Ergen Dissosiyatif Yaşantılar Ölçeği

Özet

Ergen Dissosiyatif Yaşantılar Ölçeği (EDYÖ), İngilizce orijinali olan Adolescent Dissociative Experiences Scale‘in (ADES) Türkçe’ye uyarlanmış versiyonudur. Bu ölçek, ergen popülasyonunda dissosiyatif yaşantıların sıklığını ve şiddetini standardize edilmiş bir biçimde ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin Türkiye’deki psikiyatrik ve genel popülasyonlarda kullanılabilirliğini sağlamak üzere, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları Salih Zoroğlu ve arkadaşları tarafından 2002 yılında gerçekleştirilmiştir.

EDYÖ, ergenlik dönemindeki bireylerde sıklıkla görülebilen bilinç, bellek ve kimlik bütünlüğündeki kopmaları (dissosiyasyonu) değerlendirerek, klinik tanı ve araştırma süreçlerine önemli katkılar sağlamayı amaçlamaktadır. Ölçek, özellikle travma öyküsü olan ergenlerde dissosiyatif belirtilerin taranmasında değerli bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Dissosiyasyon, Ergenlik, Psikometri, Uyarlama, Travma, Psikopatoloji, Salih Zoroğlu, ADES.

Yazarlar

Zoroglu, S.S., Sar, V., Tuzun, U., Tutkun, H., Auman-Savas, H.

[quads id=5]

Amaç

EDYÖ’nün temel amacı, ergenlerde görülen dissosiyatif belirtilerin yaygınlığını ve türlerini standardize edilmiş bir biçimde hızlıca değerlendirmektir. Bu araç, klinisyenlere, ergenlerin yaşadığı depersonalizasyon, amnezi ve kimlik karmaşası gibi dissosiyatif fenomenlerin derecesini objektif olarak belirleme olanağı sunar.

Ölçeğin Türkçe uyarlaması, kültürel ve dilsel farklılıkların psikometrik özellikleri üzerindeki etkilerini inceleyerek, orijinal ölçeğin geçerlik ve güvenirlik standartlarını Türk örnekleminde koruyup korumadığını tespit etmek üzere tasarlanmıştır. Bu sayede, Türk ergen popülasyonunda dissosiyatif bozuklukların erken teşhisi ve tedavisi için sağlam bir temel oluşturulmuştur.

Yapı

Ergen Dissosiyatif Yaşantılar Ölçeği, dissosiyasyon yapısını çok boyutlu bir fenomen olarak ele alır. Dissosiyasyon, bireyin normalde entegre olan zihinsel işlevlerinde (bilinç, bellek, kimlik ve algı) meydana gelen kopmalar veya süreksizlikler bütünüdür. EDYÖ, bu yapısal kopmaları ölçmek üzere tasarlanmıştır.

Ölçek maddeleri genellikle dört ana dissosiyasyon alanını sorgular: Amnezi (bellek kaybı), Depersonalizasyon/Derealizasyon (kendine veya çevreye yabancılaşma), Kimlik Karmaşası (kimlikte belirsizlik) ve Somatik Dissosiyasyon (bedensel belirtilerle ortaya çıkan dissosiyasyon). Ölçek, ergenlerin bu tür yaşantıları ne sıklıkta deneyimlediğini sorgulayarak, dissosiyatif bozukluk spektrumundaki yerlerini belirlemeye yardımcı olur.

Geçerlik

Zoroğlu ve arkadaşları (2002) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliği ve ölçüt bağımlı geçerliği incelenmiştir. Çalışma, EDYÖ’nün yüksek düzeyde dissosiyatif belirtiler gösteren klinik grupları, kontrol gruplarından anlamlı derecede ayırt edebildiğini ortaya koymuştur. Bu ayrımcılık yeteneği, ölçeğin klinik açıdan önemli bir ölçüt bağımlı geçerliğinin olduğunu göstermektedir.

Ayrıca, ölçeğin diğer psikopatoloji ve travma ölçekleri ile kurduğu korelasyonlar incelenmiş, beklenen teorik ilişkilerin varlığı tespit edilmiştir. Örneğin, travma öyküsü ile dissosiyasyon puanları arasındaki pozitif ilişki, ölçeğin birleşen geçerliğini (convergent validity) desteklemiştir. Bu bulgular, EDYÖ’nün Türk kültüründe dissosiyatif yaşantıları geçerli bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Türkçe versiyonun güvenirlik analizleri, ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir. 2002 tarihli uyarlama çalışmasında, ölçeğin bütünü için hesaplanan Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı oldukça yüksek bulunmuştur (genellikle 0.90’ın üzerinde). Bu değer, ölçekteki tüm maddelerin aynı psikolojik yapıyı ölçmede tutarlı olduğunu belirtmektedir.

Ek olarak, ölçeğin zaman içindeki kararlılığını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenilirliği çalışmaları yapılmıştır. Belirli bir zaman aralığı sonrasında ergenlerin elde ettiği puanlar arasındaki korelasyonlar kabul edilebilir düzeyde yüksek çıkmıştır. Bu durum, EDYÖ’nün dissosiyatif yaşantıların zaman içindeki kararlılığını ölçmede güvenilir bir araç olduğunu doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Ergen Dissosiyatif Yaşantılar Ölçeği’nin faktör yapısını incelemek üzere doğrulayıcı ve açıklayıcı faktör analizleri uygulanmıştır. Bu analizler, Türkçe versiyonun maddelerinin, orijinal ADES’in teorik çerçevesiyle uyumlu bir şekilde gruplandığını göstermiştir. Genellikle dissosiyatif yaşantıların farklı alt boyutlarını temsil eden faktörler elde edilmiştir.

Faktör analizleri, ölçeğin çok boyutlu yapısını destekleyerek, dissosiyatif fenomenin sadece tek bir genel skorla değil, aynı zamanda Depersonalizasyon/Derealizasyon, Amnezi ve diğer faktörler aracılığıyla da değerlendirilmesine olanak tanımaktadır. Bu faktör yapısının doğrulanması, ölçeğin yapısal sağlamlığını pekiştirmiştir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Language Available: Türkçe, İngilizce (Orijinal)

Population Group: Ergenler (Adolescents)

Age Group: Genellikle 12-18 yaş arası

Population Details: Türkiye’deki klinik ve genel popülasyondan ergenler üzerinde standardize edilmiştir. Ölçek, travma öyküsü olan ergenlerde dissosiyatif belirtileri taramak için özellikle uygundur.

Test Methodology: Ölçek, ergenlerin dissosiyatif yaşantıları ne sıklıkta deneyimlediğini ölçmek üzere tasarlanmıştır. Derecelendirme, genellikle 10 puanlı Likert tipi bir ölçek kullanılarak yapılır (0% hiç yaşamadım – 100% sürekli yaşadım). Toplam puan, dissosiyasyon şiddetinin genel bir göstergesidir.

Anahtar Kelimeler

Depersonalizasyon, Derealizasyon, Amnezi, Psikiyatrik Değerlendirme, Ölçek Geliştirme, Psikiyatri, Öz Bildirim.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Salih Zoroğlu (Sorumlu Yazar İletişim)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe adaptasyon çalışması 2002 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler ve olası ücretlendirme bilgileri hakkında en güncel bilgilere ulaşmak için sorumlu yazar Salih Zoroğlu ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

• Zoroglu, S.S., Sar, V., Tuzun, U., Tutkun,H.& Auman-Savas,H.(2002). Reliability and validity of the Turkish version of the Adolescent Dissociative Experiences Scale.Psychiatry and Clinical Neurosciences, 56,551–556.
• Orijinal ölçek referansı: Armstrong, J. G., Putnam, F. W., & Carlson, E. B. (1996). Development and validation of a measure of adolescent dissociation: The Adolescent Dissociative Experiences Scale. Journal of Nervous and Mental Disease, 184(7), 415-421.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: the-turkish-version-of-the-adolescent-dissociative-experiences-scale-toad.pdf

[quads id=5]

Ergen Dissosiyatif Yaşantılar Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için orijinal yayın veya sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.