçerliğine önemli katkılar sağlamaktadır.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: Öz Bildirim/Ebeveyn Raporu (Self-Report/Parent Report)

Language Available: Türkçe

Population Group: Ebeveynler

Age Group: Gelişimsel yetersizliği olan ve normal gelişim gösteren 3-6 yaş arası çocukların ebeveynleri.

Population Details: Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü’nde yürütülen yüksek lisans tezi kapsamında belirlenen örneklem grubu. Çalışma, hem tipik gelişim gösteren hem de özel gereksinimli çocukların ailelerini kapsamıştır.

Test Methodology: 4’lü Likert tipi derecelendirme ölçeği. Yanıt seçenekleri genellikle frekans veya katılıma dayalı olarak düzenlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Erken müdahale, ebeveyn katılımı, okuma alışkanlıkları, gelişimsel gecikme, yüksek lisans tezi, çevre zenginliği.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara (Tez Kurumu)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

EROY-EV, 2015 yılında Banu Karaahmetoğlu tarafından geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinlerin alınması ve ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanılmasına dair detaylar için doğrudan sorumlu yazar Banu Karaahmetoğlu ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım ücreti ve telif hakları, yazarın kişisel takdirine bağlıdır.

Kaynaklar

Karaahmetoğlu, B. (2015). Gelişimsel yetersizliği olan ve normal gelişim gösteren çocukların ailelerin erken okuryazarlığa ilişkin inançları ile erken okuryazarlık ev ortamı arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi) Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara. Tezin erişim bağlantısı: tez.yok.gov.tr

Erken Okuryazarlık Ev Ortamı Ölçeği (EROY-EV) Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

ÖNEMLİ NOT: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte mevcut değildir. Maddelerin tam listesi ve detaylı puanlama yönergeleri için lütfen Banu Karaahmetoğlu’nun (2015) yüksek lisans tezine başvurunuz.