Öğretmenler İçin Sanal Zorbalıkla Başa Çıkma Stratejileri Ölçeği

Özet

Öğretmenler İçin Sanal Zorbalıkla Başa Çıkma Stratejileri Ölçeği, eğitim ortamlarında giderek yaygınlaşan sanal zorbalık olaylarına karşı öğretmenlerin kullandığı bilişsel ve davranışsal başa çıkma stratejilerini belirlemek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, Altundağ ve Ayas (2018) tarafından Türk öğretmen popülasyonu üzerinde geçerlilik ve güvenilirlik çalışmaları tamamlanarak literatüre kazandırılmıştır. Bu geliştirme çalışması, öğretmenlerin sanal zorbalık karşısında sergilediği tepkileri sistematik bir şekilde ölçmeyi hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Sanal zorbalık, başa çıkma stratejileri, öğretmen, psikometrik ölçek, eğitim psikolojisi, ölçek geliştirme.

Yazarlar

Yunus ALTUNDAĞ, Tuncay AYAS

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, okullarda öğrencilere veya bizzat kendilerine yönelik gerçekleşen sanal zorbalık durumlarına karşı öğretmenlerin uyguladığı çeşitli başa çıkma stratejilerini geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Geliştiriciler, elde edilen verilerin, öğretmenlere yönelik zorbalıkla mücadele eğitimleri ve müdahale programları tasarlanmasında önemli bir temel oluşturmasını amaçlamıştır.

Ölçek, öğretmenlerin sanal ortamdaki tehditler, tacizler ve dışlamalar karşısında gösterdikleri adaptif ve maladaptif tepkileri ayırt edebilme kapasitesine sahiptir. Bu sayede, öğretmenlerin mesleki yeterliliklerini ve psikolojik iyi oluşlarını destekleyecek stratejilerin belirlenmesine katkıda bulunulmuştur.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Ölçek, bireylerin stresli durumlarla başa çıkmak için kullandıkları tepki örüntülerini ifade eden genel “Başa Çıkma Stratejileri” yapısını, özellikle sanal zorbalık bağlamında ölçmektedir. Bu yapı, genellikle alt boyutlara ayrılmaktadır (örneğin, problem odaklı, duygu odaklı, sosyal destek arama veya kaçınma stratejileri gibi). Ölçeğin faktör yapısı, öğretmenlerin zorbalık eylemlerini nasıl algıladığını ve bu algılamaya bağlı olarak hangi stratejilere yöneldiğini yansıtır.

Ölçülen yapının temelini, öğretmenlerin zorbalıkla mücadelede kullandığı aktif müdahale, duygusal regülasyon ve pasif/kaçınmacı tepkiler oluşturmaktadır. Ölçek, bu farklı başa çıkma yaklaşımlarının yoğunluğunu ve sıklığını belirlemeye odaklanmıştır.

Geçerlik

Ölçek geliştirme sürecinde geçerlilik çalışmaları Altundağ ve Ayas (2018) tarafından detaylıca yürütülmüştür. İçerik geçerliliğini sağlamak için, ölçek maddeleri uzman görüşlerine sunulmuş ve gerekli düzeltmeler yapılmıştır. Yapı geçerliliği kapsamında, ölçeğin teorik olarak beklenen alt boyutları ölçüp ölçmediğini belirlemek amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır.

Faktör analizleri sonucunda elde edilen yapı, sanal zorbalıkla başa çıkma stratejilerinin teorik çerçevesiyle uyumlu bulunmuş ve ölçeğin yapı geçerliliği desteklenmiştir. Ancak orijinal kaynakta spesifik geçerlilik katsayıları belirtilmediği için, bu katsayıların detayları için kaynak makaleye başvurulması gerekmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlılık katsayıları hesaplanarak incelenmiştir. Geliştirme çalışmasında, ölçeğin toplam puanı ve alt boyutlarının Cronbach Alfa (Cronbach’s Alpha) değerleri hesaplanmıştır. Yüksek iç tutarlılık katsayısı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Genellikle psikometrik çalışmalarda, sosyal bilimler için kabul edilebilir güvenirlik düzeyi olan 0.70 ve üzeri değerler elde edildiği varsayılmaktadır. Bu ölçeğin alt boyutları arasındaki korelasyonlar da, boyutların birbirinden bağımsız ancak ilişkili yapıları ölçtüğünü destekler niteliktedir. Orijinal çalışmada güvenirlik değerlerinin yüksek olduğu raporlanmıştır.

Faktör Analizi

Öğretmenler İçin Sanal Zorbalıkla Başa Çıkma Stratejileri Ölçeği’nin faktör yapısını belirlemek amacıyla öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. AFA sonuçları, ölçeğin çok boyutlu bir yapıya sahip olduğunu ve başa çıkma stratejilerini temsil eden birkaç ana faktörden oluştuğunu ortaya koymuştur.

AFA’nın ardından, belirlenen faktör yapısının farklı bir örneklem grubu üzerinde doğrulanması amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. DFA sonuçları, model uyum indekslerinin (CFI, TLI, RMSEA vb.) kabul edilebilir düzeylerde olduğunu göstermiş, böylece ölçeğin çok faktörlü yapısının teorik beklentilerle ve veriyle uyumlu olduğu kanıtlanmıştır. Bu analizler, ölçeğin sağlam bir psikometrik temele dayandığını göstermektedir.

Ölçme Aracı Bilgileri

Test Type: Geliştirme

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme (Örnek: 1=Hiçbir zaman, 5=Her zaman)

Language Available: Türkçe

Population Group: Öğretmenler (Eğitimciler)

Age Group: Yetişkin (Çalışan) Popülasyon

Population Details: Türkiye genelindeki farklı branş ve kademelerde görev yapan öğretmenler.

Test Methodology: Öz Bildirim (Self-Report) anketi ve tarama yöntemi kullanılmıştır. Öğretmenlerin sanal zorbalıkla karşılaştıklarında veya öğrencileri adına müdahale ettiklerinde kullandıkları stratejileri belirtmeleri istenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Ölçek geliştirme, sanal zorbalık, öğretmen psikolojisi, stresle başa çıkma, psikometri, Altundağ.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Yunus ALTUNDAĞ (İletişim adresi, yazarın makale yayınlandığı tarihteki üniversite veya kurum adresi ile sağlanabilir.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik ve araştırma amaçlı kullanımlarda genellikle ücretsizdir, ancak ticari olmayan kullanımlar için bile sorumlu yazar (Yunus Altundağ) ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilir. Ölçeğin kullanımı için resmi izin alınması, etik ve yasal zorunluluktur.

Orijinal makale PDF dosyası buradan indirilebilir: ogretmenler-icin-sanal-zorbalikla-basa-cikma-stratejileri-olcegi-toad.pdf

Kaynakça

Altundağ, Y. ve Ayas, T. (2018). Öğretmenler için Sanal Zorbalıkla Başa Çıkma Stratejileri Ölçeği: Geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 19(1), 84-92. doi: 10.5455/apd.292158

Öğretmenler İçin Sanal Zorbalıkla Başa Çıkma Stratejileri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak içerikte açıkça belirtilmemiştir. Maddelerin tamamına erişim için yukarıda referansı verilen Altundağ ve Ayas (2018) makalesine başvurulması gerekmektedir. Araştırma makalesinin tam metni, ölçeğin alt boyutları ve her bir boyuta ait maddeler hakkında detaylı bilgi sağlamaktadır.

Genellikle bu tür ölçekler, zorbalık durumunda öğretmenin yaptığı eylemleri sorgulayan ifadeler içerir. Örnek maddeler (orijinal maddeler değildir) şunları içerebilir:

• Sanal zorbalık olayı hakkında hemen okul yönetimine bilgi veririm.
• Öğrencilerime sanal ortamda güvenli davranış kurallarını hatırlatırım.
• Olayı görmezden gelmeye çalışırım ve kendi kendime unutulacağını söylerim.
• Sanal zorbalığa karışan öğrenciyle birebir konuşarak durumu anlamaya çalışırım.