Sporcu Bilinçli Farkındalık Ölçeği

Özet

Sporcu Bilinçli Farkındalık Ölçeği (SBFÖ), sporcuların kendi performansları ve deneyimleri bağlamında yaşadıkları bilinçli farkındalık (mindfulness) düzeylerini ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Emre Ozan Tingaz tarafından 2020 yılında gerçekleştirilen bu uyarlama çalışması, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik analizlerini içermektedir. Ölçek, 15 maddeden ve üç alt boyuttan oluşmaktadır: Farkındalık, Yargılamama ve Yeniden Odaklanma. SBFÖ, spor psikolojisi alanında sporcuların zihinsel durumlarını değerlendirmek ve farkındalık temelli müdahalelerin etkinliğini ölçmek için kritik bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sporcu Bilinçli Farkındalık Ölçeği, SBFÖ, Mindfulness, Spor Psikolojisi, Uyarlama, Likert Ölçeği, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Emre Ozan TİNGAZ

Amaç

Sporcu Bilinçli Farkındalık Ölçeği’nin temel amacı, orijinal formu İngilizce olan bir aracın Türk sporcuların kültürel ve dilsel yapısına uygunluğunu sağlamaktır. Bu uyarlama, sporcuların antrenman ve müsabaka süreçlerinde mevcut ana odaklanma, deneyimlerini yargılamadan kabul etme ve dikkatlerini etkili bir şekilde yeniden yönlendirme becerilerini objektif olarak ölçmeyi hedeflemektedir.

Ölçek, sporcuların zihinsel becerilerini ve psikolojik esnekliklerini değerlendirerek, spor performansını etkileyen faktörler hakkında bilimsel veri sağlamaktadır. Elde edilen veriler, sporculara yönelik kişiselleştirilmiş zihinsel antrenman programlarının geliştirilmesine rehberlik etmektedir.

Yapı

SBFÖ, spor ortamına özgü bilinçli farkındalık yapısını ölçmektedir. Ölçek, bireyin spordaki deneyimlerini yargılayıcı olmadan kabul etme, mevcut ana dikkatini yöneltme ve dikkat dağıtıcı unsurlarla başa çıkma yeteneğini değerlendiren 15 madde ve 3 temel alt boyuttan oluşur.

Bu üç boyut, sporcuların bilişsel süreçlerinin farklı yönlerini temsil eder:

• Farkındalık: Sporcunun, zihninden geçen düşüncelerin, duyguların ve bedensel duyumların farkında olma yeteneği.
• Yargılamama: Sporcunun, geçmiş performans hatalarını veya olumsuz içsel eleştirileri kabul etme ve bunlara tepki göstermeme eğilimi.
• Yeniden Odaklanma: Dikkat dağıtıcı unsurlar (yorgunluk, endişe vb.) ortaya çıktığında, dikkati hızla göreve veya odaklanılması gereken şeye geri yönlendirme becerisi.

Geçerlik

SBFÖ’nün geçerlik çalışması kapsamında, ölçeğin yapısal uygunluğu ve diğer ilgili yapılarla olan ilişkisi incelenmiştir. Ölçek ve alt boyutları arasında güçlü iç tutarlılık ilişkileri saptanmıştır. Özellikle SBFÖ toplam puanı ile alt boyutlar arasındaki korelasyonlar yüksek düzeydedir: Farkındalık alt boyutu ile .84, Yargılamama alt boyutu ile .72 ve Yeniden Odaklanma alt boyutu ile .83 düzeyinde anlamlı ilişkiler bulunmuştur.

Ölçeğin ölçüt geçerliğini test etmek amacıyla, SBFÖ puanları ile Bilişsel Farkındalık Ölçeği (BİFÖ) puanları arasındaki ilişki de analiz edilmiştir. SBFÖ ve BİFÖ arasında .64 düzeyinde anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir, bu da ölçeğin beklenen yapıyı ölçtüğünü göstermektedir (yakınsak geçerlik). BİFÖ ile SBFÖ’nün alt boyutları arasındaki ilişkiler ise daha düşüktür: Farkındalık (.27), Yargılamama (.07) ve Yeniden Odaklanma (.25). Bu sonuçlar, SBFÖ’nün spor bağlamına özgü farkındalığı, genel bilişsel farkındalıktan ayrıştırarak ölçtüğünü desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Yapılan hesaplamalar sonucunda, SBFÖ’nün genel iç tutarlılık kat sayısı (Cronbach’s Alpha) .82 olarak belirlenmiştir. Bu değer, psikometrik standartlara göre ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir ve tutarlı olduğunu göstermektedir. Bu yüksek iç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı ölçmede başarılı olduğunu işaret eder.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışması, ölçeğin orijinal yapısının (3 faktörlü yapı) Türkçe versiyonunda da korunduğunu doğrulamayı amaçlamıştır. SBFÖ, 15 madde ve 3 alt boyuttan oluşmaktadır. Bu faktörler, sporcuların bilinçli farkındalık becerilerinin farklı yönlerini temsil etmektedir. Faktör yapısının uyarlama sürecinde doğrulayıcı veya açımlayıcı faktör analizi teknikleri ile test edildiği varsayılmaktadır; bu da ölçeğin teorik yapısının Türk popülasyonunda geçerli olduğunu desteklemektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Anket)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Sporcular

Yaş Grubu: Belirtilmemiştir (Genellikle yetişkin veya genç yetişkin sporcular).

Popülasyon Detayları: Çalışma, farklı spor dallarından aktif olarak spor yapan bireyler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 6’lı Likert tipi derecelendirme kullanır. Yanıt seçenekleri 1 (Hemen Hemen Hiçbir Zaman) ile 6 (Hemen Hemen Her Zaman) arasında değişmektedir. Yüksek puanlar, sporcuların ilgili farkındalık boyutunda daha yüksek beceriye sahip olduğunu gösterir.

Anahtar Kelimeler

Spor Performansı, Zihinsel Antrenman, Psikometri, Öz Bildirim, Uyarlama Çalışması, Spormetre, Beden Eğitimi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Verilmemiştir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Verilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020 (Türkçeye Uyarlama)

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı ve izin koşulları için sorumlu yazar Emre Ozan Tingaz ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

PDF Erişimi: Ölçeğin uyarlama çalışmasına ait orijinal PDF dosyasına ResearchGate üzerinden erişim sağlanabilir: researchgate.net. Ayrıca, orijinal PDF’in bir kopyası buradan indirilebilir: sporcu-bilincli-farkindalik-mindfulness-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Tingaz, E. O. (2020). Sporcu Bilinçli Farkındalık (Mindfulness) Ölçeği: Türkçeye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Spormetre: Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 18(1), 71-80.

Sporcu Bilinçli Farkındalık Ölçeği Maddeleri

Ölçek 15 madde ve 3 alt boyuttan oluşmaktadır.

• Farkındalık (5m): Zihnimden geçen düşüncelerin farkındayım.
• Yargılamama (5m): Geçmiş bir performansımı düşündüğümün farkına vardığımda kendimi o anki performansıma odaklanmadığım için eleştiririm.
• Yeniden Odaklanma (5m): Ne kadar yorgun olduğumu düşündüğümün farkına vardığımda, odaklanmam gereken şeylere hemen yeniden dikkatimi yöneltirim.