Yaşantılar Ölçeği

Özet

Yaşantılar Ölçeği, orijinal olarak geliştirilmiş bir psikolojik aracın Türkçe’ye adaptasyonudur. Bu ölçek, özellikle bireylerin merkezsizleştirme becerilerini değerlendirmek amacıyla uyarlanmıştır. Merkezsizleştirme, bireyin düşünce ve duygularını objektif bir mesafeden gözlemleyebilme, onları kendisiyle özdeşleştirmeme yeteneği olarak tanımlanır ve özellikle farkındalık (mindfulness) temelli terapilerde merkezi bir rol oynar. Adaptasyon çalışması, ölçeğin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik gibi psikometrik özelliklerini titizlikle incelemeyi hedeflemiştir.

Fatma Zehra Ünlü Kaynakçı tarafından 2018 yılında gerçekleştirilen bu uyarlama çalışması, psikoloji ve ölçme alanına önemli bir katkı sağlamış, klinik ve araştırma ortamlarında merkezsizleştirme becerisinin standart bir araçla ölçülebilmesine olanak tanımıştır. Ölçeğin adaptasyon süreci, kültürel ve dilsel eşdeğerliliği sağlamak için detaylı yöntemler içerir.

Anahtar Kelimeler

Merkezsizleştirme, Yaşantılar Ölçeği, Uyarlama, Türkçe Form, Psikometrik Özellikler, Farkındalık, Bilişsel Değişim.

Yazarlar

Fatma Zehra Ünlü Kaynakçı

[quads id=5]

Amaç

Yaşantılar Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin merkezsizleştirme (decentering) becerisinin düzeyini ölçmektir. Bu beceri, kişinin anlık deneyimlediği düşünce, duygu ve bedensel duyumları, onları yargılamadan veya onlarla bütünleşmeden, bir gözlemci bakış açısıyla ele alma kapasitesini yansıtır.

Ölçeğin Türkçe formunun uyarlanmasındaki spesifik amaç ise, Türkiye’deki araştırmacılar ve klinisyenler için kültürel olarak geçerli ve güvenilir bir araç sunmaktır. Bu sayede, farkındalık tabanlı müdahalelerin etkililiği, klinik popülasyonlarda merkezsizleştirme becerisinin rolü ve bu yapının diğer psikolojik değişkenlerle ilişkisi bilimsel yöntemlerle incelenebilecektir.

Yapı

Ölçek tarafından ölçülen ana psikolojik yapı, Merkezsizleştirmedir. Merkezsizleştirme, bilişsel kuramlar ve mindfulness (farkındalık) literatüründe önemli bir rol oynar. Bu yapı, bilişsel yeniden çerçeveleme yeteneği ile yakından ilişkilidir ve olumsuz içsel deneyimlere karşı tepkiselliği azaltmada kilit bir mekanizma olarak görülür.

Merkezsizleştirme becerisi yüksek olan bireyler, olumsuz düşünce veya duygular ortaya çıktığında bu deneyimleri geçici, zihinsel olaylar olarak görebilirler; bu da onların duygusal düzenleme yeteneklerini artırır ve psikopatolojiye karşı bir tampon görevi görür. Ölçek maddeleri, bu gözlemci bakış açısını ne sıklıkla benimsediklerini yansıtan ifadelerden oluşur.

Geçerlik

Yaşantılar Ölçeği’nin Türkçe adaptasyon çalışmasında (Ünlü-Kaynakçı, 2018), ölçeğin geçerlik çalışmaları detaylı olarak incelenmiştir. Her ne kadar spesifik istatistiksel değerler sunulmamış olsa da, adaptasyon sürecinin temel hedeflerinden biri, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı yapıyı (merkezsizleştirmeyi) gerçekten ölçtüğünü kanıtlamaktır.

Bu kapsamda, yapı geçerliğini sağlamak amacıyla muhtemelen faktör analizi teknikleri kullanılmış ve ayrıca ölçeğin bilinen diğer ilgili yapılarla (örneğin, farkındalık, ruminasyon, depresyon) olan ilişkileri incelenerek ölçüt bağlantılı geçerlik kanıtları sunulmuştur. Bu çalışmalar, Türkçe formun orijinal ölçekle kavramsal ve istatistiksel açıdan tutarlı olduğunu göstermeyi amaçlamıştır.

Güvenirlik

Adaptasyon çalışması, Yaşantılar Ölçeği’nin Türkçe formunun güvenirliğini de değerlendirmiştir. Güvenirlik, bir ölçüm aracının tutarlılık ve kararlılık derecesini ifade eder. Tipik olarak, psikometrik adaptasyon çalışmalarında iç tutarlılık güvenilirliği (Cronbach’s Alpha katsayısı) ve/veya test-tekrar test güvenirliği yöntemleri kullanılır.

Yüksek bir iç tutarlılık katsayısı, ölçekteki tüm maddelerin aynı temel yapıyı ölçmek için birlikte çalıştığını gösterir. Ünlü-Kaynakçı’nın çalışması, Yaşantılar Ölçeği’nin Türkçe konuşan popülasyonda tutarlı sonuçlar üretebilmesi için gerekli güvenirlik standartlarını karşılayıp karşılamadığını belirlemiştir.

Faktör Analizi

Ölçeğin orijinal yapısının Türkçe örneklemde de korunup korunmadığını belirlemek amacıyla Faktör Analizi uygulanmıştır. Faktör analizi, ölçek maddeleri arasındaki ilişkileri inceleyerek, bu maddelerin hangi temel boyutlar altında toplandığını ortaya koyan bir istatistiksel yöntemdir.

Muhtemelen Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak, ölçeğin teorik olarak beklenen faktör yapısının (örneğin, tek boyutlu veya çok boyutlu) Türkiye’deki veri setinde ne ölçüde doğrulandığı araştırılmıştır. Başarılı bir faktör yapısı, adaptasyonun sadece dilsel değil, aynı zamanda yapısal olarak da başarılı olduğunu gösterir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Orijinal ölçeğin formatına bağlı olarak genellikle Likert tipi derecelendirme (Derecelendirme bilgisi kaynakta yer almamaktadır, ancak genellikle 4 veya 5’li Likert ölçeği kullanılır).

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkinler (Genel popülasyon ve/veya üniversite öğrencileri).

Age Group: Genellikle 18 yaş ve üzeri.

Population Details: Adaptasyon çalışması genellikle üniversite öğrencileri veya toplum örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Öz bildirim ölçeği (Self-report questionnaire).

Anahtar Kelimeler

Merkezsizleştirme Becerisi, Psikolojik Ölçüm, Ölçek Uyarlama, Mindfulness, Bilişsel Esneklik, Eğitimde ve Psikolojide Ölçme ve Değerlendirme Dergisi.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Bilinmiyor

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Yaşantılar Ölçeği’nin Türkçe adaptasyon çalışması 2018 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler ve olası ücretlendirme bilgileri adaptasyonu gerçekleştiren sorumlu yazar Fatma Zehra Ünlü Kaynakçı ile iletişime geçilerek öğrenilmelidir.

Sorumlu Yazar: Fatma Zehra Ünlü Kaynakçı.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki adresten indirilebilir: yasantilar-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Ünlü-Kaynakçı, F. Z. (2018). Merkezsizleştirme becerisini değerlendirme: Yaşantılar Ölçeğinin Türkçe formunun psikometrik özellikleri. Eğitimde ve Psikolojide Ölçme ve Değerlendirme Dergisi, 9, 150-160.
2. doi: 10.21031/epod.367560

[quads id=5]

Yaşantılar Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Yaşantılar Ölçeği’nin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için ilgili bilimsel makaleye (Ünlü-Kaynakçı, 2018) başvurulması gerekmektedir.