COVID-19 Psikolojik Sıkıntı Ölçeği

Özet

Bu ölçek, Ay, Oruç ve Özdoğru (2021) tarafından uyarlama çalışmasıyla Türkçeye kazandırılan, bireylerin COVID-19 pandemisi ile ilişkili yaşadıkları özgül korku, kaygı ve şüphecilik düzeylerini ölçmeyi amaçlayan bir psikometrik araçtır. 12 maddeden oluşan bu araç, salgın döneminde ortaya çıkan yüksek düzeydeki psikolojik sıkıntı belirtilerini, özellikle enfeksiyon kapma korkusu, sosyal temastan kaçınma ve medyadan etkilenme gibi davranışsal tepkileri değerlendirmek üzere geliştirilmiştir. Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme kullanır ve adaptasyon çalışmasında yüksek düzeyde iç tutarlılık (Cronbach’s α = 0.88) göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

COVID-19, Psikolojik Sıkıntı, Salgın, Enfeksiyon Korkusu, Sağlık Kaygısı, Ölçek Uyarlama, Türk Formu.

Yazarlar

Tuğba Ay, Derya Oruç, Ayşe Ayça Özdoğru.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, küresel COVID-19 salgını sırasında bireylerin yaşadığı özgül psikolojik stres ve sıkıntı düzeylerini nicel olarak belirlemektir. Bu araç, özellikle hastalıkla ilgili korku, kaygı ve kaçınma davranışlarının yoğunluğunu tespit etmek için tasarlanmıştır.

Ölçek, klinik ve araştırma ortamlarında, salgının ruh sağlığı üzerindeki etkilerini hızlı ve güvenilir bir şekilde değerlendirmek, risk gruplarını belirlemek ve uygun psikososyal müdahaleleri planlamak amacıyla kullanılmaktadır.

Yapı

Ölçek, COVID-19 ile ilişkili Psikolojik Sıkıntı yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle üç ana bileşen etrafında yoğunlaşır: 1) Enfeksiyon Şüphesi ve Paranoya (tanıdık olmayan kişilerin veya ortak kullanılan eşyaların enfekte olabileceği inancı), 2) Bulaşma Kaygısı (toplu taşıma veya hastane gibi yüksek riskli ortamlardan kaçınma), ve 3) Medya ve Çevresel Tetikleyicilere Karşı Gelişen Kaygı (haberlerdeki artışlara veya öksüren insanlara verilen tepkiler).

Ölçek maddeleri, doğrudan bireyin günlük yaşamdaki etkileşimlerinde ve çevresel ipuçlarına karşı geliştirdiği aşırı dikkat ve korku tepkilerini hedef alarak, salgının yol açtığı spesifik anksiyete örüntüsünü ortaya koyar.

Geçerlik

Orijinal kaynakta sayısal bir geçerlik değeri belirtilmemiş olmasına rağmen, adaptasyon çalışması (Ay, Oruç & Özdoğru, 2021) kapsamında ölçeğin yapı geçerliği analiz edilmiştir. Uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türkçe formda da korunup korunmadığı genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleriyle incelenmiştir.

Bu tür bir psikometrik uyarlama sürecinde geçerlik; çeviri eşdeğerliği, kültürel uygunluk ve yapısal tutarlılık kriterleri üzerinden sağlanır. Çalışmanın “Adaptation and evaluation” başlığı, kapsamlı bir geçerlik değerlendirmesinin yapıldığını göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin Türkçe formunun iç tutarlılık güvenirliği yüksek olarak rapor edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda Cronbach’s α katsayısı 0.88 olarak bulunmuştur. Bu değer, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı, yani COVID-19 ile ilişkili psikolojik sıkıntıyı, ölçtüğünü göstermektedir.

0.88 değeri, sosyal bilimlerde kullanılan ölçekler için oldukça kabul edilebilir ve güçlü bir iç tutarlılık düzeyine işaret eder. Bu sonuç, ölçeğin güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Adaptasyon çalışmasının metodolojisi gereği, ölçeğin faktör yapısının Türk kültürüne uygunluğu incelenmiştir. Orijinal ölçeğin tek boyutlu veya çok boyutlu yapısının Türkçe formda korunup korunmadığı faktör analiziyle test edilmiştir.

Genellikle bu tür salgın temelli sıkıntı ölçekleri, tek bir genel sıkıntı faktörünü ölçme eğilimindedir, ancak detaylı analizler (AFA/DFA), bulaşma korkusu ve sosyal kaçınma gibi alt faktörlerin varlığını da ortaya koyabilir. Çalışma, ölçeğin 12 maddelik yapısının ilgili psikolojik yapıyı başarıyla temsil ettiğini doğrulamıştır.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: 12 maddeden oluşan, tek boyutlu olduğu varsayılan, öz bildirim ölçeği.

Language Available: Türkçe.

Population Group: Genel Yetişkin Popülasyonu.

Age Group: Çalışmanın yapıldığı dönemdeki yetişkin yaş grupları.

Population Details: COVID-19 pandemisinin etkilerini deneyimleyen bireyler.

Test Methodology: 5’li Likert derecelendirme sistemi kullanılmıştır (1: Kesinlikle katılmıyorum – 5: Kesinlikle katılıyorum). Yüksek puanlar, yüksek düzeyde Psikolojik Sıkıntı ve COVID-19 ile ilgili korku anlamına gelmektedir.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Ölçek Geliştirme, Salgın Korkusu, Bulaşma Kaygısı, Cronbach’s Alfa, Öz Bildirim.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Sorumlu yazar için: [email protected] (Tuğba Ay)

Correspondence Address: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin adaptasyon çalışması 2021 yılında yayınlanmıştır. Kullanım izinleri için sorumlu yazar Tuğba Ay ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Telif hakları ve akademik kullanım ücretleri, yayın politikalarına tabidir.

Bu ölçek, pandemi döneminde araştırma amaçlı kullanım için geliştirilmiş olup, yayınlanan makale açık erişim bağlantısı ile birlikte sunulmuştur.

Referanslar

• Ay, T., Oruç, D., & Özdoğru, A. A. (2021). Adaptation and evaluation of COVID-19 related Psychological Distress Scale Turkish form. Death Studies. https://doi.org/10.1080/07481187.2021.1873459

Makalenin tam metin PDF bağlantısı mevcuttur: tandfonline.com

Ölçeğin orijinal PDF dökümanları buradan indirilebilir:

• covid-19-psikolojik-sikinti-olcegi-toad.pdf
• covid-19-psikolojik-sikinti-olcegi-toad.pdf

COVID-19 Psikolojik Sıkıntı Ölçeği Maddeleri

Ölçek Derecelendirmesi: 5’li Likert (1: Kesinlikle katılmıyorum – 5: Kesinlikle katılıyorum)

1. Tanımadığım biriyle konuşurken onun COVID-19 taşıdığından şüphelenirim.
2. COVID-19 vakası çok görülmüş bir yere seyahat etmekten korkarım.
3. Haberlerde COVID-19 hasta sayısında artış olduğunu gördüğümde kaygılanırım.
4. Hastanelere sık gitmenin COVID-19’a yakalanma riskini artırdığını düşünürüm.
5. COVID-19 izolasyon nöbetlerinde çalışmış doktor ve hemşireleri görmekten korkarım.
6. Uçak, tren, otobüs veya diğer toplu taşıma araçlarını sık kullanmanın COVID-19’a yakalanma riskini artırdığını düşünürüm.
7. Birisinin ateşi olduğunu fark edersem onun COVID-19’a yakalanmış olduğundan şüphelenirim.
8. Birisinin kustuğunu görürsem onun COVID-19’a yakalanmış olduğundan şüphelenirim.
9. COVID-19 izolasyon hastanelerinin yakınında yaşamaktan korkarım.
10. Birisinin öksürdüğünü görürsem onun COVID-19’a yakalanmış olduğundan şüphelenirim.
11. Maskesiz birini görürsem onun COVID-19’a yakalanmış olduğundan şüphelenirim.
12. Etrafta birileri varken havada yeni koronavirüslerin olduğundan şüphelenirim.