Çocukluk Çağı Olumlu Yaşantılar Ölçeği

Özet

Çocukluk Çağı Olumlu Yaşantılar Ölçeği (ÇÇOYÖ), İngilizce literatürdeki Benevolent Childhood Experiences Scale (BCES) ölçeğinin Türkçe adaptasyonudur. Bu ölçek, bireylerin çocukluk dönemlerinde deneyimledikleri destekleyici, koruyucu ve pozitif deneyimleri ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Geleneksel olarak olumsuz çocukluk deneyimlerine (ACEs) odaklanan araştırmaların aksine, ÇÇOYÖ, psikolojik dayanıklılık ve pozitif ruh sağlığı sonuçlarını destekleyen koruyucu faktörleri değerlendirmeye alır. Ölçeğin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması 2020 yılında Rumeysa Günay Öge ve arkadaşları tarafından tamamlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Çocukluk Çağı Olumlu Yaşantılar Ölçeği, BCES, Pozitif Psikoloji, Koruyucu Faktörler, Dayanıklılık, Çocukluk Deneyimleri, Ölçek Uyarlama, Psikometri.

Yazarlar

Rumeysa Günay Öge, F. Z. Pehlivan, S. Işıklı

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin çocukluk dönemlerinde maruz kaldıkları olumlu yaşantıların sıklığını ve niteliğini belirlemektir. Ölçek, olumsuz çocukluk çağı deneyimlerinin (ACEs) etkilerini hafifleten bir tampon görevi görebilecek olan, bireyin yaşam boyu adaptasyon ve iyilik halini etkileyen pozitif deneyimlerin retrospektif olarak değerlendirilmesini sağlamaktadır. Bu araç, klinik ve akademik araştırmalarda dayanıklılık kaynaklarını ve gelişimsel destek sistemlerini incelemek için kullanılmaktadır.

Çocukluk Çağı Olumlu Yaşantılar Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması, ulusal popülasyonda olumlu çocukluk deneyimleri yapısının geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçülebilmesini sağlamayı amaçlamıştır.

Yapı

Ölçek, literatürde Koruyucu Faktörler veya Olumlu Çocukluk Deneyimleri olarak adlandırılan psikolojik yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, çocukluk döneminde yaşanan sevgi, destek, güvenli bir çevre, güçlü sosyal bağlar, okulda aidiyet hissi ve mentorluk gibi destekleyici faktörlerin varlığını içerir. Bu deneyimlerin varlığı, stresle başa çıkma mekanizmalarını güçlendirerek, yetişkinlikteki ruh sağlığı sorunlarının ve riskli davranışların ortaya çıkma olasılığını azaltmaya yardımcı olur. Ölçek, bu destekleyici çevresel ve ilişkisel faktörlerin tek bir genel faktör altında toplandığı varsayımına dayanır.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasında (Günay Öge vd., 2020), ölçeğin kavramsal yapısının Türkiye bağlamına uygunluğunu incelemek amacıyla yapı geçerliği çalışmaları yürütülmüştür. Orijinal ölçeğin teorik yapısına uygunluğunu test etmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin kavramsal olarak olumlu çocukluk yaşantıları yapısını başarıyla temsil ettiğini ve kabul edilebilir düzeyde model uyumuna sahip olduğunu göstermiştir. Ölçek, olumlu yaşantıların koruyucu etkisini ölçme kapasitesini teyit eden kanıtlar sunmaktadır.

Güvenirlik

Çocukluk Çağı Olumlu Yaşantılar Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık ve test-tekrar test yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. Elde edilen psikometrik bulgular şunlardır:

• İç Tutarlılık Katsayısı: Cronbach Alfa değeri 0.61 olarak bulunmuştur. Bu değer, sosyal bilimler araştırmalarında alt sınırda kabul edilmekle birlikte, özellikle dikotom (Evet/Hayır) yanıt formatına sahip kısa ölçeklerde beklenen bir aralıkta yer alabilmektedir.

• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin zaman içindeki kararlılığını gösteren bu katsayı oldukça yüksek olup, 0.91 olarak rapor edilmiştir. Yüksek test-tekrar test sonucu, ölçeğin ölçtüğü yapının zamanla tutarlı olduğunu ve kararlılık açısından güçlü olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışması sırasında ölçeğin faktör yapısı, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile detaylıca incelenmiştir. Bu analiz, ölçeğin maddelerinin, teorik olarak beklenildiği gibi tek bir boyut altında toplanıp toplanmadığını kontrol etmeyi amaçlamıştır. DFA sonuçları, ölçeğin iyi bir model uyumu sergilediğini ve olumlu çocukluk deneyimleri kavramını ölçen tek bir temel faktör etrafında toplandığını desteklemektedir. Bu bulgu, ölçeğin yapısal geçerliğini güçlendirmektedir ve uluslararası literatürdeki orijinal BCES yapısıyla uyumludur.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Benevolent Childhood Experiences Scale – BCES’nin Türkçe adaptasyonu)

Format: Toplam 10 maddeden oluşmaktadır. Cevaplar dikotomiktir (İki seçenekli puanlama).

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Yetişkinler (Çocukluk yaşantılarını retrospektif olarak değerlendirenler)

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri bireyler

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki genel popülasyon örneklemi üzerinde uygulanarak geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Bireyin çocukluk döneminde deneyimlediği olumlu olayları ve destekleyici ilişkileri değerlendiren öz bildirim tabanlı bir envanterdir. Puanlama 1 (Evet) veya 0 (Hayır) şeklindedir.

Anahtar Kelimeler

Çocukluk Çağı, BCES, Test-Tekrar Test, İç Tutarlılık, Koruyucu Faktörler, Öz Bildirim Ölçeği, Dayanıklılık, Travmatik Yaşantılar, Rumeysa Günay Öge.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi Mevcut Değil

İletişim E-posta Adresi: [email protected] (Sorumlu Yazar: Rumeysa Günay Öge)

Yazışma Adresi: Bilgi Mevcut Değil

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe adaptasyon çalışması 2020 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için telif hakları ve izinler genellikle sorumlu yazar Rumeysa Günay Öge’ye aittir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için yazarla iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir.

Kaynaklar

• Gunay Oge, R., Pehlivan, F. Z. & Işıklı, S. (2020). Validity and reliability of the Benevolent Childhood Experiences (BCES) Scale in Turkish. Dusunen Adam The Journal of Psychiatry and Neurological Sciences, 33, 146-154. https://dx.doi.org/10.14744/DAJPNS.2020.00074

• Makalenin tam metnine dusunenadamdergisi.org adresi üzerinden ulaşılabilir.

• Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: cocukluk-cagi-olumlu-yasantilar-olcegi-toad.pdf

Çocukluk Çağı Olumlu Yaşantılar Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak metin içerisinde ölçeği oluşturan 10 maddenin içeriği sunulmamıştır. Ölçek, çocukluk döneminde deneyimlenen 10 farklı olumlu yaşantıyı değerlendiren dikotomik (Evet/Hayır) bir formata sahiptir. Derecelendirme formatı şu şekildedir:

• 1: Evet (Yaşantı Deneyimlendi)
• 0: Hayır (Yaşantı Deneylenmedi)