Engelli Çalışanlara Yönelik Tutum Ölçeği

Özet

Bu ölçek, işverenlerin engelli çalışanlara yönelik sahip oldukları tutumları bilimsel yöntemlerle ölçmek amacıyla S. Sevil-Akardere tarafından 2005 yılında geliştirilmiştir. Ölçek, işverenlerin istihdam süreçleri ve çalışma ortamındaki engelli bireylere karşı gösterdikleri bilişsel, duygusal ve davranışsal eğilimleri belirlemeyi hedefler. Toplamda 57 maddeden oluşan bu araç, Likert tipi bir derecelendirme formatını kullanmaktadır. Ölçeğin geliştirme süreci bir yüksek lisans tezi kapsamında tamamlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Engelli çalışanlar, işveren tutumları, psikometrik ölçek, tutum, iş yaşamı, Likert ölçeği, istihdam, özürlü.

Yazarlar

Sevil-Akardere, S.

Amaç

Engelli Çalışanlara Yönelik Tutum Ölçeği’nin (EÇYTÖ) temel amacı, işverenlerin engelli bireyleri istihdam etme, onlarla işbirliği yapma ve genel olarak işyerinde engelli çalışanlara karşı sergiledikleri genel eğilimleri ve duygusal tepkileri standart bir şekilde belirlemektir.

Bu ölçüm aracı, engelli bireylerin işgücüne katılımını engelleyen veya destekleyen faktörleri işveren perspektifinden anlamak için kritik bir veri kaynağı sağlar. Elde edilen veriler, kurumsal sosyal sorumluluk projelerinin, ayrımcılığı önleme politikalarının ve engelli istihdamını artırmaya yönelik eğitim programlarının geliştirilmesi için temel oluşturmaktadır.

Yapı (Ölçülen Yapı)

Ölçek, sosyal psikolojinin merkezi kavramlarından biri olan tutum yapısını hedeflemektedir. Psikolojik bağlamda tutum, bireyin belirli bir nesneye (bu durumda engelli çalışanlar), duruma veya gruba karşı gösterdiği değerlendirici yargılar, duygular ve buna bağlı davranışsal eğilimler bütünüdür.

EÇYTÖ, işverenlerin engelli çalışanlara ilişkin sahip oldukları önyargıları, inançları (bilişsel bileşen), duygusal tepkileri (duygusal bileşen) ve işe alma veya terfi ettirme konusundaki niyetleri (davranışsal eğilim bileşeni) ölçerek, tutumun çok boyutlu yapısını ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, geliştirme aşamasında uygulanan psikometrik analizlerle desteklenmiştir. Geçerlik, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünün kanıtlanması sürecidir.

Çalışmada, ölçeğin maddelerinin kuramsal yapı ile tutarlılığını ve içsel bütünlüğünü desteklemek amacıyla çeşitli güvenirlik katsayıları hesaplanmıştır. Elde edilen yüksek güvenirlik değerleri, ölçek maddelerinin ölçülen tutum yapısıyla yeterli düzeyde örtüştüğünü ve dolayısıyla yapı geçerliğini dolaylı olarak desteklediğini göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve istikrarını kanıtlamak üzere iki temel yöntem kullanılarak gerçekleştirilmiştir: Test-tekrar test ve iç tutarlılık analizleri.

• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Hazırlanan test, ilk olarak 50 kişilik bir örneklem grubuna uygulanmış, ardından bir hafta ara ile aynı gruba tekrar uygulanmıştır. Bu iki uygulama arasındaki korelasyon katsayıları hesaplanarak, ölçeğin zaman içinde kararlı ölçümler sağladığı belirlenmiştir.
• İç Tutarlılık Güvenirliği: Ölçeğin maddelerinin aynı yapıyı ne derece ölçtüğünü belirlemek amacıyla 100 kişilik geniş bir çalışma grubu üzerinden iç tutarlılık katsayıları hesaplanmıştır. Bu hesaplamalarda Cronbach Alpha, Spearman-Brown ve Guttman güvenirlik teknikleri kullanılmıştır. Tüm bu testlerin güvenilir sonuçlar vermesi üzerine, maddeler bazında detaylı madde analizi (item analizi) yapılmış ve her bir maddenin güvenirlik katsayısı titizlikle belirlenmiştir.

Faktör Analizi

Kaynak metinde ölçeğin yapısal boyutlarını ortaya koyan açımlayıcı veya doğrulayıcı faktör analizine dair spesifik bir bilgi sunulmamıştır. Ancak, ölçeğin 57 maddeden oluşması ve kapsamlı madde analizlerinin yapılmış olması, tutum yapısının farklı alt boyutlarını (örneğin, iş performansı algısı, sosyal kabul algısı, istihdam çekinceleri) ölçen faktörler içerdiğini düşündürmektedir.

Gelecekteki araştırmalar için, bu ölçeğin yapısal geçerliğini daha net ortaya koymak amacıyla modern faktör analizi yöntemlerinin uygulanması önerilmektedir.

Ölçüm Aracı

Test Türü: Geliştirme (Araştırmacı tarafından özel olarak geliştirilmiştir.)

Format: 57 maddelik bir envanterdir.

Mevcut Dil: Türkçe.

Hedef Popülasyon Grubu: İşverenler ve yöneticiler.

Yaş Grubu: Yetişkin işgücü (Profesyonel işverenler/yöneticiler).

Popülasyon Detayları: Güvenirlik çalışmaları için 50 kişilik test-tekrar test grubu ve 100 kişilik iç tutarlılık çalışma grubu kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: 5’li Likert ölçeği türü derecelendirme kullanılmaktadır.

Derecelendirme Seçenekleri: Tamamen Katılıyorum – Katılıyorum – Kararsızım – Katılmıyorum – Kesinlikle Katılmıyorum.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, S. Sevil-Akardere tarafından 2005 yılında Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nde sunulan yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımları genellikle yazarın tezine atıf yapılarak mümkündür. Ticari kullanımlar için yazarın veya telif hakkı sahibinin izninin alınması gerekmektedir.

Kaynaklar

Sevil-Akardere, S. (2005). İşverenlerin engelli çalışanlara yönelik tutumları (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul. (Tez erişim linki: tez.yok.gov.tr)

Ölçeğin orijinal PDF dosyası şu adresten indirilebilir: engelli-calisanlara-yonelik-tutum-olcegi-toad.pdf

Engelli Çalışanlara Yönelik Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek toplamda 57 maddeden oluşmaktadır. Kaynak metin, ölçeğin maddelerinin tam içeriğini sağlamamaktadır. Maddelerin orijinal içeriği, yazarın yüksek lisans tezinin ekler bölümünde veya yazarın izniyle erişilebilir durumdadır.