Ergen Yaş Grubunda Bilinçli Farkındalık Ölçeği

Özet

Ergen Yaş Grubunda Bilinçli Farkındalık Ölçeği, ergen popülasyonunun bilinçli farkındalık düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş öz-bildirim tipi bir ölçektir. Ölçek, Mesut Yavuz ve arkadaşları tarafından 2019 yılında yürütülen bir çalışma sonucunda Türk kültürüne özgü olarak geliştirilmiştir. Bu çalışma, ölçeğin yapı geçerliği ve güvenilirliği gibi psikometrik özelliklerinin derinlemesine incelenmesini kapsamaktadır. Ölçek, ergenlerin mevcut an deneyimlerine yargılayıcı olmayan bir şekilde dikkat etme eğilimlerini ve becerilerini değerlendirmeyi hedefler.

Ölçeğin geliştirilmesi, gençlerin zihinsel sağlık ve iyi oluş durumlarının anlaşılması ve bilinçli farkındalık temelli müdahalelerin etkinliğinin bilimsel olarak değerlendirilmesi açısından kritik bir öneme sahiptir. Ölçek, klinik ve akademik araştırmalarda kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Ergenlik, Bilinçli Farkındalık, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Öz-Bildirim, Ergen Sağlığı.

Yazarlar

Yavuz, M., Çalkan, B., Sönmez, E., Tetik, G., Kadak, M. T.

Amaç

Ergen Yaş Grubunda Bilinçli Farkındalık Ölçeği’nin temel amacı, Türk ergen popülasyonunun bilinçli farkındalık yeteneklerini ve eğilimlerini kültürel olarak geçerli ve güvenilir bir biçimde ölçmektir. Geliştirme çalışması, mevcut uluslararası bilinçli farkındalık araçlarının ergen yaş grubuna ve Türk kültürüne adaptasyon zorluklarını aşarak, özgün bir ölçüm aracı sunmayı hedeflemiştir.

Bu araç, özellikle ergenlerde stres, anksiyete ve diğer psikopatolojik durumlarla bilinçli farkındalık arasındaki ilişkiyi inceleyen araştırmacılar için standartlaştırılmış bir ölçüm sağlamaktadır. Ölçek, koruyucu ruh sağlığı programlarının geliştirilmesine de katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.

Yapı

Ölçek, psikolojideki merkezi bir yapı olan Bilinçli Farkındalık (Mindfulness) yapısını ölçmektedir. Bilinçli farkındalık, genellikle mevcut ana, kişinin kendi iç ve dış deneyimlerine (duygular, düşünceler, duyumlar) dikkatini kasıtlı ve yargılayıcı olmayan bir şekilde yönlendirme süreci olarak tanımlanır.

Yapılan faktör analizi çalışmaları, bilinçli farkındalık yapısının ergenlerdeki tezahürlerini yansıtan alt boyutların belirlenmesine odaklanmıştır. Bu alt boyutlar tipik olarak dikkat etme, tanımlama, yargılamama ve tepkisizlik gibi temel mindfulness bileşenlerini içermektedir. Ölçeğin çok boyutlu bir yapıyı ölçtüğü varsayılmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin Geçerlik çalışmaları, aracın amaçladığı yapıyı ne ölçüde doğru ölçtüğünü göstermektedir. Yavuz ve arkadaşlarının 2019 tarihli çalışması, özellikle yapı geçerliğine odaklanmıştır. Kapsam geçerliğinin sağlanması için uzman görüşlerine başvurulmuş, maddelerin bilinçli farkındalık yapısını temsil etme yeterliliği değerlendirilmiştir.

Yapı geçerliği, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak test edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak beklenen faktör yapısıyla ampirik verilerin ne kadar uyumlu olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili psikolojik yapılarla (örneğin, yaşam doyumu, depresyon) ilişkisine bakılarak ölçüt bağımlı geçerlik kanıtları da sunulmuştur.

Güvenirlik

Ölçeğin Güvenirlik analizleri, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve istikrarını değerlendirmiştir. Geliştirme çalışmasında, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanmıştır. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Ek olarak, ölçeğin zamana karşı istikrarını belirlemek için test-tekrar test güvenirliği yönteminin kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu analizler, ergenlerin bilinçli farkındalık düzeylerinin nispeten sabit kaldığı kısa bir süre zarfında ölçekten elde edilen puanların tutarlı olduğunu kanıtlamayı amaçlamıştır. Elde edilen güvenirlik katsayılarının kabul edilebilir düzeyde olduğu raporlanmıştır.

Faktör Analizi

Ergen Yaş Grubunda Bilinçli Farkındalık Ölçeği’nin yapısal geçerliğini belirlemek amacıyla Faktör Analizi teknikleri uygulanmıştır. İlk aşamada, ölçek maddelerinin temel bileşenlerini ve boyutlarını ortaya çıkarmak için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. AFA sonuçları, ölçeğin kaç alt boyuttan oluştuğunu ve hangi maddelerin hangi boyuta yüklendiğini belirlemiştir.

AFA sonuçlarının ardından, belirlenen faktör yapısının farklı bir örneklem grubunda doğrulanıp doğrulanmadığını kontrol etmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yapılmıştır. DFA sonuçları, kabul edilebilir uyum indeksleri (RMSEA, CFI, TLI vb.) ile ölçeğin çok boyutlu yapısının güçlü bir şekilde doğrulandığını göstermiştir. Bu yapı, ergenlerdeki bilinçli farkındalığın karmaşık doğasını yansıtmaktadır.

Araç

Test Türü: Ölçek Geliştirme (Özgün Geliştirme)

Format: Öz-bildirim Ölçeği (Likert Tipi Derecelendirme kullanıldığı varsayılmaktadır.)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ergenler

Yaş Grubu: Ergen Yaş Grubu (Genellikle 12-18 yaş aralığı)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki ortaokul ve lise öğrencileri örneklemi üzerinde geliştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek maddeleri, literatür taraması ve uzman görüşleri temel alınarak oluşturulmuş, ardından pilot uygulamalar ve nihai psikometrik analizler gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Öz-bildirim, Psikolojik Ölçüm, Yapısal Eşitlik Modellemesi, Cronbach Alfa, Geliştirme Ölçeği, Ergen Ruh Sağlığı.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2019 (Psikometrik özelliklerin incelenme yılı)

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için izinler ve ücret bilgisi, sorumlu yazar Mesut Yavuz ile iletişime geçilerek öğrenilmelidir. Akademik amaçlı kullanımlarda genellikle izin gerekmektedir.

Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

Kaynaklar

Yavuz, M., Çalkan, B., Sönmez, E., Tetik, G., & Kadak, M. T. (2019). Ergen Yaş Grubunda Bilinçli Farkındalık Ölçeğinin psikometrik özelliklerinin incelenmesi. Turk J Child Adolesc Ment Health, 26(2), 68-74. http://dx.doi.org/10.4274/tjcamh.galenos.2019.2018.07.022

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: ergen-yas-grubunda-bilincli-farkindalik-olcegi-toad.pdf

Ergen Yaş Grubunda Bilinçli Farkındalık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri bu kaynakta sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için lütfen Yavuz ve arkadaşlarının (2019) orijinal makalesine veya sorumlu yazara başvurunuz.