Erişilebilirlik, Duyarlılık ve Katılım Ölçeği Kısa Formu

Öz

Erişilebilirlik, Duyarlılık ve Katılım Ölçeği Kısa Formu (EDKÖ-KF), bireylerin yakın ilişkilerindeki temel güvenlik boyutlarını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle çiftler arasındaki ilişki kalitesinin ve bağlanma güvenliğinin kritik bileşenleri olan erişilebilirlik, duyarlılık ve katılım (ARE) kavramlarını ölçer. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu ve psikometrik özellikleri, Zeytinoğlu-Saydam, Erdem ve Söylemez (2020) tarafından yürütülen bir topluluk örneklemi çalışmasıyla doğrulanmıştır. EDKÖ-KF, klinik ve araştırma ortamlarında, yetişkinlerin romantik ilişkilerindeki işlevselliği hızlı ve güvenilir bir şekilde değerlendirmek için tasarlanmıştır.

Ölçeğin kısa formu, uzun versiyonun kapsamlı yapısını korurken, uygulama süresini kısaltarak pratik bir kullanım sunmaktadır. Adaptasyon çalışması, Türk kültüründeki yetişkinlerin ilişki dinamiklerini anlamak ve Bağlanma Teorisi çerçevesinde tanımlanan ilişki beklentilerini değerlendirmek için önemli bir katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Erişilebilirlik, Duyarlılık, Katılım, İlişki Kalitesi, İlişki Güvenliği, Psikometrik Özellikler, Adaptasyon, Yetişkin Bağlanması, Aile İlişkileri.

Yazarlar

Senem Zeytinoğlu-Saydam, Gökçe Erdem, Yelda Söylemez

Amaç

Erişilebilirlik, Duyarlılık ve Katılım Ölçeği Kısa Formu’nun (EDKÖ-KF) temel amacı, yetişkinlerin romantik ilişkilerinde algıladıkları ilişki güvenliğini ve partnerlerinin ihtiyaçlarına ne ölçüde ulaşılabilir, duyarlı ve katılır olduğunu belirlemektir. Bu üç boyut (Erişilebilirlik, Duyarlılık, Katılım), genellikle duygusal odaklı terapi (EFT) gibi müdahale yaklaşımlarının temelini oluşturur ve ilişki memnuniyetinin güçlü yordayıcılarıdır.

Türkçe adaptasyon çalışmasının özel amacı ise, orijinal ölçeğin yapısal geçerliğini ve güvenilirliğini Türk kültürü bağlamında test etmek, böylece bu ölçeğin Türkiye’deki araştırma ve klinik uygulamalarda kullanılmasına olanak sağlamaktır. Bu amaçla, Zeytinoğlu-Saydam ve arkadaşları (2020), ölçeğin kültürlerarası uygunluğunu ve yapı geçerliğini titizlikle incelemişlerdir.

Yapı

EDKÖ-KF, ilişkilerde güvenli bağlanmanın ve ilişki memnuniyetinin temelini oluşturan üç ana boyutu ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder:

• Erişilebilirlik (Accessibility): Partnerin duygusal olarak ulaşılabilir olma ve ihtiyaç anında orada olma algısıdır. Bireyin, partnerine ulaşmak istediğinde fiziksel veya duygusal engellerle karşılaşmama inancını ifade eder.
• Duyarlılık (Responsiveness): Partnerin, bireyin duygusal sinyallerini doğru algılama, anlama ve bu sinyallere uygun, destekleyici bir şekilde tepki verme yeteneği ve isteğidir. Bu boyut, empati ve onaylanma hissi ile yakından ilişkilidir.
• Katılım (Engagement): Partnerin ilişkiye aktif olarak dahil olma, bireyin deneyimlerine ilgi gösterme ve ortak yaşam hedeflerine yatırım yapma derecesidir. Bu, ilişkinin sürekliliği ve derinliği açısından kritik öneme sahiptir.

Bu üç yapı, bireylerin partnerlerinden aldıkları duygusal desteğin kalitesini yansıtarak, ilişkideki genel güvenlik duygusunu ve duygusal yakınlığı belirler. Ölçek, bu yapıları değerlendirerek çift dinamikleri hakkında değerli bilgiler sunar.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasında (Zeytinoğlu-Saydam ve ark., 2020), EDKÖ-KF’nin yapı geçerliğini kanıtlamak için çeşitli yöntemler kullanılmıştır. Genellikle bu tür adaptasyon çalışmalarında Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanarak orijinal ölçeğin üç faktörlü yapısının Türk örnekleminde de korunduğu gösterilir.

Çalışmada, ölçeğin alt boyutlarının teorik olarak ilişkili olduğu diğer ilişki kalitesi, bağlanma stili veya evlilik doyumu ölçekleri ile olan korelasyonları incelenerek yakınsak ve ayırıcı geçerlik kanıtları sunulmuştur. Bu bulgular, EDKÖ-KF’nin gerçekten de ilişki güvenliğinin temel boyutlarını ölçtüğünü ve diğer ilgili psikolojik yapılarla beklenen yönde ilişkiler kurduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

EDKÖ-KF’nin güvenilirliği, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) aracılığıyla değerlendirilmiştir. Adaptasyon çalışması, hem genel ölçek puanı hem de Erişilebilirlik, Duyarlılık ve Katılım alt boyutları için yüksek düzeyde iç tutarlılık değerleri bildirmiştir. Yüksek alfa değerleri, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Güvenilirlik analizleri, ölçeğin zaman içinde tutarlılığını (test-tekrar test güvenilirliği) da içerebilir, ancak adaptasyon makalesinde genellikle öncelik iç tutarlılığa verilmiştir. Elde edilen yüksek güvenilirlik katsayıları, EDKÖ-KF’nin Türk yetişkin popülasyonunda güvenilir ölçümler sağladığını teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Zeytinoğlu-Saydam ve arkadaşlarının 2020 tarihli çalışmasında, ölçeğin faktör yapısını incelemek amacıyla Faktör Analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, orijinal ölçeğin teorik olarak belirlenmiş olan çok boyutlu yapısının (üç faktör: Erişilebilirlik, Duyarlılık ve Katılım) Türk örnekleminde de uygunluğunu test etmiştir.

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, üç faktörlü yapının iyi uyum indekslerine sahip olduğunu ve maddelerin kendi alt boyutlarına yüksek yükler verdiğini göstermiştir. Bu bulgu, ölçeğin yapısal geçerliğini desteklemekte ve EDKÖ-KF’nin ilişkideki bu üç temel bileşeni ayrı ayrı ve anlamlı bir şekilde ölçtüğünü ortaya koymaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Orijinal ölçeğin formatı genellikle 7 puanlı Likert ölçeğidir.)

Language Available: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Population Group: Yetişkinler (Romantik ilişkisi olan veya evli bireyler)

Age Group: Yetişkin (18 yaş ve üstü)

Population Details: Türkiye’de yaşayan, ilişkideki veya evli bireylerden oluşan topluluk örneklemi.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Anahtar Kelimeler

ARE Modeli, İlişki Memnuniyeti, İç Tutarlılık, Faktör Analizi, Evlilik Doyumu, Psikometri, Kısa Form.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim Adresi)

Correspondence Address: Senem Zeytinoğlu-Saydam (Özyeğin Üniversitesi, İstanbul)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Adaptasyon): 2020

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı veya geniş çaplı uygulaması için orijinal geliştiricilerden ve uyarlama yazarlarından izin alınması gerekebilir. Akademik kullanım için genellikle referans gösterilmesi yeterlidir. Sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ek bilgi ve kaynak için orijinal makalenin bağlantısı mevcuttur: Makale Bağlantısı.

Referanslar

Zeytinoğlu‐Saydam, S., Erdem, G., & Söylemez, Y. (2020). Psychometric properties of The Brief Accessibility, Responsiveness, and Engagement Scale in a community sample of Turkish adults. Family Relations, 1-18. https://doi.org/10.1111/fare.12446

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: erisilebilirlik-duyarlilik-ve-katilim-olcegi-kisa-formu-toad.pdf

Erişilebilirlik, Duyarlılık ve Katılım Ölçeği Kısa Formu Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için lütfen referans makaleye (Zeytinoğlu-Saydam et al., 2020) başvurunuz.