Epidemiyolojik Araştırmalar Merkezi Depresyon Ölçeği

Özet

Epidemiyolojik Araştırmalar Merkezi Depresyon Ölçeği (CES-D), bireylerde depresif semptomların sıklığını ve şiddetini ölçmek amacıyla tasarlanmış 20 maddelik bir öz bildirim aracıdır. Orijinal olarak Radloff (1977) tarafından geliştirilen bu ölçek, klinik tanı koymaktan ziyade, epidemiyolojik çalışmalarda risk altındaki popülasyonları taramak için yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu spesifik giriş, ölçeğin Lehmann ve arkadaşları tarafından 2011 yılında Tip 2 Diabetes Mellitus hastaları üzerinde gerçekleştirilen Türkçe uyarlama ve geçerlik çalışmasına dayanmaktadır. Uyarlama, ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu, aynı zamanda kronik hastalığı olan bireylerde güvenilirliğini ve geçerliğini doğrulamayı amaçlamıştır.

Türkçe CES-D, 4’lü Likert derecelendirme formatını kullanır ve yüksek düzeyde iç tutarlılığa (Cronbach Alfa = 0.88) sahiptir. Geçerlik analizleri, ölçeğin diğer refah ölçütleriyle (örneğin WHO-5) beklenen güçlü korelasyonları gösterdiğini ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

Depresyon Ölçeği, CES-D, Uyarlama, Tip 2 Diyabet, Geçerlik, Güvenirlik, Öz Bildirim, Psikometri.

Yazarlar

Lehmann, V., Makine, C., Karşıdağ, Ç., Kadıoğlu, P., Karşıdağ, K., François Pouwer.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, genel popülasyonda ve klinik olmayan ortamlarda depresyonun yaygınlığını ve şiddetini hızlı bir şekilde taramaktır. CES-D, bireylerin son bir haftadaki duygusal ve davranışsal durumlarını değerlendirerek, klinik müdahale gerektirebilecek semptom düzeylerini belirlemeye yardımcı olur. Türk uyarlamasının özel amacı ise, depresyonun Tip 2 Diyabet hastalarında yüksek komorbidite gösterdiği gerçeğinden yola çıkarak, bu özel hasta grubunda güvenilir bir tarama aracı sağlamaktır.

Bu adaptasyon çalışması, Türkiye’deki araştırmacılara ve sağlık profesyonellerine uluslararası kabul görmüş, geçerliği kanıtlanmış bir araç sunarak, kronik hastalık yönetimi bağlamında psikososyal değerlendirmelerin iyileştirilmesine katkıda bulunmayı hedeflemiştir.

Yapı

CES-D, depresyon yapısının dört ana bileşenini kapsayan 20 maddeden oluşmaktadır: Negatif Duygulanım, Pozitif Duygulanım (ters puanlanır), Somatik ve Gecikmiş Faaliyet ve Kişilerarası Zorluklar. Katılımcılar, her bir maddeyi 4’lü Likert ölçeği üzerinden değerlendirirler. Bu derecelendirme sistemi, semptomun son bir hafta içinde ne sıklıkla deneyimlendiğini yansıtır:

• 0 = Fikrim yok
• 1 = Katılmıyorum
• 2 = Kısmen katılıyorum
• 3 = Katılıyorum

Bu yapı, depresif belirtilerin kapsamlı bir şekilde değerlendirilmesini sağlayarak, sadece duygusal durumu değil, aynı zamanda fiziksel ve sosyal işlevsellik üzerindeki etkilerini de ölçmeyi mümkün kılar.

Geçerlik

Türkçe CES-D versiyonunun geçerliği, Lehmann ve arkadaşları (2011) tarafından yakınsak geçerlilik analizleri kullanılarak incelenmiştir. Çalışmada, CES-D toplam skoru ve çıkarılan iki faktörün diğer öz-bildirim ölçütleri ile olan korelasyonları incelenmiştir. Bu korelasyon değerleri r = 0.17 ile r = 0.70 arasında oldukça anlamlı bulunmuştur.

Özellikle, CES-D toplam puanı ile refahı ölçen WHO-5 ölçeği arasındaki negatif korelasyonun (r = -0.70) en güçlü ilişki olduğu tespit edilmiştir. Bu yüksek negatif korelasyon, depresyon düzeyleri arttıkça refah seviyelerinin düştüğünü göstererek, ölçeğin beklenen teorik yapıyla uyumlu olduğunu ve ölçmek istediği depresyon yapısını başarıyla ölçtüğünü kanıtlamaktadır. CES-D’nin ikinci çıkarılan faktörünün diğer önlemlerle olan ilişkisi ise 0.17 ile 0.45 arasında değişmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik düzeyi, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak hesaplanmıştır. Türkçe adaptasyon çalışmasında, Cronbach Alfa katsayısı 0.88 olarak belirlenmiştir. Bu katsayı, genel olarak kabul edilen 0.70 eşiğinin oldukça üzerindedir ve ölçeğin maddelerinin yüksek düzeyde homojen olduğunu, yani tutarlı bir şekilde aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü göstermektedir. Bu sonuç, CES-D’nin Tip 2 Diyabet hastaları gibi spesifik popülasyonlarda dahi güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Orijinal CES-D, dört faktörlü bir yapıya işaret etse de, Türk uyarlama çalışmasının bulguları farklılık göstermiştir. Geçerlik analizleri sırasında, CES-D’den iki ana faktör çıkarıldığı belirtilmiştir. Bu durum, kültürel ve popülasyon farklılıklarının ölçeğin yapısal gösterimini etkileyebileceğini düşündürmektedir. Her ne kadar detaylı faktör yükleri kaynakta açıkça belirtilmese de, çıkarılan bu iki faktörün öz-bildirim ölçütleriyle anlamlı korelasyonlar göstermesi (0.17–0.70 aralığında), bu faktörlerin depresif yapının ilgili boyutlarını temsil ettiğini göstermektedir.

Enstrüman

Test Türü: Psikometrik Öz Bildirim Ölçeği (Uyarlama)

Format: 20 maddeden oluşmaktadır. 4’lü Likert derecelendirme sistemi kullanılmaktadır.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal), ve diğer birçok dil.

Popülasyon Grubu: Yetişkinler, özellikle kronik hastalığı olan bireyler (Tip 2 Diyabet hastaları).

Yaş Grubu: Yetişkinler (Çalışma 2011 yılında Tip 2 Diyabet hastaları üzerinde yapılmıştır).

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki Tip 2 Diyabet hastaları. Ölçek, genel popülasyon taraması için de uygundur.

Test Metodolojisi: Katılımcıların, son bir haftalık deneyimlerini yansıtan duygusal ve davranışsal durumlarını derecelendirmeleri esasına dayanır.

Anahtar Kelimeler

Depresyon, CES-D, Likert Ölçeği, Kronik Hastalıklar, Güvenirlik, Geçerlik, Psikolojik Tarama, Cronbach Alfa.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar François Pouwer)

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücretler ve Test Yılı

CES-D’nin orijinal versiyonu kamu malı olarak kabul edilmektedir. Türkçe uyarlama çalışması 2011 yılında yayımlanmıştır. Kullanım öncesinde, etik onay ve izinler konusunda sorumlu yazar François Pouwer ile ([email protected]) iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: the-centre-for-epidemiologic-studies-depression-scale-ces-d-toad.pdf

Kaynaklar

Lehmann, V., Makine, C., Karşıdağ, Ç., Kadıoğlu, P., Karşıdağ, K., & Pouwer, F. (2011). Validation of the Turkish version of the Centre for Epidemiologic Studies Depression Scale (CES-D) in patients with type 2 diabetes mellitus. BMC Medical Research Methodology, 11: 109. https://doi.org/10.1186/1471-2288-11-109

Epidemiyolojik Araştırmalar Merkezi Depresyon Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri kaynak içerikte listelenmemiştir. Ölçek, 20 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme sistemi 4’lü Likert şeklindedir: (3=katılıyorum – 2=kısmen katılıyorum – 1=katılmıyorum – 0=fikrim yok).