Ergen Prososyallik Ölçeği

Özet

Ergen Prososyallik Ölçeği, Samet Ata ve İbrahim Z. Artan tarafından 2021 yılında geliştirilmiş, ergenlerin prososyal davranış düzeylerini ölçmek amacıyla tasarlanmış bir psikometrik araçtır. Ölçek, prososyal eğilimi, İçsel Prososyal ve Dışsal Prososyal olmak üzere iki ana alt boyutta incelemektedir. Yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışmaları sonucunda, ölçeğin Türk kültürüne uygun ve geçerli bir ölçüm aracı olduğu tespit edilmiştir.

Ölçek toplam 20 maddeden oluşmakta olup, 5’li Likert tipi derecelendirme sistemi kullanılarak yanıtlanmaktadır. Bu ölçek, ergenlik dönemindeki bireylerin yardım etme, paylaşma ve destek olma gibi olumlu sosyal davranışlarını değerlendirmede önemli bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Ergen, Prososyal Davranış, Ölçek Geliştirme, Geçerlik, Güvenirlik, Psikometri, Faktör Analizi.

Yazarlar

Samet Ata, İbrahim Z. Artan

[quads id=5]

Amaç

Ergen Prososyallik Ölçeği’nin temel amacı, ergen bireylerin prososyal davranışlarını sistematik ve psikometrik açıdan sağlam bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, özellikle Türk popülasyonunda prososyal davranışların altında yatan yapıları (içsel ve dışsal motivasyonları) ortaya koyarak bu alandaki araştırmalara katkı sağlamayı hedeflemektedir.

Ölçek, eğitim ve klinik psikoloji alanlarında ergenlerin sosyal gelişimlerini ve yardım etme eğilimlerini değerlendirmek, risk gruplarını belirlemek ve prososyal becerileri geliştirmeye yönelik müdahale programlarının etkinliğini ölçmek için kullanılabilir.

Yapı

Ölçek, bireyin başkalarına fayda sağlamayı amaçlayan tüm olumlu, gönüllü davranışlarını içeren geniş bir kavram olan prososyallik (Prosociality) yapısını ölçmektedir. Ölçeğin faktör analizi çalışmaları, bu yapının iki ana alt boyutta incelenmesi gerektiğini göstermiştir:

• İçsel Prososyal Davranış: Bireyin dışsal bir ödül veya sosyal baskı olmaksızın, tamamen içsel motivasyonla (örneğin, vicdan veya empati duygusuyla) yardım etme eğilimini ifade eder.
• Dışsal Prososyal Davranış: Bireyin sosyal onay, takdir veya beklentiler nedeniyle yardım etme ya da destek olma eğilimini ifade eder.

Geçerlik

Ölçeğin yapısal geçerlik çalışmaları, hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Yapılan analizler, ölçeğin teorik olarak öngörülen iki faktörlü yapıyı (İçsel ve Dışsal Prososyal) başarıyla doğruladığını göstermiştir.

Bu bulgular, Ergen Prososyallik Ölçeği’nin ölçmeyi amaçladığı prososyal davranış yapısını doğru ve tutarlı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır. Geçerlik sonuçları, ölçeğin psikometrik standartlara uygun olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik katsayıları, Cronbach Alpha yöntemi kullanılarak hesaplanmıştır. Elde edilen yüksek katsayılar, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü işaret etmektedir. Güvenirlik analizlerinden elde edilen bulgular aşağıdaki gibidir:

• İçsel Prososyal alt boyutu için Cronbach Alpha Katsayısı: 0,859
• Dışsal Prososyal alt boyutu için Cronbach Alpha Katsayısı: 0,882
• Toplam ölçek için Cronbach Alpha Katsayısı: 0,795

Bu değerler, ölçeğin alt boyutlarının ve genel toplam puanının yüksek derecede güvenilir olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirme sürecinde yapı geçerliğini belirlemek amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. AFA, ölçek maddelerinin iki temel faktör altında toplandığını göstermiştir: İçsel Prososyal ve Dışsal Prososyal.

DFA, bu iki faktörlü yapının toplanan veri seti ile uyumlu olduğunu ve model uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu kanıtlamıştır. Bu çift analiz yöntemi, ölçeğin teorik yapısının sağlamlığını ve faktör yüklerinin güçlü olduğunu bilimsel olarak desteklemektedir.

Araç

Test Çeşidi: Geliştirme Ölçeği

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme

Derecelendirme: Ölçek maddeleri “Kesinlikle Beni Tanımlamıyor (1), Beni Az Tanımlıyor (2), Kararsızım (3), Beni Tanımlıyor (4), Kesinlikle Beni Tanımlıyor (5)” şeklinde kodlanmaktadır.

Maddeler: Toplam 20 Madde

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ergenler

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi (Spesifik yaş aralığı makalede belirtilmelidir)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki ergen popülasyonu üzerinde standartlaştırılmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Adolesan, Yardım Etme Davranışı, Prososyal Motivasyon, Psikometrik Özellikler, İç Tutarlılık.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Samet Ata

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Makalede belirtilmemiştir.

İletişim Adresi (E-posta): [email protected]

Yazarların Bağlı Olduğu Kurum E-posta Adresleri: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım Hakkı: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ücret: Kullanım ücreti bilgisi makalede belirtilmemiştir.

Test Yılı: Ölçeğin yayınlandığı yıl 2021’dir.

Ek Bilgi: Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: ergen-prososyallik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Ata, S., & Artan, İ. Z. (2021). Ergen Prososyallik Ölçeği: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Turk J Child Adolesc Ment Health, 28(1), 38-44. https://doi.org/10.4274/tjcamh.galenos.2020.14632

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan da erişilebilir: cms.galenos.com.tr

[quads id=5]

Ergen Prososyallik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

1. (Kütüphanenin önünden geçerken hiç tanımadığın biri çok acil bir şekilde gitmesi gerektiğini söyledi ve kitapları teslim etmek için senden yardım istedi.) Elindeki kitapları alır teslim ederim.

6. Ağlayan birine yardım etme eğiliminde değilimdir.*

13. Birileri benden yardım istediği zaman düşünmeden yardım ederim.

Toplam 20 Madde.