Ergen Öğrencilerin Okulda Temel Psikolojik Gereksinimleri Ölçeği

Özet

Ergen Öğrencilerin Okulda Temel Psikolojik Gereksinimleri Ölçeği, Öz Belirleme Kuramı (Self-Determination Theory – SDT) çerçevesinde, ergen öğrencilerin okul ortamında hissettikleri temel psikolojik gereksinimlerinin (özerklik, yeterlilik ve ilişkililik) karşılanma veya engellenme düzeylerini ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış bir ölçektir. Bu ölçek, özellikle eğitim psikolojisi ve rehberlik alanlarında, öğrencilerin motivasyonel durumları ve okul refahı arasındaki ilişkileri incelemek için kritik bir araç sağlamaktadır. Ölçeğin uyarlama ve psikometrik özelliklerinin incelendiği çalışma 2015 yılında yayımlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Ergen, okul, temel psikolojik gereksinimler, öz belirleme kuramı, motivasyon, uyarlama, psikometrik özellikler.

Yazarlar

Özdemir, Y., Tunçer, İ., Yavuz, G., Özdemir, M.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, lise çağındaki ergen öğrencilerin okul ortamında deneyimledikleri üç temel psikolojik gereksinimin (özerklik, yeterlilik ve ilişkililik) ne ölçüde karşılandığını veya engellendiğini belirlemektir. Bu ölçüm, öğrencilerin okul motivasyonları, akademik başarıları ve genel psikolojik iyilik halleri ile okul çevresinin sağladığı destekleyici atmosfer arasındaki ilişkilerin araştırılmasına olanak tanır. Ölçek, eğitimcilerin ve okul psikologlarının, öğrencilerin gelişimini desteklemek için okul iklimini optimize etmelerine yardımcı olacak veriler sunmayı hedefler.

Yapı

Ölçek, Deci ve Ryan’ın geliştirdiği Öz Belirleme Kuramı (SDT) tarafından ortaya konulan Temel Psikolojik Gereksinimler yapısını ölçmektedir. Bu yapı üç ana bileşenden oluşur:

• Özerklik (Autonomy): Bireyin kendi davranışlarını seçme ve düzenleme yeteneğini hissetmesi. Okul bağlamında, öğrencilerin öğrenme süreçleri hakkında seçim yapma ve kişisel ilgi alanlarını takip etme fırsatlarını ifade eder.
• Yeterlilik (Competence): Çevresiyle etkili bir şekilde etkileşime girme ve arzu edilen sonuçları elde etme becerisine sahip olma hissi. Okulda, öğrencilerin görevlerde başarılı olma ve öğrenme hedeflerine ulaşma yeteneklerine olan inançlarını yansıtır.
• İlişkililik (Relatedness): Başkalarıyla güvenli ve tatmin edici bağlar kurma ve ait olma duygusunu deneyimleme. Bu, okulda akranlar ve öğretmenlerle kurulan destekleyici ilişkilerin kalitesini içerir.

Bu üç gereksinimin okul ortamında karşılanması, öğrencinin içsel motivasyonunu ve psikolojik sağlığını artırırken, engellenmesi ise uyumsuz davranışlara yol açabilir.

Geçerlik

Özdemir ve arkadaşlarının (2015) uyarlama çalışması, ölçeğin yapısal geçerliğini incelemiştir. Çalışmada genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak ölçeğin orijinal üç faktörlü yapısının Türk örnekleminde de korunduğu sınanmıştır. Geçerlik analizleri, ölçeğin kuramsal olarak ölçmesi beklenen yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü göstermektedir. Uyarlama çalışmasında elde edilen model uyum indeksleri, ölçeğin yapı geçerliğinin kabul edilebilir düzeyde olduğunu işaret etmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları genellikle iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve test-tekrar test yöntemleriyle değerlendirilmiştir. Özdemir ve arkadaşlarının çalışmasında, ölçeğin alt boyutları ve genel ölçek puanları için hesaplanan Cronbach Alfa değerlerinin yüksek düzeyde olduğu bildirilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı maddelerle tutarlı sonuçlar ürettiğini, yani ölçümlerin güvenilir olduğunu göstermektedir. Bu yüksek güvenirlik katsayıları, ölçeğin ergen öğrencilerin temel psikolojik gereksinimlerini tutarlı bir şekilde ölçmek için uygun olduğunu kanıtlar.

Faktör Analizi

Ergen Öğrencilerin Okulda Temel Psikolojik Gereksinimleri Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması sürecinde, ölçeğin orijinal yapısını doğrulamak amacıyla faktör analizi yapılmıştır. Çalışma, ölçeğin kuramsal olarak beklenen üç boyutlu yapısını (Özerklik, Yeterlilik, İlişkililik) destekleyen sonuçlar vermiştir. Bu analizler, her bir maddenin kendi alt boyutu altında toplandığını ve faktör yüklerinin yeterli düzeyde olduğunu göstermiştir, böylece ölçeğin yapısal bütünlüğü Türk kültürü bağlamında da sağlanmıştır.

Ölçek

Test Türü: Uyarlama

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme (Orijinal kaynakta derecelendirme bilgisi net belirtilmemiş olsa da, psikolojik ölçeklerde 5’li veya 7’li Likert tipi yaygındır.)

Mevcut Diller: Türkçe

Hedef Kitle: Ergen Öğrenciler

Yaş Grubu: Lise çağındaki ergenler (Tahmini 14-18 yaş)

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, Türkiye’deki lise öğrencilerinden oluşan bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği. Katılımcılar, okul ortamında temel psikolojik gereksinimlerinin ne ölçüde karşılandığına dair ifadeleri kendilerine en uygun gelen şekilde derecelendirirler.

Anahtar Kelimeler

Özerklik, yeterlilik, ilişkililik, okul refahı, lise öğrencileri, SDT, psikometrik özellikler, adaptasyon.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Yalçın Özdemir

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Yalçın Özdemir (Aydın Adnan Menderes Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Eğitim Bilimleri Bölümü).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Uyarlama çalışmasının yayın yılı 2015’tir.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için genellikle izin gerekebilir. Kullanım koşulları ve ücret bilgileri için sorumlu yazar Yalçın Özdemir ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: ergen-ogrencilerin-okulda-temel-psikolojik-gereksinimleri-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Özdemir, Y., Tunçer, İ., Yavuz, G. ve Özdemir, M. (2015). Ergen Öğrencilerin Okulda Temel Psikolojik Gereksinimleri Ölçeği’nin psikometrik özellikleri: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Ege Eğitim Dergisi, 16(2), 441-458. doi: http://dx.doi.org/10.12984/eed.83915

Ergen Öğrencilerin Okulda Temel Psikolojik Gereksinimleri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içeriğinde yer almamaktadır. Maddelere ulaşmak için ilgili referans makaleye (Özdemir et al., 2015) başvurulması gerekmektedir.