Çocuk Prososyallik Ölçeği

Özet

Çocuk Prososyallik Ölçeği, çocukların başkalarına yönelik yardım etme, paylaşma ve destek olma gibi prososyal davranış eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikolojik bir araçtır. Ölçek, Burcu Bağcı ve Aysun Öztürk-Samur tarafından 2016 yılında gerçekleştirilen bir uyarlama çalışması ile Türk kültürüne kazandırılmıştır. 22 maddeden oluşan bu ölçek, 7 farklı alt boyut üzerinden çocuklardaki prososyal yapıyı değerlendirmektedir.

Ölçek, sosyal gelişim ve eğitim psikolojisi alanlarında, çocukların sosyal yeterliliklerini ve duygusal kapasitelerini belirlemek, ayrıca prososyal davranışları destekleyici müdahale programlarının etkinliğini ölçmek için kullanılmaktadır. Değerlendirme, 7’li Likert tipi derecelendirme formatı ile gerçekleştirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Prososyal davranış, Çocuk, Psikolojik ölçek, Uyarlama, Yardım etme, Empati, Likert ölçeği.

Yazarlar

Burcu Bağcı, Aysun Öztürk-Samur.

Amaç

Çocuk Prososyallik Ölçeği’nin temel amacı, okul çağı çocuklarının farklı sosyal bağlamlarda sergilediği prososyal davranışları objektif ve sistematik bir biçimde ölçmektir. Ölçek, orijinal formunun Türk kültürüne adaptasyonu (uyarlaması) yoluyla, Türkiye’deki çocuk popülasyonunun prososyal eğilimlerini geçerli ve güvenilir bir şekilde değerlendirmeyi hedeflemiştir.

Bu araç, çocukların sosyal etkileşimlerdeki yeterliliklerini, özellikle başkalarının duygusal ihtiyaçlarına tepki verme ve onlara yardımcı olma kapasitelerini belirlemede kritik bir rol oynamaktadır. Elde edilen sonuçlar, çocukların sosyal-duygusal öğrenme (SEL) ihtiyaçlarına yönelik eğitimsel stratejiler geliştirmek için temel veri sağlamaktadır.

Yapı

Ölçek, temel olarak psikolojideki prososyal davranış yapısını ölçmektedir. Prososyal davranış, dışarıdan herhangi bir ödül beklemeden başkalarına fayda sağlama niyetiyle gerçekleştirilen eylemleri kapsar. Bu yapı, bilişsel, duygusal ve davranışsal bileşenleri içerir ve Çocuk Prososyallik Ölçeği bu yapıyı çok boyutlu olarak ele alır.

Ölçeğin faktör analizi sonucunda ortaya çıkan 7 alt boyutu (Rahatlatma, Yardım Etme, Paylaşmak, Gönüllülük, Dahil Etme, İşbirlikçilik, Empati), prososyal davranışın farklı tezahürlerini temsil eder. Bu alt boyutlar, çocukların hem aktif yardım etme eylemlerini hem de empati gibi temel duygusal süreçlerini ayrı ayrı inceleme olanağı sunar.

Geçerlik

Çocuk Prososyallik Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, Bağcı ve Öztürk-Samur (2016) tarafından yayımlanan uyarlama çalışmasında detaylandırılmıştır. Yapı geçerliğini sağlamak amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmış ve ölçeğin teorik olarak öngörülen 7 faktörlü yapısının Türk örnekleminde korunduğu gösterilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin gerçekten de ölçmeyi amaçladığı prososyal yapıyı ölçtüğünü desteklemektedir.

Ayrıca, geçerlik çalışmaları kapsamında, ölçeğin benzer veya zıt yapılarla olan ilişkileri incelenerek ölçüt bağıntılı geçerlik kanıtları da sunulmuştur. Bu psikometrik analizler, ölçeğin bilimsel araştırmalarda ve uygulamalarda kullanılabilirliğini sağlamlaştırmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, uyarlama çalışmasında iç tutarlılık yöntemi kullanılarak rapor edilmiştir. İç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa değerleri), ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Elde edilen yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçeğin genel puanının ve alt boyut puanlarının kararlı ve güvenilir olduğunu kanıtlamaktadır.

Bu güvenirlik bulguları, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı örneklemlerde uygulandığında benzer sonuçlar üreteceği beklentisini desteklemektedir, bu da ölçeğin araştırmalarda tekrarlanabilir sonuçlar elde etmesi açısından önem taşımaktadır.

Faktör Analizi

Çocuk Prososyallik Ölçeği’nin yapısal geçerliğini incelemek amacıyla yapılan faktör analizi, ölçeğin toplam 22 maddesinin 7 ayrı alt boyutta toplandığını göstermiştir. Bu 7 faktörlü yapı, ölçeğin çok boyutlu doğasını yansıtmaktadır ve her bir faktör, prososyal davranışın spesifik bir yönünü (örneğin, Gönüllülük veya Empati) temsil etmektedir.

Faktör yükleri ve faktörler arasındaki ilişkiler, ölçeğin teorik çerçevesiyle uyumlu bulunmuştur. Bu ayrımlı faktör yapısı, araştırmacılara sadece genel bir prososyal puan yerine, çocukların hangi prososyal alanlarda daha güçlü veya zayıf olduğunu belirleme esnekliği sunmaktadır.

Araç

Test Type: Uyarlama

Format: 22 madde, 7 alt boyutlu yapı.

Language Available: Türkçe

Population Group: Çocuklar

Age Group: Okul çağı çocukları (Yaş aralığı spesifik olarak belirtilmemiştir).

Population Details: Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışması Türkiye’deki üniversite öğrencileri ve ebeveynleri tarafından değerlendirilen çocuk popülasyonu üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: 7’li Likert tipi derecelendirme sistemi kullanılmıştır. Derecelendirme aralığı “1= hiçbir zaman” ile “7= her zaman” arasında değişmektedir. Yüksek puanlar, ilgili prososyal davranışın daha sık sergilendiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Sosyal gelişim, Davranışsal ölçüm, Psikometrik özellikler, Okul çağı, İşbirlikçilik, Empati.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Sorumlu yazar Burcu Bağcı için: [email protected]

Correspondence Address: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Çocuk Prososyallik Ölçeği’nin geçerlik ve güvenirlik çalışması 2016 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik ve ticari amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Burcu Bağcı ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım izinleri ve olası ücretler, yazarın bireysel takdirine bağlıdır.

Kaynaklar

• Bağcı, B. ve Öztürk-Samur, A. (2016). Çocuk ve Yetişkin Prososyallik Ölçeklerinin geçerlik güvenirlik çalışması. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 17(3), 59-79.

Makalenin orijinaline bu bağlantıdan ulaşılabilir: kefad.ahievran.edu.tr

The original PDF can be downloaded here: cocuk-prososyallik-olcegi-toad.pdf

Çocuk Prososyallik Ölçeği Maddeleri

Ölçek toplam 22 madde ve 7 alt boyuttan oluşmaktadır. Alt boyutlar şunlardır:

• Rahtlatma:

• Yardım Etme:

• Paylaşmak:

• Gönüllülük:

• Dahil Etme:

• İşbirlikçilik:

• Empati: