Yakın İlişkilerde Yaşantılar Ölçeği Kısa Formu

Özet

Yakın İlişkilerde Yaşantılar Ölçeği Kısa Formu (YİYÖ-KF), yetişkinlerdeki bağlanma stillerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan orijinal ölçeğin Türkçe uyarlamasıdır. Bu ölçek, özellikle romantik ilişkiler bağlamında bireylerin kaygı ve kaçınma boyutlarındaki bağlanma örüntülerini kısa ve etkin bir şekilde değerlendirmeyi hedefler. Mustafa Savcı ve Fatih Aysan tarafından 2016 yılında gerçekleştirilen uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe popülasyonunda yüksek düzeyde geçerlik ve güvenirlik sergilediğini ortaya koymuştur. Bu çalışma, psikolojik araştırmalarda ve klinik uygulamalarda bağlanma teorisine dayalı değerlendirmeler için sağlam bir araç sunmaktadır.

Ölçeğin orijinal yapısı, iki temel boyutu, yani kaygı ve kaçınma alt boyutlarını korumaktadır. Ölçeğin uyarlama süreci, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak titizlikle incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Yakın İlişkilerde Yaşantılar Ölçeği, Bağlanma Teorisi, Kaygı, Kaçınma, Romantik İlişkiler, Psikometri, Uyarlama, Kısa Form.

Yazarlar

Mustafa Savcı, Fatih Aysan

Amaç

Yakın İlişkilerde Yaşantılar Ölçeği Kısa Formu’nun temel amacı, yetişkin bireylerin romantik ilişkilerdeki bağlanma stillerini oluşturan temel boyutları (bağlanma kaygısı ve bağlanma kaçınması) psikometrik açıdan sağlam bir şekilde ölçmektir. Bu kısa form, orijinal uzun formun sunduğu kapsamlı ölçümü korurken, araştırma ve klinik süreçlerde zaman verimliliği sağlamayı amaçlamaktadır.

Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Türkiye popülasyonunda yapılan araştırmalara katkıda bulunmak ve kültürlerarası psikoloji çalışmalarına olanak tanımak üzere tasarlanmıştır. Ölçek, bireylerin yakınlık arayışı, başkalarına güvenme eğilimi ve ilişkilerde terk edilme korkusu gibi bağlanma ile ilgili temel dinamikleri değerlendirmede kullanılır.

Yapı

Ölçek, yetişkin bağlanma literatüründe yaygın olarak kabul gören iki boyutlu modeli temel alır: Bağlanma Kaygısı ve Bağlanma Kaçınması. Bağlanma Kaygısı, kişinin yakınlık ve kabul görme isteği ile reddedilme veya terk edilme korkusu arasındaki çatışmayı yansıtırken; Bağlanma Kaçınması, yakın ilişkilerden duyulan rahatsızlığı, bağımsızlık arayışını ve duygusal mesafeyi koruma eğilimini ölçer.

Bu iki boyut, bireylerin romantik partnerleriyle kurdukları ilişkilerdeki davranışsal ve duygusal örüntüleri tanımlamak için kritik öneme sahiptir. Ölçek maddeleri, bu iki temel yapıyı temsil edecek şekilde tasarlanmıştır ve yapısal geçerliği faktör analizleri ile desteklenmiştir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiştir. AFA sonuçları, ölçek maddelerinin beklenen şekilde iki temel faktörde toplandığını göstermiştir.

İki ayrı örneklem üzerinde gerçekleştirilen DFA sonuçları, iki boyutlu yakın ilişkilerde yaşantılar modelinin veri ile iyi bir uyum sergilediğini kanıtlamıştır. Elde edilen uyum indeksleri şunlardır: CFI (Karşılaştırmalı Uyum İndeksi) değerleri .95 ve .96, RMSEA (Yaklaşık Hata Karekökü Ortalaması) değerleri .09 ve .07, ve SRMR (Standartlaştırılmış Kök Ortalama Kare Kalıntısı) değerleri .10 ve .09 olarak bulunmuştur. Bu değerler, önerilen iki faktörlü yapının Türkçe kültürde geçerli olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Yakın İlişkilerde Yaşantılar Ölçeği Kısa Formu’nun güvenirlik analizleri, iç tutarlılık ve test-tekrar test yöntemleri kullanılarak yapılmıştır. Ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik katsayıları (Cronbach Alfa), alt boyutlar bazında güçlü değerler göstermiştir: Kaygı alt boyutu için katsayılar .77 ile .86 arasında, kaçınma alt boyutu için ise .78 ile .88 arasında değişmektedir. Bu sonuçlar, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Ölçeğin zamana karşı istikrarını belirlemek amacıyla üç hafta arayla yapılan test-tekrar test güvenirlik katsayıları da hesaplanmıştır. Kaygı alt ölçeği için bu katsayı .82, kaçınma alt ölçeği için ise .89 olarak bulunmuştur. Yüksek test-tekrar test katsayıları, ölçeğin zaman içinde kararlı sonuçlar verdiğini ve güvenilir olduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek amacıyla ilk olarak Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. Bu analiz, ölçek maddelerinin teorik beklentilere uygun olarak iki ayrı faktörde gruplandığını net bir şekilde ortaya koymuştur: Bağlanma Kaygısı ve Bağlanma Kaçınması.

AFA sonuçlarının ardından, iki bağımsız örneklem üzerinde Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. DFA, iki boyutlu teorik modelin veri ile mükemmel düzeyde uyum sağladığını göstermiştir. Özellikle CFI değerlerinin .95 ve üzerinde olması, RMSEA değerlerinin ise kabul edilebilir sınırlar içinde kalması (sırasıyla .09 ve .07), ölçeğin yapısal geçerliğinin güçlü kanıtlarıdır. Bu sonuçlar, ölçeğin kısa formunun psikometrik olarak sağlam bir iki faktörlü yapıyı temsil ettiğini göstermektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkin Popülasyonu (Romantik ilişki yaşayan bireyler)

Age Group: Yetişkinler

Population Details: Romantik ilişki deneyimi olan genel popülasyon veya üniversite öğrencileri.

Test Methodology: 7’li Likert tipi derecelendirme. Yanıtlar, “1” Hiç katılmıyorum ile “7” Tamamen katılıyorum arasında değişmektedir. Yüksek puanlar ilgili bağlanma boyutunda (kaygı veya kaçınma) yüksek düzeyde deneyim yaşandığını gösterir.

Anahtar Kelimeler

Bağlanma, Kaygı, Kaçınma, Psikolojik Ölçek, İç Tutarlılık, Faktör Analizi, Romantik İlişki.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Mustafa Savcı)

Correspondence Address: Fırat Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Elazığ, Türkiye (Tahmini)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Savcı ve Aysan tarafından 2016 yılında uyarlanmış ve yayınlanmıştır. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir. İletişim e-posta adresi: [email protected].

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: yakin-iliskilerde-yasantilar-olcegi-kisa-formu-toad.pdf

Kaynaklar

Savcı, M. ve Aysan, F. (2016). Yakın İlişkilerde Yaşantılar Ölçeği Kısa Formu’nun Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. VIII. Uluslararası Eğitim Araştırmaları Kongresi içinde (s.837-846). Çanakkale.

Yakın İlişkilerde Yaşantılar Ölçeği Kısa Formu Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

İhtiyaç duyduğumda romantik ilişki yaşadığım kişinin yardımına başvurmak benim için faydalı olur.

Genellikle sorunlarımı ve kaygılarımı romantik ilişki yaşadığım kişi ile konuşurum