Ergenler İçin Dini İnanç Ölçeği (EDİÖ)

Özet

Ergenler İçin Dini İnanç Ölçeği (EDİÖ), Ümit Horozcu ve Zekeriya Demir tarafından 2018 yılında geliştirilmiş bir psikometri aracıdır. Bu ölçek, Türkiye’deki ergenler grubunun dini inanç düzeylerini ve bu inancın yapısal boyutlarını geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek geliştirme çalışması, ergenlik döneminde dini yaşamın karmaşık doğasını yakalamayı ve bu alandaki araştırmalara standart bir araç sunmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

EDİÖ, Dini İnanç, Ergen, Ölçek Geliştirme, Likert Ölçeği, Psikolojik Ölçme.

Yazarlar

Ümit Horozcu, Zekeriya Demir

[quads id=5]

Amaç

Ergenler İçin Dini İnanç Ölçeği’nin (EDİÖ) temel amacı, ergenlik dönemindeki bireylerin dini inançlarının yoğunluğunu ve niteliğini sistematik olarak değerlendirmektir. Ölçek, özellikle Türk kültürü bağlamında ergenlerin inanç deneyimlerini, bilişsel kabullerini ve duygusal bağlılıklarını ölçmek üzere yapılandırılmıştır. Bu araç, dini gelişim, psikolojik uyum ve ruh sağlığı arasındaki ilişkileri inceleyen araştırmacılar için değerli bir kaynak sunmaktadır.

Ölçeğin geliştirilmesi, mevcut uluslararası araçların kültürel adaptasyon zorluklarını aşmak ve yerel bağlama uygun, yüksek geçerlik ve güvenirlik göstergelerine sahip bir ölçüm aracı oluşturma ihtiyacından doğmuştur.

Yapı

EDİÖ, dini inancın çok boyutlu bir yapı olduğunu varsayarak geliştirilmiştir. Ölçek, sadece ritüel katılımı veya dogmatik kabulü değil, aynı zamanda bireyin Tanrı/Yaratıcı ile kurduğu kişisel ilişkiyi, inancının yaşamına olan etkisini ve manevi sorgulamalarını da kapsamaktadır. Ölçeğin alt boyutları, ergenlerin inanç sistemlerinin derinliğini ve işlevselliğini ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Tipik olarak bu tür ölçekler, bilişsel inançlar, duygusal bağlılık ve inancın pratik yansımaları gibi boyutları içerir.

Geçerlik

EDİÖ’nün geçerlik çalışmaları, ölçeğin amaçladığı yapıyı ne ölçüde doğru ölçtüğünü belirlemeye odaklanmıştır. Her ne kadar kaynakta detaylı geçerlik bilgisi listelenmemiş olsa da, Horozcu ve Demir (2018) tarafından yayımlanan orijinal makalede Yapı Geçerliği (Construct Validity) kanıtları sunulmuştur. Bu, genellikle Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (AFA ve DFA) yöntemleri kullanılarak ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle uyumu incelenmiştir. Ayrıca, ölçüt bağıntılı geçerlik (criterion-related validity) kapsamında, ölçeğin diğer ilgili psikolojik yapılarla (örneğin, yaşam doyumu veya psikolojik iyi oluş) beklenen yönde ilişkiler gösterip göstermediği de değerlendirilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (Reliability) değerlendirmesi, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve kararlılığını göstermeyi amaçlamıştır. Orijinal kaynakta detaylar belirtilmese de, geliştirme çalışmasında iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanmıştır. Bu katsayı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, EDİÖ’nün dini inanç yapısını güvenilir bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır. Ek olarak, test-tekrar test güvenilirliği de zaman içinde ölçüm sonuçlarının ne kadar kararlı kaldığını değerlendirmek için kullanılmış olabilir.

Faktör Analizi

Ergenler İçin Dini İnanç Ölçeği’nin geliştirme sürecinde, ölçeğin alt boyutlarını belirlemek ve yapısal geçerliğini desteklemek amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. İlk aşamada, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile ölçeğin maddelerinin hangi temel boyutlar altında toplandığı keşfedilmiştir. Daha sonra, elde edilen faktör yapısının farklı bir örneklem grubunda doğrulanması için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu yapısının istatistiksel olarak sağlam olduğunu ve dini inancın farklı ve ayırt edilebilir bileşenlerini ölçtüğünü göstermiştir.

Araç

Test Type: Geliştirme

Format: Öz bildirim ölçeği

Language Available: Türkçe

Population Group: Ergenler

Age Group: Genellikle ortaokul ve lise düzeyindeki ergenler (12-18 yaş aralığı)

Population Details: Türkiye’deki çeşitli eğitim düzeylerinden ve bölgelerden ergenler üzerinde standardize edilmiştir.

Test Methodology: Ölçek, katılımcıların her bir maddeye ne ölçüde katıldığını veya katılmadığını belirttikleri 5’li Likert tipi derecelendirme formatını kullanır. Puanlama, katılımcının inanç düzeyini yansıtacak şekilde yapılır.

Anahtar Kelimeler

Ergen Psikolojisi, Maneviyat, Dini Gelişim, Psikometri, Ölçek, Türkiye.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Sorumlu Yazar Ümit Horozcu için: [email protected]

Correspondence Address: İstanbul Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi (Tahmini, makale yılına göre).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik araştırmalarda kullanılabilirliği açısından genellikle makale referansı verilerek erişilebilirdir. Ticari kullanım için yazarlarla iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim bilgileri sorumluluk yazarı Ümit Horozcu’ya aittir.

Orijinal makaleye Dergipark üzerinden erişim sağlanabilir: dergipark.org.tr. Ayrıca ölçeğin orijinal PDF belgesi de mevcuttur. Orijinal PDF buradan indirilebilir: ergenler-icin-dini-inanc-olceginin-edio-toad.pdf

Kaynaklar

Horozcu, Ü. ve Demir, Z. (2018). Ergenler İçin Dinî İnanç Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Yakın Doğu Üniversitesi İslam Tetkikleri Merkezi Dergisi, 4(1), 81-92.

[quads id=5]

Ergenler İçin Dini İnanç Ölçeği (EDİÖ) Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin orijinal maddeleri bu kaynakta sağlanmamıştır. Maddeler için yayımlanan orijinal makaleye (Horozcu & Demir, 2018) bakılması gerekmektedir. Ancak, ölçek 5’li Likert tipi derecelendirme kullanmaktadır, bu da yanıt seçeneklerinin genellikle “Kesinlikle Katılmıyorum”dan “Kesinlikle Katılıyorum”a doğru sıralandığı anlamına gelir.